Wat is de Matrix? Dat is de centrale vraag in de gelijknamige film uit 1999 die zou uitgroeien tot een cultureel fenomeen. Het antwoord: een spannende kruising tussen science fiction en oosterse vechtsportactie. Gekruid met filosofische bespiegelingen van de kouwe grond en opgehangen aan de lotgevallen van de typische ‘everyman' die – tegen wil en dank – uitgroeit tot redder der mensheid.

Onze held (een rol van Keanu Reeves) heet overdag Thomas Anderson en werkt als softwareontwikkelaar op een suf kantoor. 's Nachts opereert hij onder de naam Neo als hacker. Op een dag knippert op een van de vele beeldschermen in zijn computerkamer die ene vraag: wat is de Matrix?

In de context van de film heeft de Matrix namelijk een heel andere betekenis. Het is – zo ontdekt Neo - een geavanceerd computerprogramma waarop alle mensen zijn aangesloten door snode, op hol geslagen machines. De arme mensen worden gebruikt als levende accu's en leveren zo de stroom die de machines nodig hebben. Ze denken dat ze een heel gewoon leven leiden, maar liggen in werkelijkheid met miljoenen tegelijk in met slijm gevulde legbatterijen.

Gelukkig zijn er ook mensen die door hebben dat er iets niet in de haak is. Een groep onder leiding van de wijze Morpheus (Laurence Fishburne) – blijkbaar al jaren geleden ontsnapt uit de legbatterijen van de Matrix – rekruteert Neo, maakt hem wegwijs in de ‘echte' wereld en zadelt hem terloops op met de missie om alle mensen te verlossen van het juk van de robots. Geen makkelijk opgave: Neo heeft in totaal drie films nodig om de machines te verslaan en de Matrix op te blazen.

Het eerste deel van de trilogie – tevens veruit het beste – slaat in 1999 in als een bom. De film trekt volle zalen en ook buiten de bioscoop gaat de Matrixhype door. Hele volkstammen ruilen hun Raybans in voor een randloze zwarte Neo-zonnebril en de echte ‘freaks' gaan lange leren jassen dragen, net zoals de helden in de film. In die tijd kun je ook geen online-spel meer spelen, zonder dat minstens de helft van de deelnemers – heel origineel - de naam Neo gebruikt. Maar het kan erger. Overal op het internet zoeken mensen elkaar op die ervan overtuigd zijn dat wat in de Matrix wordt beschreven, ook echt waar is. Dat we inderdaad met zijn allen in een nepwereld leven, voorgeschoteld door machines, aliens, de overheid of de duivel. Veel mensen baseren hun stellige overtuiging op de flarden joodse en boeddhistische religie en Griekse wijsbegeerte die in de film zijn verwerkt. Met name het onderscheid dat boeddhisten maken tussen de echte wereld en de schijnwereld, spreekt tot de verbeelding. En om te snappen dat onze Neo (anagram van The One) in die context fungeert als messiaanse verlosser, daarvoor hoef je bepaald geen theoloog te zijn.

Als je alle pretentieuze pseudo religieuze onzin opzij schuift, blijft een uiterst vermakelijke film over. Met baanbrekende effecten die het genre voorgoed hebben veranderd. Nog nooit is bijvoorbeeld op deze schaal in een film gebruik gemaakt van het fenomeen ‘bullet-time'. Daarbij wordt de actie plotseling enorm vertraagd, waardoor je bijvoorbeeld de baan van een geweerkogel precies kunt volgen. De vechtscènes in The Matrix zijn weergaloos. Het enige echte antwoord op de vraag ‘wat is de Matrix' luidt dan ook: een van de beste actiefilms ooit.

Gepubliceerd op: 17.05.10 07:00