Waar gaat dit over?

Europa-gezinde demonstranten in de Oekraïense hoofdstad Kiev. foto’s ANP

Europa-gezinde demonstranten in de Oekraïense hoofdstad Kiev. foto’s ANP© ANP

Woensdag kunt u gaan stemmen tijdens het referendum over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne. Maar waar gaat het over?

Rob Cox

Wat is de vraag voor het raadgevend referendum? De exacte vraag tijdens het referendum luidt: „Bent u voor of tegen de wet tot goedkeuring van de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne?” U kiest dus geen ‘ja’ of ‘nee’, maar ‘voor’ of ‘tegen’. Waarom gaan we stemmen? Sinds 1 juni 2015 is het mogelijk om een raadgevend referendum te vragen wanneer je het niet eens bent met een aangenomen wet. Daarvoor moet je binnen zes weken 300.000 handtekeningen verzamelen. Het Burgercomité EU is het niet eens met het associatieverdrag met de Oekraïne. Via website Geenstijl. nl heeft het Burgercomité ruim 427.000 handtekeningen verzameld. Dat is ruim voldoende voor een referendum. Wat staat in het associatieverdrag? Bij het besluit om te gaan stemmen, is het uiteraard belangrijk om te weten wat in het verdrag staat, maar de ruim 300 pagina’s nodigen niet bepaald uit tot lezen. Het verdrag is gericht op twee zaken. Op de eerste plaats om de handel tussen de Europese Unie en Oekraïne te verbeteren.Wanneer je met elkaar handel wilt drijven, dan is het goed om dezelfde (juridische) spelregels af te spreken. Het grootste deel van het verdrag gaat daarover. De invoering van de vrije markt moet voor Europa een nieuwe afzetmarkt creëren. In Oekraïne wonen ongeveer 45 miljoen mensen. Vanuit het perspectief van dat land is een vrijhandelsverdrag met Europa goed voor de versterking van de economie. Eerder sloot de EU al soortgelijke associatieverdragen met Polen, Roemenië en Bulgarije. In Polen verdubbelde de waarde van de economie na invoering van het vrijhandelsverdrag. Op de tweede plaats spreken de EU en Oekraïne uit dat ze dezelfde normen en waarden hanteren. Dat heeft vooral politieke gevolgen. In feite is het een keuze van de Oekraiense regering vóór Europa en tegen Rusland. Daardoor wordt de invloed van Europa groter en die van Rusland kleiner. Het is duidelijk dat de Russische president Vladimir Poetin daar niet blij mee is. Wat willen de Oekraïners zelf? De keuze tussen Rusland en Europa heeft Oekraïne verdeeld. In september 2013 zei de toenmalige president Viktor Janoekovitsj dat hij het verdrag met Europa wilde tekenen. Daarop dreigde Rusland met economische sancties. Janoekovitsj besloot twee maanden later af te zien van het verdrag. Dat leidde tot protesten van Europa-gezinde Oekraïners en tot de val van Janoekovitsj. De Europees-gezinden namen het landsbestuur over en wonnen de verkiezingen. Rusland annexeerde de Krim en het Russisch gezinde Donbass-gebied in het oosten startte een afscheidingsoorlog. Bij de laatste verkiezingen in Oekraïne kregen de pro-Russische partijen niet meer dan 10 procent van de stemmen.

Heeft het zin om te stemmen? Dit is een raadgevend referendum. De invloed ervan op uitvoering van het verdrag is klein omdat het kabinet de gegeven raad in de wind mag slaan. In die zin heeft stemmen weinig zin. Voor tegenstanders van de EU is het echter een goed moment om stelling te nemen tegen Europa. Een ‘nee’ tegen dit verdrag wordt zowel door voorals door tegenstanders uitgelegd als een ‘nee’ tegen de EU. Wat moet ik stemmen? Dat hangt uiteraard af van uw eigen voorkeur.Wanneer u uit principe tegen een referendum bent, zou u niet moeten stemmen. Blijft de opkomst onder de 30 procent, dan is het signaal dat de bevolking niet zit te wachten op een referendum. Blanco stemmen kan natuurlijk ook, maar dat zorgt er alleen maar voor dat de kiesdrempel gemakkelijker wordt gehaald. Niet stemmen heeft als risico dat de uitkomst van de stemming u niet aanstaat wanneer de kiesdrempel toch wordt gehaald. Wie voor het verdrag stemt, is voorstander van vrije handel en expansie van de Europese invloedssfeer naar het oosten. Een ‘ja’ betekent overigens niet dat Oekraïne snel binnen de EU gehaald wordt. Integendeel: de EU heeft even genoeg van de recente uitbreidingen en laat geen nieuwe lidstaten toe. Een ‘ja’ vergemakkelijkt de handel en het reizen tussen de EU en Oekraïne. Oekraïense bezoekers aan Europa krijgen een visum voor maximaal drie maanden, maar dat kan de komende jaren wel verruimd worden.Wie tegen het verdrag stemt, kan daarvoor meerdere redenen hebben. Meestal wil een neestemmer een bescheidener rol van Brussel. Maar ook wanneer je niet gelooft dat Oekraïne in staat is de westerse waarden over te nemen, kun je ‘nee’ stemmen. Ook de wens om de verhoudingen met Rusland te verbeteren, kan leiden tot een tegenstem.

Is er een neutrale stemwijzer? Nee, die is er niet. Het bedrijf Pro- Demos maakt altijd een onafhankelijke stemwijzer voor het internet. Door antwoorden te geven op de gestelde vragen, geeft de stemwijzer een stemadvies. Voor het referendum wilde ProDemos ook een stemhulp maken, maar het bedrijf was te laat. Toen ProDemos met de aanvraag kwam was de subsidiepot leeg. Op het web circuleren wel alternatieven maar die zijn niet neutraal of de achtergrond van de bedenkers is onduidelijk.

Wat gebeurt er na het raadgevend referendum? Allereerst wordt gekeken of de drempel van 30 procent opkomst is gehaald. Zo niet, dan is het referendum niet geldig. Wordt de 30 procent wel gehaald, dan is de uitkomst uiteraard van belang. Bij een meerderheid voorstemmers blijft alles zoals het was. Het verdrag wordt uitgevoerd volgens de planning. Indien de neestemmers winnen, dan moet het kabinet het verdrag opnieuw bekijken. Maar de regering is niet verplicht om er iets aan te veranderen. Toch is een ‘nee’ niet geheel te negeren. Hoewel het kabinet het beleid niet zou hoeven aanpassen, geeft het wel een signaal af bij de EU in Brussel. Omdat de meeste andere landen het verdrag al hebben ondertekend, zal de invloed van een ‘nee’ op de uitvoering van het verdrag klein zijn.

Wat kost het referendum? Het organiseren van een verkiezing in Nederland kost ongeveer 40 miljoen euro. Een referendum kost in feite hetzelfde, maar het kabinet vond 20 miljoen voldoende. Pas toen bleek dat gemeenten daardoor fors minder stembureaus zouden openen, werd het budget verhoogd.

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee