Volg je hart, het klopt altijd

© Pinterest

De meeste families hebben hun eigen spreuken en wijsheden. Taalliefhebber Jaap Toorenaar verzamelt ze en zet ze in boekjes. ‘Gek genoeg barsten veel wijsheden van het moralisme’.

Ingrid Beckers

Deze kende Jaap Toorenaar nog niet: mijn moeder zei altijd ‘Sterf jong, dan word je een mooi lijk’. Een typerend voorbeeld van wat er in een gezin of familie kan rondzingen. Jaap Toorenaar, bekend copywriter in reclamekringen, hapt meteen toe. „De bron met onbekende familiespreuken is onuitputtelijk. Mag ik deze opnemen in mijn nieuwe boek?”

De afgelopen twee jaar verzamelde hij duizenden wijsheden en uitdrukkingen, dankzij de lezers van onder meer Onze Taal en Algemeen Dagblad. „Mensen reageerden enthousiast, het resultaat was overweldigend. Ik kreeg hele bijlagen met talrijke citaten, vaak opgestuurd door een familielid van een geliefd of overleden persoon. Een man schreef: ‘Mijn broer en ik maakten op een prachtige avond een fles jenever soldaat om alle uitspraken van onze stiefvader boven water te halen.’”

De meest ontroerende en geestige spreuken nam Toorenaar op in het boekje Mijn moeder zei altijd. Sinds april van dit jaar zijn er al 40.000 exemplaren van verkocht. „Daaruit blijkt wel dat het onderwerp mensen raakt.” Nieuwe, verrassende spreuken stromen nog steeds binnen. Het laat zien dat wat Jaap al aan wijsheden heeft verzameld, nog maar het topje van de ijsberg is. Daarom stoomt hij met onverwoestbaar enthousiasme door naar een tweede boekje met de niet al te verrassende titel: Mijn vader zei altijd.

‘Ontberen leert waarderen’. Dat is toch een prachtzin?

„Dit wordt ook weer een bloemlezing van allerlei familiespreuken die al jaren voortleven. Opa’s, oma’s, vaders, moeders, tantes, de buurvrouw: maakt niet uit van wie ze zijn. Voorwaarde is dat ze niet algemeen bekend zijn, maar juist alleen lokaal worden gebruikt. Geen gezegdes dus. Al verdienen sommige spreuken wel die status. Zoals ‘Ontberen leert waarderen’. Dat is toch een prachtzin?”

De in Zeeland geboren Toorenaar werkt bij het Rotterdams reclamebureau ARA en is een taalfreak. Voor het ministerie van VROM bedacht hij de slogan ‘Een beter milieu begint bij jezelf’. Voor Calvé: ‘Calvé Pindakaas. Wie is er niet groot mee geworden?’

In zijn boekje staan pakkende zinnen die hij als reclameman graag had verzonnen. Zoals ‘Volg je hart, dat klopt altijd’. Dat lijkt Jaap een geweldige slogan voor Becel.

Gek genoeg barsten veel van de wijsheden in Mijn moeder zei altijd van moralisme. En vertrekken ze vaak vanuit een negatief punt. „Klopt”, zegt Toorenaar. „Werk hard, wees ijverig, beklaag je niet en eet je bord leeg. Dat is zo’n beetje de tendens. De spreuken vormen een soort officieus geschiedenisboekje van onze opvoeding. Wat mij het meest opvalt aan de uitdrukkingen, is dat de afstand tussen ouder en kind zo groot is. Dat wás vroeger ook zo. Uit veel uitspraken maak je op dat kinderen moesten luisteren. Punt uit. Een oma zei altijd: ‘Gelijk heb je, maar zwijgen zul je!’ ‘Geen honger? Dan eet je maar voor de honger die komt.’”

Ook armoede klinkt regelmatig door in de uitdrukkingen. „Zo denkt een dochter nog steeds aan haar moeder als ze met afgeprijsde kleding in haar hand staat. ‘Een koopje kost ook geld.’ En gelijk heeft ze!”

Veel oude wijsheden bevatten volgens Toorenaar actuele levenslessen die nu nog zo de wereld in kunnen worden getwitterd. Zo’n uitspraak als ‘Tob niet, het komt toch anders’ is tijdloos. ‘Een joint in de morgen, geeft een dag zonder zorgen’, is er ook zo eentje.”

Spreuken geven houvast in het leven

De samensteller kan geen spreuk noemen waarmee hij zelf zijn vrouw en kinderen inspireert of om de oren slaat. „Voor mijn zestigste verjaardag hebben ze het boekje Jaap zei altijd gemaakt. Maar als voorbeeld haal ik liever mijn moeders spreuk aan: ‘Als je medelijden hebt met jezelf, moet je eens in Ter Valcke gaan kijken.’ Dat is een verpleeghuis voor gehandicapten in Goes. Mijn favoriet is deze: ‘Als je je niets verbeeldt dan ben je ook niks.’ Dat betekent dus dat je moet durven geloven in jezelf, dan lukt het wel. Zulke spreuken geven houvast in het leven. En dan maakt het niet uit of je twintig, vijftig of tachtig bent.”

Via e-mail en soms per post krijgt Toorenaar emotionele epistels binnen van mensen die hun vader of moeder een laatste eerbetoon willen geven door hun lijfspreuk in te sturen. „Dan schrijven ze me: ‘Wat zou zij het prachtig vinden om haar woorden in een boekje te zien. Maar schiet u wel een beetje op? Ze is 96 en kortademig.’”

Mijn vader zei altijd verschijnt als Toorenaar genoeg preuken heeft verzameld. „Geen idee wanneer dat is”, zegt hij. „Het hangt er ook vanaf hoeveel lezers iets insturen. Ik ben slechts de verzamelaar die onbekende mensen een stem geeft.”

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee