Trump, Wilders en de taal van ‘het volk’

Print
Trump, Wilders en de taal van ‘het volk’

Donald Trump en Geert Wilders samengesmolten. Waarin komen ze overeen? Wat zijn de verschillen? Foto: illustratie Remy Frints

De twee in het oog springende populistische politici van het moment zijn Donald Trump en Geert Wilders. Beiden verkeren op het toppunt van hun populariteit. Beiden trekken internationale aandacht. Is er, behalve de clichématige verwijzing naar haardracht, een parallel tussen beiden? Ja. De manier van spreken.

Wie een jaar geleden had gezegd dat Donald Trump in februari 2016 de meest kansrijke kandidaat zou zijn voor de Republikeinse nominatie voor het presidentschap, zou zijn weggehoond door analisten. Wie een jaar geleden had gezegd dat de PVV van GeertWilders in februari 2016 in een poll op 42 zetels zou staan, zou ook zijn weggehoond. Beiden werden als kansloos gezien. 

‘Populist’, doorgaans denigrerend gebruikt, slaat op politici die zichzelf zien als vertolkers van de stem van het volk. Zij benoemen dingen die ‘de elite verzwijgt’. Vaak gaat het om bedreigingen door ‘anderen’. 
‘Wezensvreemden’. Dat kunnen Mexicanen (Trump) of Polen (Wilders) zijn. Maar het zijn altijd ‘anderen’. Vooral moslims. Terwijl beide politici verschillen in stijl - Trump gaat maar heel weinig contacten met de media uit de weg terwijlWilders juist de pers mijdt - vertonen ze veel overeenkomsten qua taalgebruik. 

Het leesniveau waarop Trump spreekt, is vergelijkbaar met het niveau van groep 6 in Nederland

Eind december was Trump te gast bij talkshowhost Jimmy Kimmel. Kimmel vraagt: „Is het niet fout en on-Amerikaans om mensen te discrimineren op basis van hun religie? Trump geeft een antwoord dat precies één minuut duurt. Het antwoord telt 220 woorden, waaronder zes keer de term ‘probleem’, soms voorafgegaan door ‘enorm’. ‘Het probleem’ is dat er „mensen dit land binnenkomen die enorm veel kwaad in de zin hebben”. „Kijk naar Parijs, kijk naar Californië”, voegt hij eraan toe (verwijzend naar aanslagen). Van de 220 woorden bevatten er 170 slechts één lettergreep. 39 woorden tellen twee lettergrepen. Slechts vier woorden hebben drie lettergrepen en daarvan zijn er drie identiek: tremendous (enorm). Hij gebruikt slechts twee woorden van vier lettergrepen: California en temporary (tijdelijk). Het leesniveau waarop Trump spreekt, is vergelijkbaar met het niveau van groep 6 in Nederland. Kinderen onder de tien dus.

Betekent dit dat Trump dom is? Nee, hij is een afgestudeerd econoom die talloze boeken schreef over de deals die hem miljardair maakten.Wat hij heel goed (en openlijk) doet is ‘geblokt’ spreken. Simpele woorden, simpele zinnen, niet uitweiden, niks tussen komma’s. Het tegenovergestelde van de retoriek van Barack Obama. 

Ter vergelijking:Wilders liet zich in 2013 interviewen door NU.nl. Dit zijn de eerste twee zinnen die hij uitspreekt: „Het probleem wordt alleen maar groter. De islam was, is en blijft het grootste probleem van ons land.” Dan zegt hij dat er weliswaar een economische crisis is, maar „de islam blijft het grootste probleem van ons land”. En dan volgt de repeteermachine: „de problemen”, „de islam wordt alleen maar een groter probleem” „de islam is een intrinsiek probleem” dat eigenlijk niet bij Nederland hoort, „dat is natuurlijk een enorm probleem”, „dat Nederland een groot probleem heeft”, „de problemen onder het tapijt schuiven helpt niet”. Drie termen: probleem, islam, Nederland. 

Er is geen politicus die de naam van ons land zo vaak noemt

Net zoals Trump „heel veel Amerikanen kent” die hem bellen omdat ze boos zijn en willen dat „het probleem” wordt aangepakt, weet Wilders wat „Nederland” (er is geen politicus die de naam van ons land zo vaak noemt) wil en nodig heeft. Beiden gebruiken de hyperbolen (overdrijvingen) en herhalingen tot ver voorbij de natuurlijke stressgrenzen die bijvoorbeeld in een normale conversatie gelden. 

Overdrijvingen zijn bij Trump en Wilders geen uitzondering maar de norm. Dingen zijn in deze wereld ‘verschrikkelijk’, ‘een puinhoop’, ‘kapotgemaakt’ en wie het niet gelooft kan ‘de rambam krijgen’ of is ‘knettergek’. In het universum van Trump zijn mensen die het niet met hem eens zijn stupid, losers of haters. En als hij geconfronteerd wordt met een journaliste die hem kritische vragen stelt (Megyn Kelly, notabene van het oerconservatieve Fox-network), dan refereert hij aan menstruatie (blood was coming out of her wherever) of noemt haar een bimbo (sexy maar domme meid). 

Hyperbolen, superlatieven, beschimpingen en sarcasme als vaste stijlfiguren.Wat is de aantrekkingskracht ervan? Er zijn mensen, in de VS maar ook in Nederland en de rest van het Westen, die niet zitten te wachten op globalisering. Die grijpen zich vast aan elke strohalm die hen een gevoel geeft van ‘vroeger’, toen de wereld nog overzichtelijk was. Nu dat ‘afgepakt’ wordt, bestaat bij hen de neiging om niet te stemmen voor belangen maar voor identiteit. 

Politiek gaat , schrijft ook Jan Kuitenbrouwer (DeWoorden vanWilders & hoe ze werken) niet meer over ratio (rede) maar vooral over emoties. Na de de TweedeWereldoorlog waren politieke emoties decennialang taboe. Dat was ‘de onderbuik’. De ‘onderbuik’ is nu de ‘bovenbuik’. Of het hoofd, zo u wil. 

Interview Geert Wilders bij NU.nl: Islam is de grootste dreiging:

How Donald Trump Answers A Question: