Het raadsel genaamd Aïcha

Print
Het raadsel genaamd Aïcha

Het Nationaal Vuurwerk in Rotterdam ging uiteindelijk toch door, maar vanwege de terreurdreiging was daar een grote politiemacht voor nodig. Afbeelding: ANP

Aïcha, de 20-jarige Maastrichtse bekeerlinge die naar Syrië vertrok en terugkeerde, was in het weekeinde weer nieuws toen ze - ten onrechte, bleek later - werd verdacht van het plannen van een terreuraanslag tijdens het Nationaal Vuurwerk in Rotterdam. Het opduiken van haar naam herinnert ook aan het verhaal dat nooit werd verteld, het raadsel waarop alleen zij het antwoord weet.

Ze was wereldnieuws toen ze wist te ontkomen uit het kalifaat. Het leek, aanvankelijk, een Hollywood- drama met een klassiek happy end. ‘Gewoon meisje’ uit Nederlandse provinciestad bekeert zich tot de islam, radicaliseert, gaat naar Syrië, krijgt spijt en keert terug om weer ‘normaal’ te worden. Dat was een beetje het gewenste scenario. Beeltenissen van haar in nikab, fietsend door het Wittevrouwenveld in Maastricht of een V-teken makend in een auto, verschenen in alle grote kranten ter wereld en in actualiteitenprogramma’s. Een tweede hoofdrol was weggelegd voor haar moeder die haar in Syrië was gaan halen, in een soort Rambo-reddingsactie. Alle denkbare clichés vielen op hun plek in dit verhaal. Alleen, het klopte niet.

Aïcha is, zou je kunnen zeggen, de moeder aller jihadbruiden. Een volstrekt uniek geval, juist vanwege alles wat we niet weten over haar. Spaarzame feiten zijn bekend, maar vormen geen verhaal dat rond is, en al zeker niet zo als hierboven beschreven. Dit is een verhaal met rafelranden en het is nog maar zeer de vraag of die ooit zullen verdwijnen. In een notendop: Maastrichts meisje, gebroken gezin, losbandig (‘zondig’ zal ze later zelf zeggen), komt in greep van religie. Eerst bijbel, dan koran. Er ontstaat een proces van zelfreiniging. Maar zij schiet royaal door op de ‘radicaliseringsglijbaan’. Ze gaat zich vromer gedragen en kleden dan geboortige moslima’s in Maastricht. Ze leest, als ‘nieuwe moslima’, al snel anderen de les. Ze trekt zich het lot aan van soennitische moslimslachtoffers, met name kinderen, in Syrië. Zamelt kleding in voor burgers in Syrië. Ze heeft contacten met ten minste één van de Haagse jonge mannen die nu in het Contextproces veroordeeld zijn tot jarenlange gevangenisstraffen. Ze is zoekende. Heeft, kort na elkaar, diverse relaties met moslimmannen. Ze raakt verliefd op een strijder (de Nederlandse ex-militair Omar Yilmaz) in Syrië die ze op tv heeft gezien. Via skype trouwt ze - islamitisch - met hem.

Ze schiet royaal door op de ‘radicaliseringsglijbaan’

Ondanks het feit dat ze geen paspoort krijgt in Maastricht uit vrees voor uitreizen, weet ze met een ID-kaart via Turkije naar Syrië te gaan om zich aan de zijde van Yilmaz te voegen. Daar wil ze een weeshuis beginnen, zo vertelt ze vriendinnen in Maastricht en de politie. Het huwelijk faalt vrijwel direct vanwege een naar verluidt chronisch gebrek aan wederzijdse bewondering. Tevens biedt het leven in het kalifaat nogal weinig uitdagingen voor een jonge vrouw die gewend is om haar zin te krijgen. Ze wordt geacht de hele dag binnen te zitten en, aldus Yilmaz, ‘meisjesdingen’ te doen zoals koken en theeparty’s houden. Na de scheiding verdwijnt ze maandenlang van de radar. Alle contact met familie en vriendinnen - in Nederland en Syrië - wordt verbroken. Even onverwacht duikt ze weer op. Ze weet, op nooit precies opgehelderde manier, te ontkomen, wordt aan de Turkse grens opgewacht door haar moeder, die ze over haar vlucht heeft ingelicht. Ze keert terug naar Nederland en is voorpaginanieuws.

