Nooit meer 'kedeng kedeng' van de gele stoptrein

Print
Nooit meer 'kedeng kedeng' van de gele stoptrein

Afbeelding: Ermindo Armino

Na welgeteld 51 jaar trouwe dienst komt er dit weekend een einde aan de inzet van de karakteristieke gele stoptreinen van de NS. Bij het afscheid van een oerdegelijk icoon van het spoor.

Kunstleren banken in vis-á-vis-opstelling, met ouderwetse hoofdsteunen. Metalen bagagerekken. Grote armleuningen waarin ooit een asbak verwerkt zat. Vergeelde foto’s en reproducties op de tussenwanden. Rechttoe-rechtaan tl-buizen boven de loopruimte tussen de banken. Raampjes die je gewoon open kunt zetten. Het Nederland dat de afgelopen 51 jaar aan alle kanten van deze Mat’64 voorbijflitste, veranderde door de jaren heen rigoureus. De stoptreinen zélf nauwelijks. Een fascinerend contrast, zeker als je er bewust van bent als je door de twee rijtuigen loopt die samen een treinstel vormen. Of als je plaatsneemt voor een ritje. Op exacte dezelfde bank waarop scholieren nu elkaars selfies checken op Facebook, hebben hun opa en oma wellicht nog als twintigers in flowerpower-kleding gezeten. 

Vergeelde foto’s en reproducties op de tussenwanden.

Met een halve eeuw op de teller wacht komende zondag het onvermijdelijke. Dan wordt deze constante factor weggerukt uit het Nederlandse landschap. Met de start van de nieuwe NS-dienstregeling gaan de laatste oude stoptreinen met pensioen. Een stuk of dertig zijn er nog over, ze rijden vooral in Limburg en op een paar andere lijnen in Zuid-Nederland. Niet alleen omdat de NS doorgaans het oudste materieel ver buiten de Randstad inzet, maar ook omdat de Ned- Train-werkplaats bij station Maastricht de vaste plek is waar alle nog resterende exemplaren hun onderhoud krijgen. Ooit waren het er tien keer zoveel. Met bijna driehonderd treinstellen was de Mat’64 in het hele land hét gezicht van de Nederlandse Spoorwegen, een waar beeldmerk op wielen. 

Een beeldmerk op wielen. 

De treinen werden in de jaren zestig en zeventig gebouwd als opvolger van veel vooroorlogse treintypes, en doken vervolgens vrijwel overal op waar het spoor geëlektrificeerd werd. Het was dan ook een waar paradepaardje: het prototype dat in 1961 van de fabriek rolde - toen nog groen van kleur - werd niet voor niets ‘Treinstel Toekomst’ gedoopt. Zo had de trein zowaar centraal bediende deuren zodat de conducteur dat niet meer handmatig hoefde te doen, trok de trein relatief snel op en kon via een heuse geluidsinstallatie de naam van het volgende station worden omgeroepen. Die toekomstmuziek uit die jaren zestig heeft bewonderenswaardig lang mogen doorklinken. Toegegeven, de treinen hebben in de loop der jaren uit‘Treinstel Toekomst’ eraard een opknapbeurt gekregen en de alleroudste stellen werden al jaren geleden naar de sloper gebracht. Maar in de basis is het van buiten als van binnen nog dezelfde trein als toen. Waarbij vooral de betrouwbaarheid opvalt. Ook in de recente winters toen zijn hypermoderne opvolgers met vrieskouproblemen en kinderziektes massaal uitvielen, bleef de Mat’64 eenvoudig overeind. 

‘Treinstel Toekomst’ 

Eigenlijk hadden de treinen maar één nadeel: ze lopen bij botsing een ietwat verhoogde kans op ontsporing, zo kwam een paar jaar geleden aan het licht. Dat is de reden waarom de NS toen besloot om ze langzaam maar zeker ‘uit te faseren’. Zondag is die missie volbracht: ze worden dan niet meer ingezet in de dienstregeling, die wordt overgenomen door modernere Sprinter- treinen. Alleen wanneer de NS onverhoopt te kampen krijgt met veel kapotte treinen, is het nog denkbaar dat links en rechts nog een Mat’64-stel als ‘reserve’ een kortstondige rentree zal maken. 
Een gevalletje van uitstel van executie, want de verloopdatum van de ‘APK’ nadert rap en de slopershamer wacht. 
Een feestelijke afscheidsrit volgt later nog, zo belooft de NS. Maar verder blijft het nu stil. Op de achtergrond speelt mee dat de NS uitgerekend op dit moment onder politieke druk ligt wegens dreigende tekorten aan materieel. Dan ga je natuurlijk niet uitgebreid de aandacht vestigen op de zitplaatsen die je uit dienst haalt. Liefhebbers zien lijdzaam hoe de Mat’64 redelijk geruisloos van het toneel verdwijnt. En hoe een tijdperk ten einde komt.