Als je slecht slaapt, leef je korter

Debby Molenaar deed mee aan het slaaponderzoek van Erasmus MC, onderdeel van het grote gezondheidsonderzoek ERGO onder duizenden mensen.

Debby Molenaar deed mee aan het slaaponderzoek van Erasmus MC, onderdeel van het grote gezondheidsonderzoek ERGO onder duizenden mensen. © Marco de Swart

Als het slaapritme erg verstoord raakt, kan dat leiden tot ernstige gezondheidsproblemen ’s Nachts woelen, overdag moe. De gevolgen van slaapgebrek blijken ernstiger dan gedacht.

rvandenbooren

door Hanneke van Houwelingen

Als de kat ’s nachts de trap opliep of de buurman de wc doortrok, werd Debby Molenaar (55) daar wakker van. Het was om knettergek van te worden, vertelt ze. „Ik was op sommige dagen zo moe, dat ik mezelf de hele dag moed aan het inspreken was om boodschappen te gaan doen. ‘Je moet nú gaan’, zei ik steeds tegen mezelf. Uiteindelijk sleepte ik mezelf om vier uur ’s middags naar de supermarkt.”

Naar de dokter ging ze niet. „Mijn moeder is ook een lichte slaper. Het zal wel erfelijk zijn, dacht ik.” Bovendien had Molenaar twee puberende kinderen. „Daar lag ik ’s nachts ook wel eens over te tobben.” De Rotterdamse deed mee aan het ERGO-slaaponderzoek, waarbij duizend deelnemers vlak voor het slapengaan werden uitgedost met sensoren en draadjes aan hun lijf. Een nacht lang werd een scala aan data verzameld: hersengolven, ademhaling, hartslag, bewegingen. Hiermee hopen onderzoekers meer te weten te komen over slaap en veroudering, omdat veel mensen bij het ouder worden een ander slaappatroon ontwikkelen en vaker slaapproblemen ervaren.

De klachten zijn bijna altijd hetzelfde: slecht inslapen, vaak en lang wakker liggen, vroeg wakker zijn en overdag indommelen. Het slaaponderzoek vond thuis plaats. Want - wisten de onderzoekers uit eerdere slaapstudies - thuis slaap je het lekkerst. In een andere omgeving, zoals het ziekenhuis, duurt het drie dagen voordat deelnemers gewend zijn en hun ‘normale’ slaapgedrag vertonen.

Daar zat Molenaar dan, op de avond van het slaaponderzoek, op haar bedrand. Behangen met draadjes. „Ik begon opeens te twijfelen. Slaap ik wel echt zo slecht als ik zeg?” Haar gevoel was juist. De Rotterdamse kwam zelden in een diepe slaap, wat verklaarde dat ze al wakker werd van een druppelende kraan of haar zoon die heel zachtjes probeerde binnen te komen na het stappen.

Een paar keer per nacht wakker worden is niet zo’n ramp, stelt Henning Tiemeier, leider van het slaaponderzoek en epidemioloog in het Erasmus MC. Maar als het dag- en nachtritme ernstig verstoord raakt, kan dat leiden tot ernstige gezondheidsproblemen. Dat is zijn nieuwste bevinding in het slaaponderzoek.

Het werkt zo: wanneer het slaapritme verandert, raken elders in het lichaam allerlei systemen uit balans die onder andere de temperatuur, het vetgehalte, suikers, bloeddruk en stresshormonen aansturen. Hierdoor raken de organen ontregeld, wat op den duur kan leiden tot hart- en vaatziekten en zelfs tot eerder overlijden. Hoeveel eerder, is lastig te voorspellen, stelt Tiemeier. Daar is meer onderzoek voor nodig. Je kunt wel iets doen om het lichaam weer in balans te krijgen, zegt Tiemeier. „Wij denken dat rust en regelmaat goed zijn voor ouderen. Externe factoren kunnen helpen bij het terugbrengen van het ritme. Bijvoorbeeld door het aanschaffen van een hond. Als hij ’s ochtends blaft, moet je wel uit bed stappen. Dat kan de routine terugbrengen, evenals een bepaalde tv-routine of religieuze routines die weer regelmaat in het leven brengen.”

Ook adviseert hij weinig licht in de avond en nacht en voldoende lichaamsbeweging op een dag. Debby Molenaar, die normaal gesproken na Hart van Nederland platging, kreeg de tip om de tv eerder uit te zetten. „Een boek lezen, maakt slaperiger.”

Verder drinkt ze voor het slapengaan geen koffie of thee meer. „Te opwekkend”, verklaart ze. „Ik probeer ook niet meer al te actief te zijn ’s avonds. Dus niet stofzuigen, telefoneren of mailen voor het slapengaan, of nog een wasje wegwerken.” Er zijn helaas nog steeds nachten dat ze uren wakker ligt. „Maar ik ben fitter dan voorheen. Van de kat word ik nog maar zelden wakker.”

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee