Bioscoop met buikpijn

De Venlose bioscoop CityCinema leidde tot politieke beroering.

De Venlose bioscoop CityCinema leidde tot politieke beroering. © Mijntje Wismans

Begin 2015 komt een ruw einde aan de carrière van VVD-Kamerlid Mark Verheijen. De aangifte van corruptie omdat hij als wethouder in Venlo projectontwikkelaar Piet van Pol ‘matste’ bij de bouw van een bioscoop, breekt hem op. Tot een strafrechtelijke vervolging komt het niet, maar de affaire brengt hem wel grote schade toe. Reconstructie van een omstreden project.

Harry Lücker en Theo Sniekers

De gevoelstemperatuur in de collegekamer daalt razendsnel als op 24 juni 2008 het plan voor een nieuwe bioscoop in hartje Venlo ter tafel komt. Burgemeester Hubert Bruls is not amused. „Hier is nooit over gesproken, dat kan zo niet”, bijt hij volgens een insider wethouder Mark Verheijen toe.

De jonge, beloftevolle VVD’er heeft zich op eigen houtje achter het ‘initiatief van een marktpartij’ geschaard om in de binnenstad een commerciële bioscoop te bouwen. Het collegeprogramma voorziet wel in cultureel centrum Made in Venlo - met een poppodium, theater en een filmhuis - maar niet in het commerciële project van Verheijen. De burgemeester is geïrriteerd, maar tot een uitbarsting komt het tijdens het collegeberaad niet.

Wethouder Economische Zaken Verheijen mag door met zijn bioscoopplan. Ieder voor zich, is volgens meerdere betrokkenen op dat moment het motto in het college van B en W; een cultuur waarin je je vooral niet al te zeer bemoeit met de plannen van je collega’s. Venlo mist bovendien node een ‘echte’ bioscoop die leven kan blazen in de binnenstad. Het is een naar Limburgse begrippen grote stad, maar zonder echte filmcultuur. In 2006 valt het doek voor de laatst overlevende commerciële cinema, de Scala.

Verheijen springt in het gat en medio 2008 heeft de rijzende ster in de landelijke VVD beet. Hij bericht het college enthousiast over het ‘initiatief van een marktpartij’. Het betreft de Roermondse projectontwikkelaar Piet van Pol, die samenwerkt met beoogd exploitant Joep Caubo. Verheijen kan zijn succes melden kort nadat hij stuivertje heeft gewisseld met zijn politieke vriend Jos van Rey, de machtige en succesrijke wethouder uit de bisschopsstad. Verheijen neemt in oktober 2007 een paar dagen plaats in het college van Roermond, terwijl Van Rey in Venlo gaat bivakkeren.

Van Rey heeft een hechte band met Van Pol, maar dat roept anno 2008 nog geen grote vragen op. De projectontwikkelaar heeft zijn sporen vooral in zijn eigen stad verdiend, maar is bereid in Venlo zijn vleugels uit te slaan. Hij heeft al een locatie op het oog waar hij met Caubo een bioscoop wil bouwen: een gemeentelijk perceel in de binnenstad. In 2009 maakt Verheijen van zijn bioscoopplan een speerpunt in de verkiezingsstrijd. De inwoners van Venlo moeten door de samenvoeging met Arcen en Velden in november 2009 vervroegd naar de stembus. „De dag na de verkiezingen gaat de schop de grond in”, kondigt lijsttrekker Verheijen aan. Daarmee trekt de VVD de stekker uit dat andere project met een filmhuis: Made in Venlo, het paradepaardje van Groen- Links-wethouder Peter Frey. Een ‘cul tuurpaleis van 28 miljoen euro of meer’, noemt Verheijen dat enigszins denigrerend. ‘Geven we de markt de ruimte om een bioscoop te ontwikkelen of maken we dat met behulp van subsidies onmogelijk’, schrijft hij in juli 2009 in een opiniestuk. Het is een stelling, geen vraag.

De VVD wil geen concurrentie voor de commerciële bioscoop, denkt Groen- Links dan. De liberalen laten ‘zich voor het karretje spannen van een projectontwikkelaar afkomstig uit de stad van VVD’er Jos van Rey, vriendje van Mark Verheijen’, tekent fractievoorzitter Ineke Hendrickx in september 2009 op. De naam Van Pol is dan nog steeds niet publiekelijk gevallen, maar zingt op de achtergrond wel rond. Het valt verschillende partijen ook op dat de VVD wel over een heel ruim campagnebudget kan beschikken. Dat leidt tot stekeligheden. In het radioprogramma De Stemming van L1 merkt PvdA-voorman Hay Janssen op dat hijzelf niet zou willen dat het bedrijf dat de bioscoop ontwikkelt, ook zijn sponsor is. Verheijen reageert als door een wesp gestoken. Als Janssen bang is zich daardoor te laten beïnvloeden, dan is hij een „corrupt mannetje”. Ook de presentator krijgt de wind van voren. „Dat gaat u geen flikker aan”, luidt het verbeten antwoord op zijn vraag welke bedrijven de VVD steunen.

Made in Venlo in de papierversnipperaar

Verheijen is de glorieuze winnaar van de verkiezingen van 18 november 2009; zijn VVD springt van zeven naar twaalf raadszetels. Verliezer GroenLinks belandt in de oppositie, Made in Venlo in de papierversnipperaar. Dat betekent niet dat Verheijen zijn verkiezingsbelofte over de snelle bouwstart van de bioscoop waarmaakt. Het zal nog lang duren voor de spade de grond in gaat. Het belangrijkste pijnpunt is de prijs van die grond. Die wordt eerst getaxeerd op marktwaarde, maar dat bedrag valt volgens een stadhuisbron zo hoog uit dat de bouw niet haalbaar is voor de ontwikkelaar. Een andere berekeningswijze moet uitkomst bieden. Een door Venlo ingehuurd extern bureau komt daarbij uit op 400.000 euro.

