De Amerikaanse komedieschrijver Larry Gelbart heeft het niet meer mogen meemaken dat zijn spraakmakende hitserie M*A*S*H op de 8ste plaats is geëindigd in de competitie van Heimwee TV. Begin deze herfst overleed Gelbart op 81-jarige leeftijd en dat is misschien maar goed ook, want laten we eerlijk zijn: M*A*S*H had gewoon op nummer 1 moeten staan. Deze black comedy over een mobiel veldhospitaal (Mobile Army Surgical Hospital) is per slot van rekening een van de meest bekroonde en invloedrijkste televisieseries aller tijden.

M*A*S*H is gebaseerd op de gelijknamige speelfilm van regisseur Robert Altman uit 1970 en liep van 1972 tot en met 1983. Centraal in deze medische sitcom staan de belevenissen van het personeel van de M*A*S*H eenheid-4077 in de Koreaanse oorlog (1950-1953). Het mobiele ziekenhuis - niet meer dan wat armzalige barakken, beschermd door een hoge berg en een mijnenveld - ligt op een ‘granaatworp' afstand van het front, zodat gewonde militairen zo snel mogelijk de medische hulp krijgen die ze nodig hebben. De M*A*S*H-chirurgen verrichten onder erbarmelijke omstandigheden hun kunsten. In de barre Koreaanse winters moeten ze zich zelfs warmen aan de stoom die uit hun opengesneden patiënten slaat. Toch is het overlevingspercentage ronduit spectaculair: 97 van de 100 gewonden komen er weer bovenop. In de serie is dat vooral de verdienste van kapitein Benjamin Franklin Pierce (Alan Alda) - bijgenaamd Hawkeye, een briljante chirurg, vol grappen en grollen voor wie geen enkele verpleegster in het kampement veilig is - en zijn maat ‘Trapper' John McIntyre (na het vierde seizoen opgevolgd door B.J. Hunnicutt). De twee zijn toegewijde artsen, die tegen hun zin zijn opgeroepen voor militaire dienst. En daar maken ze geen geheim van: ze hebben schijt aan militaire discipline en drijven alles en iedereen in het hospitaal tot wanhoop en razernij. Buiten ‘kantooruren' brengen ze hun tijd door met het zuipen van zelfgestookte gin, rokkenjagen en vooral met het maken van (seksistisch) plezier. Gemakkelijk doelwit zijn vooral de sullige en onbekwame dokter Frank Burns, die ondanks zijn trouwring een hartstochtelijke verhouding heeft met hoofdzuster majoor Margaret ‘Hot Lips' Houlihan (Loretta Swit), de vleesgeworden natte droom van iedere mannelijke kijker. Onvergetelijke rollen zijn er verder voor de eeuwige puber korporaal Walter ‘Radar' O'Reilly, de compagnieklerk, en de hartveroverende travestiet korporaal Max Klinger, die zich gedraagt als een krankzinnige maar desondanks niet met een S5-verklaring naar huis wordt gestuurd.

Het bijzondere aan M*A*S*H is dat de show ook nú gedraaid had worden, in een militair ziekenhuis in bijvoorbeeld Afghanistan of Irak. Het zou geheid weer een knaller van jewelste worden, want de galgenhumor uit de serie doet het werkelijk in elke oorlog goed. Door heel de serie loopt een ragfijne scheidslijn tussen komedie en drama, die door schrijver Gelbart vakkundig en smaakvol wordt gekoesterd. M*A*S*H is een regelrechte aanklacht tegen de waanzin van iedere oorlog. Die aanklacht wordt verpakt in cynische, zwartgallige woordgrappen en personal jokes, waarmee de hoofdrolspelers zich in hun bloederige omgeving staande proberen te houden. In de laatste aflevering grijpt de oorlog de coole Hawkeye dan toch bij z'n strot. De arts stort volledig in en wordt naar een psychiatrische inrichting gestuurd. Daar doet hij zijn relaas over het oorlogstrauma dat hij heeft opgelopen tijdens een rit in legerbus. Onderweg naar hun eenheid 4077 pikken de militairen enkele Zuid-Koreanen op, onder wie een vrouw met een kip in haar armen. Op een gegeven moment duikt de vijand in de buurt op. De bus stopt onmiddellijk en iedereen wordt gesommeerd om zich muisstil te houden. De kip begint echter te kakelen bij het leven, waarop Hawkeye de Koreaanse vrouw woedend beveelt: ‘Shut up that damn chicken!' De Koreaanse doodt vervolgens in opperste paniek het diertje, want ze wil de levens van de andere passagiers niet in gevaar brengen. Omdat de psychiater niet begrijpt waarom dit akkefietje voor een doorgewinterde arts zo'n traumatische ervaring is, blijft hij doorvragen. Dan krijgt de kijker in een flash-back de schokkende waarheid te zien: de kip waarover Hawkeye het alsmaar heeft, is geen kip maar een baby... Een scène uit M*A*S*H die me tot op de dag van vandaag is bijgebleven. Misschien ook omdat zelfs mijn grote idool Hawkeye hierover geen grap kon maken.

Gepubliceerd op: 28.12.09 06:00, laatste update: 28.12.09 09:28