Terug in Nederland is ze voorpaginanieuws

Haar verhaal - wat heeft ze in Syrië meegemaakt en wat heeft dat met haar gedaan? - blijft echter vaag voor onderzoekers, autoriteiten en publiek. Duidelijk is dat zij en vijf andere uitreizigers uit Maastricht (onder wie Sultan Berzel die zich kort na haar ‘ontsnapping’ uit het kalifaat opblies in Bagdad) elkaar kenden. Er lopen lijnen via plekken waar koranlessen en Arabische lessen in Maastricht worden gehouden. Er wordt, door voormalig burgemeester Onno Hoes, na het vertrek van een Tsjetsjeense boezemvriendin van Aïcha die vanuit Maastricht twee van haar vier kinderen meeneemt naar Syrië, een onderzoek naar het bestaan van een ‘islamitische cel’ aangekondigd in de Limburgse hoofdstad. Daarna wordt het stil. Niet alleen rond dat onderzoek, waarvan het Openbaar Ministerie recentelijk zei het niet te kennen en waarover de gemeente zwijgt. Maar ook rond Aïcha. Ze wordt verdacht van lidmaatschap van een terroristische organisatie (IS) . In afwachting van de uitkomst van het strafrechtelijk onderzoek zit ze een tijdje op geheime adressen in Limburg - in Maastricht wordt een eventuele terugkeer van haar in de stad als een veiligheidsrisico gezien - en ze loopt naar verluidt ook een keer weg.

Het wordt stil rond Aïcha

Politieverhoren leveren weinig inzichten op. Haar verhaal valt voor de opsporingsdiensten nauwelijks te controleren. Het bevat in elk geval geen informatie over de strijd in Syrië en haar - eventuele ondersteunende - rol daarin. Bewijs voor strafbare feiten ontbreekt. Als in mei 2015 de zaak tegen haar wordt geseponeerd, is ze weer vrij om te gaan en staan waar ze wil. Ze keert terug naar Maastricht en trekt in bij haar moeder. Het idee dat ze wellicht als een soort rolmodel zou kunnen fungeren om andere meiden te ontmoedigen af te reizen, is dan allang verdampt. Ze mist, aldus een ingewijde, de ‘persoonlijkheidsstructuur’ daarvoor. Belangrijker nog is dat ze helemaal niet van haar geloof is gevallen en nog even orthodox is in haar denkbeelden als bij haar vertrek. Syrië heeft haar niet ‘gederadicaliseerd’, ze lijkt het islamitisch ideaal, leven in een islamitische staat, niet te hebben losgelaten. Ze vindt zichzelf helemaal niet radicaal. Ze draagt nog steeds de nikab en post op haar Facebook-account na enige tijd weer vrome teksten en filmpjes die moeten aantonen dat moslims wereldwijd worden onderdrukt.

 Ze vindt zichzelf helemaal niet radicaal

Het is een eenzijdig informatiedieet waarmee veel jonge bekeerlingen zich intellectueel voeden, een echokamer van paranoia en propaganda, zoals plaatjes waarop Adolf Hitler en GeertWilders als politieke dubbelgangers worden afgebeeld. En waarbij ze elkaar de les lezen in islamitische voorschriften, vooral over wat allemaal niet mag volgens de salafistische leer. Vrij kort na haar terugkeer raakt ze zwanger van een moslimman uit het westen van het land, met wie ze islamitisch trouwt. Inmiddels is ze moeder. Over Syrië rept ze niet meer op haar Facebook. Niet over haar verblijf daar en ook niet over de strijd die haar zo aan het hart ging. Ze wil niet centraal staan, zei ze ooit tegen een geloofsgenoot die haar opriep haar verhaal te doen. Ze wordt, als teruggekeerde Syriëganger, in de gaten gehouden. De vraag blijft of ze een veiligheidsrisico vormt. En waar ze echt staat.

Je las zojuist een gratis artikel


Niet alle artikelen zijn gratis, want zogeheten Plus-artikelen zijn alleen te lezen door abonnees. Zonder abonnees kunnen we namelijk geen betrouwbare regionale journalistiek maken. Je leest al onze artikelen vanaf €4,50 per maand.

Bekijk de aanbieding →