Als smakken pijn aan je oren doet

© Fotolia

Snurken, slurpen, zelfsmurmelen: alledaagse geluiden drijven sommige mensen tot wanhoop. Cabaretier WouterMonden dacht jaren een aansteller te zijn. „Tot ik hoorde dat misofonie een nieuw beschreven psychische stoornis is.”

Arnoud Kluiters

Ik scheurde nog liever mijn trommelvliezen dan zijn geprevel te moeten aanhoren

Zet Wouter Monden (35) bij een etentje met zijn beste vrienden en er is altijd wel iemand die hij hoort smakken. "Lange tijd dreef dit me bijna tot waanzin!"

Vervolgens haalt hij het voorval aan van die collega bij een vorige kantoorbaan: "Op een gegeven moment wist ik op welke momenten hij gedachteloos voor zich uit murmelde. Die voorspelbaarheid... Ik scheurde nog liever mijn trommelvliezen dan zijn geprevel te moeten aanhoren. Uiteindelijk ben ik daar vertrokken."

Wouter staat niet alleen in zijn weerzin tegen bepaalde geluiden. De één kan het gesnurk van een partner niet aanhoren, de ander ontploft bijna als iemand telkens weer zijn neus ophaalt. Om maar te zwijgen van tikkende naaldhakken op de vloer van de bovenburen.Het zijn irritaties die we allemaal kennen.

Maar om hiervoor je partner te verlaten, ontslag te nemen of je huis voor duizenden euro's geluidsdicht te maken? Het gebeurt! Hoe onnozel dit ook klinkt voor al die omstanders die zich wél weten in te houden.

Aanstellerij? Absoluut niet, zegt Damiaan Denys, hoogleraar psychiatrie in het Academisch Centrum Amsterdam (AMC). In 2004 hoorde hij voor het eerst een soortgelijk verhaal. "Een vrouw had haar huiskamer kort en klein geslagen. Zo agressief werd ze als ze mensen hoorde niezen." Wetenschappelijk gezien vond hij dat een boeiende situatie, maar er was geen ziektebeeld aan te hangen. "Ze had een obsessie, dat was duidelijk, maar dwangmatig kon je haar gedrag niet noemen. Evenmin was er sprake van een angst- of impulsstoornis."

Tot de hoogleraar vier jaar later hoorde van een vrouw die niet tegen de ademhaling van haar man kon. "Ze kon hem wel wurgen. Om die reden sliepen ze apart." Toen besefte Damiaan Denys dat hij mogelijk een aandoening op het spoor was.

Speurend in de vakliteratuur vond hij slechts twee gepubliceerde beschrijvingen over soortgelijke klachten. Op internet daarentegen stuitte hij op tientallen persoonlijke verhalen van wanhopige mensen en hun geluidsprobleem. Ze spraken over misofonie, Grieks voor geluidshaat. "Met enkele medewerkers heb ik besloten om een oproep op de website van het ziekenhuis te plaatsen. Liefst 42 mensen meldden zich met gelijksoortige klachten."

Het gaat vooral om menselijke geluiden die hen horendol maken

In 2009 begon de hoogleraar met collega's de deelnemers uitgebreid te testen. Met hun gehoor blijkt niets mis, ze nemen geluiden gewoon waar zoals ieder ander. Maar in sommige situaties reageren ze er niet alleen heftiger op, maar ook verschillend. Waar de één woest wordt van gesnotter van een medemens, daar haalt een ander de schouders ervoor op. Het gaat vooral om menselijke geluiden die hen horendol maken. Maar ook repeterende geluiden van apparaten zoals een tikkende klok en geluiden van beesten, waaronder blaffen of zichzelf likken ontlokken wanhopige reacties.

Sommige geluidshaters zeggen de controle te verliezen als ze anderen herhaaldelijk zien frunniken aan hun haar of als ze zien dat iemand voortdurend wiebelt met een been. Dit heet misokinesia, maar onbekend is nog of dit een vorm van misofonie is of hetzelfde als geluidshaat.