Omdat Van Pol de grond zelf bouwrijp wil maken, is de gemeente bereid met 360.000 euro genoegen te nemen. Die prijs is voor de ontwikkelaar ‘absoluut niet aanvaardbaar’. Hij wenst aanvankelijk slechts 185.000 euro neer te tellen. Na onderhandelingen rolt er een compromis uit de bus: 225.000 euro. Dit resultaat ligt sommige bewoners van het stadhuis zwaar op de maag, leert een collegevoorstel. Er is ‘intern zeer uitvoerig over gediscussieerd’.

Het college gaat op 13 september 2011 akkoord met de transactie. De vlag kan eindelijk uit. In januari 2012 wordt wereldkundig gemaakt dat Venlo na zes jaar weer een bioscoop krijgt, met vier zalen en 488 stoelen.Wat voor iedereen verborgen blijft, zijn de achterliggende schermutselingen over de grondprijs en andere zaken. Totdat L1 twee maanden voor de opening van de nieuwe City Cinema in januari januari 2013 bericht dat de gemeente de grond ver onder de taxatiewaarde heeft verkocht. Dat leidt tot politieke beroering, waarbij een rol speelt dat Van Pol inmiddels in het corruptieonderzoek naar Van Rey onder vuur is komen te liggen. De gemeenteraad geeft de lokale Rekenkamer eind februari de opdracht de transactie te onderzoeken.

De Rekenkamer moet onder hoge tijdsdruk rapporteren, en laat zich daarbij bijstaan door adviesbureau De Roo. De conclusies zijn stevig. De gemeente heeft niet gekeken naar een alternatieve en meer winstgevende bestemming voor de grond. Evenmin is voor de ontwikkeling van de bioscoop gezocht naar andere partijen. In de periode 2006-2008 zou daarover wel contact zijn geweest met andere bedrijven, maar daarvan zijn in de gemeentelijke dossiers geen sporen achtergebleven.

In de gesprekken met Van Pol over de grondprijs is niet overwogen een mediator in te schakelen. Het laatste bod van de zakenman werd beschouwd en aanvaard als een ‘take it or leave it’. Er is sprake van ‘potentiële steun’ van 135.000 euro - het verschil tussen de vraagprijs en de koopsom - aan een private partij waarover de raad niet is geïnformeerd. Het college stemde om ondeugdelijke redenen in met de transactie. Een van de argumenten daarvoor was bijvoorbeeld dat Van Pol de planschade voor omwonenden voor zijn rekening zou nemen. Maar die op 70 mille begrote schade was al in de taxatiewaarde verwerkt. Dat alles leidt, in de woorden van De Roo, ‘haast per definitie niet tot een verantwoorde grondprijs noch tot een verdedigbare lagere prijs’.

Min of meer per toeval is de prijs toch ‘reëel’, oordeelt de Rekenkamer. Die wijst er onder meer op dat in de taxatie geen door de ontwikkelaar te maken parkeerkosten zijn opgenomen. Een opmerkelijke redenering, omdat het college al in 2011 besloot dat Van Pol ‘bij wijze van uitzondering’ niet voor parkeerplekken hoefde te zorgen. Dan zou de bioscoop namelijk financieel onhaalbaar zijn. Dat de ontwikkelaar bij de verkoop 260.000 euro meer voor de bioscoop krijgt dan Venlo verwachtte, wil niet zeggen dat de gemeente te weinig voor de grond krijgt, schrijft de Rekenkamer verder.

De Rekenkamer zit er naast

Bij alle kritiek op de weinig professionele gang van zaken, vinden de onderzoekers de transactie toch verdedigbaar. Die past namelijk in de bestaande praktijk om ondernemers die zich bij de gemeente melden met een dergelijk initiatief te ‘faciliteren’. De Rekenkamer zit er echter naast. Het is niet Van Pol die zich in het stadhuis meldt, maar Venlo dat de Roermondenaar opzoekt. Dat blijkt uit het voorstel uit september 2011 waarin het college instemt met de grondverkoop. Citaat: ‘De gemeente heeft de ontwikkelaar in het verleden actief benaderd met de vraag om de mogelijkheden voor de bouw van een bioscoop te onderzoeken en in overweging te nemen.’ Het is wethouder Verheijen persoonlijk die daartoe rond 2008 bij Van Pol aanklopt, melden meerdere betrokkenen.

Hij heeft rond die tijd ook contact met Caubo, de vierde telg uit een Venloos bioscoopgeslacht. Diens overgrootvader opende al in 1907 een cinema in de stad aan de Maas, maar zijn nazaat moet de zaak in 2001 sluiten. Caubo exploiteert dan wel nog servicebioscoop Luxor in Reuver. Hij heeft in 2008 veel trek in een herkansing in Venlo en heeft al verschillende locaties op het oog gehad. Verheijen wijst hem op de plek waar de bioscoop uiteindelijk komt. Caubo: „Er was ook al een projectontwikkelaar.”

Van Pol dus. Ook in het collegevoorstel van 2008 meldt Verheijen dat het initiatief bij die ontwikkelaar lag en in september 2009 herhaalt hij dat in de gemeenteraad. Het is een politieke doodzonde om de raad op het verkeerde been te zetten, maar dat is lange tijd slechts in heel kleine kring bekend.

Als de raad zich in juni 2013 over het Rekenkamerrapport uitspreekt, gaat hij er ten onrechte nog steeds van uit dat het initiatief bij de ontwikkelaar lag, terwijl het college dan al anders weet.

Lees meer in de krant van zaterdag of kijk op Krant Digitaal

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee