Wie eens in de avonduren op Los Angeles International Airport – ook wel LAX genoemd – is geland, weet dat dit een fascinerende ervaring is. De aanvliegroute is lang en voert over een ogenschijnlijk eindeloze zee van lichten. Straatverlichting, neonreclames en de lampen van duizenden auto's zorgen voor een surrealistisch schouwspel. Er hangt een vreemde gloed boven deze enorme metropool, die haar een bijna onaards aanzien geeft. Toen ik landde op LAX, moest ik denken aan de openingsscène van Blade Runner.

De film begint, net als mijn aankomst in LA, met een tergend langzame vlucht over wat in eerste instantie de hoofdstad lijkt te zijn van een buitenaardse beschaving ergens in een uithoek van het universum. Enorme schoorstenen braken nog grotere vlammen uit. Dan komt een titelkaart in beeld: Los Angeles, 2019.

Niks verre planeet dus, gewoon moeder aarde. Gesloopt en uitgebuit door de mens. Het klimaat is totaal ontregeld, de grondstoffen zijn op en overbevolking en vervuiling hebben de mensen letterlijk de ruimte in gejaagd. Om het vuile werk op andere planeten op te knappen, hebben wetenschappers kunstmatige slaven gecreëerd die als twee druppels water op mensen lijken, maar veel sterker zijn. Ze worden Replicants genoemd. Om te voorkomen dat ze letterlijk een eigen leven gaan leiden, zijn ze uitgerust met een interne klok die hun levensduur beperkt tot vier jaar. Sinds een uiterst bloedige opstand van Replicants op een buitenpost in de ruimte is de aarde voor Replicants taboe. En als er toch een paar zo stom zijn om voet te zetten op de blauwe planeet, dan komen de Blade Runners in actie. Keiharde agenten die worden betaald om ze – zoals dat in de film heet – met pensioen te sturen. Met dodelijk geweld, wel te verstaan.

Ridley Scott maakt Blade Runner in 1982. De film is gebaseerd op het boek Dromen androïden van elektrische schapen? van auteur Philip K. Dick. De hoofdrollen komen voor rekening van Harrison Ford als de uitgebluste Blade Runner Rick Deckard, Sean Young als zijn 'love interest' Racheal en onze eigen Rutger Hauer als Roy Batty, leider van een groep op hol geslagen Replicants die probeert om de interne tijdklok die hun leven beperkt, uit te schakelen. Het is aan Deckard om dat te verhinderen.

Typisch concept voor een Hollywood-actiefilm? Alleen op het eerste gezicht. Blade Runner is veel meer dan dat. Het is een film met een volstrekt unieke sfeer, die je pakt vanaf het moment dat de glaciale muziek van de Griekse synthesizerlegende Vangelis de futuristische stad nog net iets onaardser lijkt te maken. De onaflatende regen, de vervallen gebouwen en de kleurrijke neonreclames maken van het LA van 2019 een eigen, volwaardig personage binnen de film. Precies zoals dezelfde stad dertien jaar later opnieuw een hoofdrol zou spelen in Michael Manns epos Heat.

Als je alle actie-opsmuk even vergeet, zie je Blade Runner voor wat het is: een zoektocht naar menselijkheid in een onmenselijke wereld. Tegen het einde van de film, als de stervende Replicant Roy Batty dezelfde gevoelens blijkt te hebben als een mens van vlees en bloed, wordt dat overduidelijk. Waar ligt de grens tussen mens en machine? En kan een mens van een machine houden? Want Blade Runner is ook het verhaal van de gedoemde liefde tussen Replicant Racheal en Deckard, de man die haar moet vernietigen.

Niet zo lang geleden voegde regisseur Scott nog een zeer interessante laag toe aan het verhaal door te verklaren dat Deckard zelf ook een Replicant is. Iets waarover al sinds het verschijnen van de director's cut in de jaren negentig werd gespeculeerd. Onze held, een machine die op machines jaagt en die wordt beheerst door menselijke emoties als haat, liefde en wanhoop.

Je moet voor Blade Runner in de stemming zijn. Ik kijk de film een paar keer per jaar, vaak pas ver na twaalven. Als iedereen slaapt, als buiten op de straatverlichting na alles donker is, verlies ik me in het LA van het jaar 2019. En steeds moet ik dan weer denken aan die ene vlucht boven de lichtzee van Los Angeles. Ik zou er niet willen wonen, maar om naar te kijken is het fantastisch. Dat geldt ook voor de wereld van Blade Runner.

Gepubliceerd op: 30.08.10 07:00