Hoogleraar Denys: "Uit hersenonderzoek weten we dat op dit soort momenten bij misofone patiënten een ander deel van het brein wordt geprikkeld. Bovendien zien we dat hun brein kiest of handelingen werkelijk als walgelijk worden ervaren of niet. Een groot deel van deze mensen heeft een hoog moreel besef of is veeleisend. Smakken in gezelschap bijvoorbeeld, dat doé je toch niet. Zelf doen ze dat vanzelfsprekend niet."

Andere opvallende, maar nog niet verklaarbare kenmerken? Hun vroegste herinnering brengt veel patiënten terug naar het begin van hun tienertijd. Ze zien zich bijvoorbeeld bij hun ouders aan tafel zitten, waar vader of moeder hoorbaar de soeplepel naar binnen schuift en met veel lawaai eet. Maar er wat over durven zeggen of van tafel weglopen is voor een kind geen optie.

De reactie van veel misofone patiënten springt in het oog als ze te maken krijgen met geluiden van baby's of alzheimerpatiënten. Damiaan Denys: "Met hun gesmak hebben de meesten geen moeite. Dan gaat het namelijk om mensen die geen controle hebben over hun handelen, ze kunnen er niets aan doen. Totdat zo'n kindje ouder is geworden en nog altijd smakt. Dan overschrijdt het een grens. Een kleuter behoort te weten dat eten met de mond dicht wel zo netjes is, is dan de gedachte.'Wouter Monden besloot na zo'n voorval, een jaar geleden, hulp te zoeken in het AMC. De cabaretier vertelt er openhartig over tijdens optredens. Tijdens het caberetfestival Cameretten gebruikte hij zijn geluidshaat om het publiek te vermaken. Maar serieus is het wel."

Ik voelde de agressie opkomen, nota bene bij mijn dochtertje

Mijn vriendin en ik hebben een dochtertje van twee. Slurpen, smakken en huilen? Het verbaasde me, maar ik vond die geluiden lange tijd zelfs aandoenlijk. Tot ik op een dag erg moe was en ze juist toen onophoudelijk bleef huilen. Ik kreeg haar niet getroost en moést de kamer uit. Ik voelde de agressie opkomen, nota bene bij mijn dochtertje. Daar schrok ik zó van. Dat nooit, zei ik. Ik moet leren die ongecontroleerde woede voor te zijn."

Na een intakegesprek kunnen patiënten in het AMC terecht voor een drie maanden durende behandeling van vier uur per week. De therapie, die inmiddels is aangeboden aan zo'n driehonderd patiënten, biedt plaats aan acht deelnemers per keer. Cognitieve trainingen maken er een belangrijk deel van uit.Damiaan Denys: "We laten de deelnemers een filmpje maken van prettige foto's. Zij monteren er geluid bij dat lijkt op wat ze haten, maar juist fijne gevoelens oproept. Voetstappen in krakend verse sneeuw in plaats van krakende zakjes chips. Die manipulatie zorgt voor een andere relatie. Aanverwant geluid brengt positieve reacties teweeg én de patiënten hebben er zelf controle over."

Dat laatste beaamt Wouter die de therapie van drie maanden heeft afgerond. "Jarenlang trok ik me uit schaamte terug als ik mijn irritatie of woede niet de baas werd. Dan ging ik alvast afwassen terwijl anderen nog aan tafel aten. Die tijd is voorbij, merkte ik onlangs tijdens een autorit met vrienden. Trok er opeens één een zak wortels open... De sfeer was te goed om te vragen of hij die weg wilde leggen, wat ik overigens nu wel durf. Ik heb geleerd om zijn geknaag te vergelijken met lopen over grind. Het werd alsnog een supergezellige rit."Toch juicht hij niet te vroeg. "Laatst at onze dochter slurpend haar yoghurt. Voor het eerst registreerde ik dit, ik schrok ervan. Dan denk ik aan andere geleerde vaardigheden tijdens de therapie, om het geluid te kunnen scheiden van mijn emotie daarbij. Om de spanning te verlagen ga ik bijvoorbeeld ademhalingsoefeningen doen of ik ontspan mijn spieren. Of ik loop hard om rustig te worden. Daarna zit ik weer lekker in mijn vel."

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee