De kleine mug en het nieuwe virus

Print
De kleine mug en het nieuwe virus

Afbeelding: Fotolia

De wereld is een nieuw virus rijker. Zika wordt door muggen overgebracht en is al in 21 (Zuid-)Amerikaanse landen opgedoken. En deze zomer ook in Zuid-Europa, zegt Bart Knols (1965, Meerssen), muggenexpert en medisch specialist infectieziekten.


„Welkom in het muggenpaleis”, glimlacht wetenschapper Bart Knols (50) vanuit zijnWageningse kantoor waar hij als directeur van In2Care met een team van vijf mensen werkt. Overal waar je kijkt, zijn de irritant zoemende insecten te vinden. Op levensgrote foto’s, welteverstaan. 

Als stoffen ‘knuffel’, vrolijk gestipt. Juist dat exemplaar staat voor de boosdoener. De Aedes aegypti, zoals zijn wetenschappelijke naam luidt, brengt het zikavirus over. Bart Knols heeft geen hekel aan muggen. Nee, hij háát ze. 
Bestrijden is niet goed genoeg, de krengen moeten uitgeroeid worden. Weggevaagd van deze aarde. 

Als medisch entomoloog (insectenexpert) en specialist infectieziekten bestrijdt Knols de muggen al ruim twintig jaar. Hoofdzakelijk in Afrika, waar malaria nog steeds veel slachtoffers eist. Maar er is de laatste jaren in hoog tempo veel meer ellende bijgekomen. De Aedes aegypti en haar zus - de tijgermug - kunnen 24 verschillende ziektes bij zich dragen. De bekendste voorbeelden daarvan zijn dengue (knokkelkoorts) en het westnijlvirus. 

Globalisering draagt natuurlijk bij aan de snelle verspreiding van (nieuwe) ziektes. „Hoe meer mensen en goederen kriskras over de aarde reizen, hoe groter het gevaar voor de volksgezondheid”, meent Knols. „Iemand die in Congo een virus oppikt, staat morgen op Schiphol.” Ondanks zijn grote zorgen vanwege alle (nieuwe) ziektes, is wetenschapper Knols allesbehalve een somber mens. Hij typeert zichzelf als een rasoptimist. Hij weet met zijn passie en enthousiasme veel mensen te bereiken en belangrijker: te inspireren. Zijn toespraak op TEDx in Maastricht in 2012 was en is een hit op YouTube en leverde hem een plek op bij de talkshow van Pauw en Witteman. 

Een mix van zweetvoeten en Limburgse Rommedoekaas

Dankzij zijn TED-presentatie vanuit een ziekenhuisbed, gekleed in boxershort en T-shirt, had Knols onmiddellijk de aandacht van de zaal te pakken. En in 2006 kreeg hij de Ig Nobelprijs voor zijn onderzoek naar wat de irritante insecten het meest aantrekt: een mix van zweetvoeten en Limburgse Rommedoekaas. In zijn werkkamer denkt Knols lachend daaraan terug. Het wetenschappelijk onderzoek was overigens bloedserieus; het resulteerde in een muggenval die in Afrika gebruikt wordt en waarbij de dieren gelokt worden door die bijzondere geurmelange. 

Dankzij zijn uitzonderlijk grote kennis van muggen wordt hij deze dagen platgebeld door de landelijke én Nederlandstalige Caribische pers. Zijn mail loopt over met vijftig à zestig vragen per dag van bezorgde mensen. ‘Kan ik nog naar Zuid-Amerika?’ ‘Hoe lang mag ik nu niet zwanger worden?’ ‘Ook als ik niet zwanger ben, wat zijn dan de risico’s?’ Een van de meest gestelde vragen: waarom komt die uitbraak nú? Knols vermoedt dat het virus gemuteerd is en daardoor langer overleeft in mens en dier. 

Het heeft een enorme impact. Dit is echt extreem

Alles rondom het zika-virus is hot. Niet alleen omdat de verspreiding razendsnel verloopt, maar vooral omdat er heftige gevolgen aan kleven. Ongeboren kinderen van geïnfecteerde zwangere vrouwen hebben kans op permanente hersenschade omdat ze geboren worden met te kleine schedels, in de medische wereld microcefalie genoemd. 
Ook volwassenen zijn kwetsbaar: door de beet van een besmette mug lopen ze risico op de spier- en zenuwziekte Guillain-Barré met als mogelijke gevolgen hartritmestoornissen of ademhalingsproblemen. „Bij dengue (knokkelkoorts) of chikugunya ben je zeker een paar weken grieperig en voel je je beuh, maar je knapt op. Zika is wel even andere koek. Het heeft een enorme impact. Dit is echt extreem.” 

Nee, dit is geen bangmakerij van Knols’ kant. Hij lepelt moeiteloos de uitbraken op van het chikungunya- virus in La Réunion in 2006, waarbij 255.000 mensen in een paar maanden tijd besmet raakten. Of het westnijlvirus dat zich in een paar jaar zo rap verspreidde dat het inmiddels in de hele Verenigde Staten voorkomt. „Er bestaat geen enkele twijfel dat dit zika-virus reist. De tijgermug komt al in grote aantallen in Zuid-Europa voor. Deze zomer zal zika daar ook voor het eerst voorkomen.” 

Is er een oplossing? Zeker. Knols wijst naar de wetenschapper Fred Soper, de Amerikaanse epidemioloog die dankzij een haast militaristische campagne van 1930 tot 1970 bereikte dat destijds de gelekoortsmug op elf miljoen vierkante meter in Zuid-Amerika uitgeroeid was. Het continent was schoon op een klein stukje in het noorden na. Totdat het geld op was en de klad erin kwam. Eenzelfde militaristische operatie - gedwongen preventiemaatregelen opleggen per huishouden - is de enige maatregel die werkt voor zika, weet Knols. En voor alle nieuwe ziekten. 

 

Je las zojuist een gratis artikel


Niet alle artikelen zijn gratis, want zogeheten Plus-artikelen zijn alleen te lezen door abonnees. Zonder abonnees kunnen we namelijk geen betrouwbare regionale journalistiek maken. Je leest al onze artikelen vanaf €4,50 per maand.

Bekijk de aanbieding →