Zijn zoon en dochter schrokken zich wezenloos. De haat, weerzin en agressie spatte van de discussiefora op internet. Hun vader Anton Zijderveld, emeritus hoogleraar aan de Erasmus Universiteit, had dit voorjaar op televisie Geert Wilders' PVV vergeleken met de NSB en betoogd dat diens partij ‘fascistische elementen' bevatte. Voor duizenden Wilders-fans reden om alle registers open te trekken en Zijderveld digitaal aan de schandpaal te nagelen.
De socioloog en columnist van het Financieel Dagblad zelf blijft er nuchter onder. "Ik ga het riool niet in”, zegt hij. "Er zijn vreselijke dingen over mij gezegd, maar die lees ik niet. Ik ben geen masochist.”
Steeds meer Nederlanders, of ze nu bekend zijn of niet, worden het slachtoffer van haatmail. Deze week was het de beurt aan de zachtmoedige Herman van Veen om bestookt te worden met duizenden anonieme e-mails met ‘beangstigende dingen'. De entertainer had, evenals Zijderveld, een verband gelegd tussen de PVV en de NSB.
Gescholden wordt er op van alles. Duizenden en duizenden scheldpartijen en bedreigingen vliegen over het wereldwijde web. Islam en jodendom, extreem links en extreem rechts zijn favoriet, maar ook pedofielen, criminelen, moordenaars en zelfs de paarden van Anky van Grunsven zijn doelwit van de internetterreur.
Paul Cliteur, hoogleraar rechtsgeleerdheid aan de Universiteit Leiden, maakt zich grote zorgen over het toenemend aantal bedreigingen. Zelfs stopte hij een aantal jaren geleden met zijn columns vanwege het verharde klimaat. "De aanvallen op de vrijheid van meningsuiting zijn geen incidenten meer, maar een patroon.” De slager en de bakker om de hoek zullen zich niet beperkt voelen om te zeggen wat ze denken, stelt Cliteur. Maar kunstenaars, cabaretières, columnisten en intellectuelen die zich bemoeien met de maatschappelijke discussie, worden voorzichtiger met wat ze zeggen. Als voorbeeld noemt hij cabaretier Ewout Jansen, die grappen maakte over de
islam. Hij werd met de dood bedreigd en is vervolgens meer op z'n tellen gaan passen.
De oude deugd van tolerantie moet weer terugkomen, stelt Cliteur. "Politici moeten daar hun nek voor uitsteken. Ze moet al die hatemails publiekelijk afkeuren. En wat ook helpt: we moeten het hoofd niet meer zo snel op hol laten brengen.”

Nederlandse hobby

Schelden via internet - via e-mail en op discussiefora - is vooral een Nederlandse hobby, concludeerde onderzoeker en criminoloog Frank Bovenkerk eerder. Nergens is de hufterigheid en het verval van normen en waarden zo ernstig als hier. Door internet kunnen mensen die voorheen nooit werden gehoord, nu ongestoord hun gang gaan. En omdat dit onder pseudoniem gebeurt, zijn er geen grenzen. Hooguit trapt het Openbaar Ministerie bij wijze van grote uitzondering op de rem. Bovenkerk noemt het verontrustend en ‘een gevaar voor het politieke en maatschappelijk functioneren dat veel mensen zwichten voor bedreigingen'.
Af en toe neemt een eenling wel de handschoen op. Cabaretier Youp van 't Hek, die na de moord op Pim Fortuyn zo'n vier- tot vijfhonderd hatemails kreeg, stuurde zijn vijanden allemaal een mail terug. Met een enkeling heeft hij zelfs een afspraak gemaakt. "Je weet niet wat je ziet. Het zijn echt zielige figuren”, zegt hij.
Van 't Hek heeft zich niet van de wijs laten brengen door de scheldkanonnades en bedreigingen. Anderen zijn wel voorzichtiger geworden. Cabaretier Hans Teeuwen weegt zijn woorden tegenwoordig op een goudschaaltje, vertrouwde hij onlangs de Belgische krant De Standaard toe. "Als je weet dat iemand vermoord is omwille van zijn grote bek, kán je alleen maar zelfcensuur toepassen. Uit lijfsbehoud. Ik denk sindsdien wat langer na of ik bepaalde grappen wel zal gebruiken.” Dit betekent niet dat hij geen grappen meer maakt over godsdienst. "Ik pak het nu alleen wat tactischer aan.”
De mailbox van hoogleraar Zijderveld zal niet meer bestookt worden met vunzige haatmail. Niet omdat de anonieme belagers hem angst inboezemen, maar omdat hij helemaal klaar is met Wilders. "Ik heb gezegd wat ik wilde zeggen en doe er niet meer aan mee.”

Gepubliceerd op: 12.11.09 09:48, laatste update: 12.11.09 11:55