Johan Cruijff: in zekere zin onsterfelijk

Print
Johan Cruijff: in zekere zin onsterfelijk

Afbeelding: ANP

Verlosser, revolutionair, inspirator, weldoener, taalvernieuwer: Johan Cruijff zette een voetafdruk in de Nederlandse geschiedenis die voetbal ver overstijgt. Vier miljard mensen, meer dan de helft van de wereldbevolking, zouden de naam kennen van de man die de grootste ambassadeur van ons land was.

Op een hete zomerdag in 1976 trapte m’n vader het gaspedaal in van zijn licht roestende Opel Manta voor onze allereerste vakantie in Spanje, dat net verlost was van het Francoregime. Na een helse rit van 23 uur reden we een land binnen met flamingo’s, limoenbomen en agenten met woeste snorren. Vlak over de grens barstte een apocalyptisch noodweer los. Uitgeput stopten we bij een verpauperd hotelletje langs de weg. De hotelbaas was onverbiddelijk: geen kamers vrij. M’n vader zette z’n voet tussen de deur, wees op z’n twee koters van negen en zeven jaar en riep keihard: „Cruijff!” Plots zwaaiden alle poorten open. ‘Kroef? Si, Kroef! Olanda!! Kroef!!!’ Al het personeel werd uit bed getrommeld en een grote, lange tafel werd gedekt. Na een nacht vol Rioja- wijn en tapas kregen we de beste kamer. De rekening werd voor onze ogen verscheurd.

Cruijff!” Plots zwaaiden alle poorten open. ‘Kroef? Si, Kroef! Olanda!! Kroef!!!’

Noem als Nederlands staatsburger in het buitenland de namen van Erasmus,Willem Frederik Hermans of Zijne Koninklijke HoogheidWillem- Alexander en je zal, met wat geluk, een vage blik van herkenning oogsten. Rembrandt en Van Gogh maken al meer los. Maar de naam die het snelst - en het succesvolst - het ijs breekt, van Zuid-Kalimantan tot de Argentijnse pampa’s, is Johan Cruijff. (Of Cruyff, zoals hij in de rest van de wereld bekendstaat.) Cruijff zelf was degene die daar het meest prat op ging. Meer dan eens verwees hij naar onderzoek waaruit zou blijken dat liefst vier miljard mensen, meer dan de helft van de totale wereldbevolking, zijn naam kennen. Wetenschappelijke onderbouwing voor die theorie was er niet, maar niemand die Johan durfde tegenspreken. Ontegenzeggelijk was hij, tot zijn dood gisteren, de grootste ambassadeur van ons land. „Ik ben Nederlands belangrijkste exportproduct”, was een van zijn befaamde oneliners.

Ik ben Nederlands belangrijkste exportproduct

Veel gezichten had Hendrik Johannes Cruijff, steeds van kleur verschietend als een kameleon. Johan Cruijff was de eerste voetballende provo, die met zijn wilde haren en rebelse gedrag symbool stond voor de jaren zeventig, waarin Nederland brak met het brave, burgerlijke imago van na de oorlog. Johan Cruijff was de revolutionair, die het boegbeeld was van het totaalvoetbal van meestercoach Rinus Michels, een niet eerder vertoonde stijl die voetballiefhebbers over de hele wereld betoverde. Johan Cruijff was El Salvador (De Verlosser), de geuzennaam die hij kreeg toen hij niet alleen Barcelona naar grote hoogte stuwde, maar ook nieuw zelfrespect gaf aan de Catalanen, die decennialang onderdrukt waren door dictator Franco. Johan Cruijff was de weldoener, die na zijn carrière Cruyff Courts over de hele wereld liet aanleggen en met zijn foundation talloze goede doelen steunde. Johan Cruijff was de taalvernieuwer die met geniale, voor gewone stervelingen nauwelijks te bevatten tegeltjeswijsheden - ‘als ik zou willen dat je het begreep, dan had ik het wel beter uitgelegd’ - de Nederlandse taal verrijkte. Maar Johan Cruijff was ook de uitvinder van het conflictmodel, waarmee hij voortdurend het bloed onder de nagels vandaan haalde bij iedereen die hem in de weg stond, alsof hij dat nodig had om het beste uit zichzelf te halen. Typerend is dat hij in zijn leven meer bewondering oogstte dan warmte.

Johan Cruijff was de eerste voetballende provo.

Als de betekenis van een mens wordt afgemeten aan zijn nalatenschap, dan is het WK van 1974 boven alles het belangrijkste erfgoed van het grootste sportidool uit de Nederlandse geschiedenis. Cruijff was de motivator en iconische leider van Oranje, een droomelftal dat in Duitsland een onaantastbare steen in de rivier van het topvoet bal legde en voorgoed de stroom veranderde. Talloze spelers en trainers wereldwijd laten zich, tot op de dag van vandaag, door de Nederlandse school inspireren, met avontuur, creativiteit en aanvalsdrang als pijlers. In eigen land had ‘1974’ behalve de sportieve ook een enorme emotionele betekenis. Veel Nederlanders beschouwden hetWK als dé kans om de pijn van het oorlogsverleden te verzachten. Dat lukte niet. Integendeel, de verloren finale tegenWest-Duitsland had een traumatische impact. Ook voor Cruijff persoonlijk. Nooit zou hij de allergrootste prijs in het voetbal winnen. Iets wat Pelé en Maradona, de andere legendes met wie hij vergeleken werd, wél deden. In 2010, op 62-jarige leeftijd, veroverde hij definitief zijn plek tussen de sterren. Johan Cruijff gaf zijn naam aan een planetoïde met een diameter van negen kilometer die tussen Mars en Jupiter in een baan om de zon cirkelt. Het was de bevestiging van een van zijn meest befaamde uitspraken. „In zekere zin ben ik waarschijnlijk onsterfelijk.” Voetballiefhebber zullen hem niet tegenspreken, ook nu niet.