Een typische vrijdagavond, ergens eind jaren zeventig bij ons thuis. Iedereen zit in de woonkamer. Ik had eigenlijk allang in bed moeten liggen, maar op vrijdagavond wordt een uitzondering gemaakt. Dan mag ik opblijven om te kijken naar Der Alte, op het tweede Duitse net. Voorwaarde is wel dat ik al in bad ben geweest, keurig mijn pyjama draag en in plaats van snoep een in stukjes gesneden appel eet. Bepaald geen slechte deal, vond ik toen. Ik was namelijk dol op de krimiserie waarin de geslepen commissaris Erwin Köster (een rol van veteraan Siegfried Lowitz) op jacht gaat naar moordenaars.

Net als ik kijken vanaf april 1977 miljoenen Duitsers, en een hele zwik Nederlanders, naar Der Alte. De reeks is samen met Derrick dan ook synoniem voor de Duitse krimi. Kenmerken: laag tempo, plechtige dialogen, weinig fysieke actie en plot die – in tegenstelling tot bijvoorbeeld een reeks als Inspector Morse – ook goed te volgen is als je niet in bezit bent van een diploma forensische psychologie. Of als je een kind van acht bent.

Meestal houdt Der Alte zich keurig aan de regels, maar zo af en toe bedenkt hij sluwe trucjes om de killer erin te luizen. Dat gedrag levert al bij de derde aflevering een heuse rel op. De Duitse politie reageert namelijk als door een horzel gestoken als Köster het waagt om een illegaal verkregen geluidsopname te gebruiken om een verdachte te doen bekennen. Dit heeft niets meer te maken met een realistische weergave van het politiewerk, fulmineren de hoge heren van de Hermandad. Het komt zelfs zo ver dat acteur Lowitz in kranten tekst en uitleg moet geven over zijn vermeende wetteloosheid. Uiteindelijk waait de rel over en verdwijnt de gewraakte episode jarenlang in de kluizen van het ZDF.

Köster was de eerste Alte, zeg maar de ‘Ganz Alte'. Na honderd afleveringen heeft Lowitz er in 1985 genoeg van. In zijn laatste optreden als Hauptkommissar Köster gebeurt het ondenkbare: de wijze oude politievos wordt neergeschoten. Hij sterft korte tijd later in een ziekenhuisbed. Krimifans in de honderd landen waar de reeks te zien is, reageren geschokt. Vanwege de populariteit van de serie piekeren de verantwoordelijken bij het ZDF er niet over om te stoppen. Er komt een ‘nieuwe Alte': Leo Kress, een rol van Rolf Schimpf. Kress heeft het in het begin zwaar: mensen zijn gaan houden van de oude Köster en moeten duidelijk wennen. Omdat Schimpf een prima acteur is en de sfeer van de serie nagenoeg hetzelfde blijft, is de koudwatervrees bij het grote publiek snel over. Kress houdt het zelfs veel langer vol dan zijn voorganger: hij maakt liefst 222 afleveringen.

De Alten: Erwin Köster, Leo Kress en Rolf Herzog.

In 2008 gaat Kress met pensioen en kruipt acteur Walter Kreye in de rol van de ervaren commissaris, die nu luistert naar de naam Rolf Herzog. Der Alte nummer 3 is een stuk jonger dan zijn voorgangers, wat opnieuw tot scepsis leidt bij verstokte fans. Kan de ‘jonge Alte' wel in de schaduw staan van zijn illustere voorgangers? Ik moet bekennen dat het mij niet zo veel meer kan schelen. Als stukjes appel etend kind in pyjama vond ik de serie geweldig, maar sinds ik zelf mag bepalen wat er op de buis komt, is de liefde voor de vrijdagavondkrimi bekoeld. Maar als ik zo af en toe eens ergens een herhaling zie van een ‘oudje' blijf ik toch even kijken. Zo worden ze niet meer gemaakt, denk ik dan.

Gepubliceerd op: 07.09.09 06:00