,,Karakter is een echte bioscoopfilm. Vooral door de sombere beelden komt hij op het grote doek veel beter over”, zei Sittardenaar Bert van Diem ooit in een interview over de Oscar-winnende film van zijn zoon Mike. Als apetrotse vader zag hij de twee uur durende film uiteraard vele keren terug, maar nooit had het kijken ervan dezelfde impact als in de bioscoop.
En gelijk heeft hij: Karakter op televisie is ook goed te pruimen, maar het voelt toch anders. Pas in een grote bioscoopzaal, in het donker met het denderende geluid om je heen, komt de film helemaal tot zijn recht. Daar kunnen geen high definition-tv en dolby surroundsysteem in de woonkamer tegenop.
De film van regisseur Mike van Diem uit 1997 oogt inderdaad heel somber. Het geheel is zwaar, donker, niet iets waar je als kijker blij van wordt. Net als van het verhaal trouwens, naar de romans Karakter en Katadreuffe en Dreverhaven van Ferdinand Bordewijk. Jacob Willem Katadreuffe (Fêdja van Huet) is het resultaat van de one-night-stand van deurwaarder Dreverhaven (Jan Declair) en zijn huishoudster Joba Katadreuffe (Betty Schuurman). Zodra zij haar zwangerschap ontdekt, pakt ze haar spullen en vertrekt voorgoed. Jacob groeit op zonder vader, maar toch is die vader in het verhaal prominent aanwezig, want Jacob heeft het idee dat zijn vader hem in alles wat hij doet tegen probeert te werken.
Dreverhaven is de absolute schrik van de stad. Zijn uitzetbeleid voor wanbetalers wordt door iedereen gevreesd. Hij doet Joba dertien huwelijksaanzoeken, die ze stuk voor stuk weigert. "We hebben niets van hem nodig”, is een van de weinige dingen die de uiterst zwijgzame vrouw in de film zegt.
De Belg Jan Declair zet met Drevenhaven een indrukwekkende acteerprestatie neer. Wat een rol! Wat vond ik die man eng en angstaanjagend! Een lange regenjas, een grote gleufhoed op zijn hoofd en een blik! De dreiging spat van het scherm af. Die wil je niet tegenkomen in een afgelegen steegje. Je voelt het totale gebrek aan genegenheid tussen vader en zoon. Zet Katadreuffe en Dreverhaven in één shot en de temperatuur daalt gevoelsmatig meteen onder het vriespunt. Zelfs de scène waarin Katadreuffe zijn vader komt vertellen dat al het tegenwerken geen effect heeft gehad en dat hij tot advocaat is beëdigd, kan de sfeer niet ontdooien. Sterker nog: de mannen raken in een vechtpartij verwikkeld die zo bloederig eindigt dat het lijkt alsof de zoon de vader om zeep heeft geholpen. Dat is niet zo, blijkt later. Dreverhaven doodde zichzelf en laat zijn zoon al zijn bezittingen na. Hij ondertekent de officiële papieren met ‘vader'. Maar voor warme gevoelens is het dan al veel te laat. Je blijft als kijker vertwijfeld achter.
Het is vast niet alleen de sombere manier van het in beeld brengen van dit verhaal (Rotterdam, jaren dertig) geweest die oud-Sittardenaar Mike van Diem destijds een Oscar voor beste buitenlandse films bezorgde. Ook de uitwerking van de personages is subliem. Dat geldt niet alleen voor die angstaanjagende Dreverhaven, maar ook voor advocaat De Gankelaar (Victor Löw), de mentor van Jacob bij zijn studie rechten. Löw speelt de hele film met een stijve boord en een enorme centenbak. Wat eigenlijk een gebitsprothese was, die hij met Kukident vastlijmde aan zijn eigen gebit. Hij deed dat zo overtuigend dat ik niet wist wat ik zag toen hij bij een volgende acteerklus ineens een normaal hoofd bleek te hebben. Ik dacht dat Löw er altijd zo uitzag…

Het succes dat Mike van Diem ten deel viel met Karakter heeft hij nooit meer weten te evenaren. Speelfilms heeft hij sindsdien niet meer gemaakt. Hij heeft geen zin in flutfilms, weten we van zijn vader. Mike gaat pas weer met een film aan de slag als er écht iets goeds op zijn pad komt. En dat is blijkbaar nog steeds niet gebeurd. Mike van Diem vult zijn dagen sindsdien met het maken van commercials. Dat doet hij ook niet onverdienstelijk. Heel anders dan Karakter: de lichte, luchtige, grappige reclame van Centraal Beheer Achmea, waarin de hond van de brugwachter de brug dreigt te sluiten terwijl er een prachtschip langs vaart,is bijvoorbeeld van zijn hand.

Gepubliceerd op: 31.05.10 06:00