'Zin om nog te lopen, heb ik niet'

© Le Giessen

Sarcopenie (spierzwakte) is vrijwel onbekend, treft echter talloze ouderen, verslechtert hun levenskwaliteit en kost veel zorgeuro’s. Stelt Donja Mijnarends die op 13 april aan de Universiteit Maastricht (UM) promoveert.

Will Gerritsen

Lopen? „Doe ik bijna niet meer. Ik heb ‘het’ in de benen. Zin om nog veel te lopen, heb ik niet. Als je niet goed ter been bent, heb je daar weinig zin in.” Boodschappen doen? „Die tas is te zwaar. Mijn man haalt de boodschappen.” Ramen lappen? „Ik durf niet op het trapje te staan.” Bewegen? „We zijn niet sportief. En als je valt, ben je helemaal van de kaart...” De 88-jarige Maastrichtse Gertrude Peij zou goed in het plaatje passen van de groep die promovenda Donja Mijnarends heeft bestudeerd: ouderen die spiermassa hebben verloren, flink aan spierkracht hebben ingeboet en zo lichamelijk slechter functioneren. Sarcopenie heet dat, een betrekkelijk ‘jonge’ kwaal die er natuurlijk altijd al was, maar pas in 1989 van deze naam werd voorzien, door de Amerikaanse medicus Irvin Rosenberg. Het is geen schande als je de kwaal niet kent. Mijnarends: „Mijn nieuwe huisarts had nog nooit van sarcopenie gehoord. De beschreven klachten kende zij trouwens wel.” Ze noemt in haar proefschrift sarcopenie een geriatrische reus in opkomst. „Het is een veel voorkomend syndroom bij ouderen dat hun leven negatief beïnvloedt, net als die andere geriatrische reuzen. Zoals vallen, incontinentie, ondervoeding, geheugenverlies.”

Bewegen? „We zijn niet sportief. En als je valt, ben je helemaal van de kaart...”

Promotor en hoogleraar ouderengeneeskunde Jos Schols (UM): „Een van de redenen waarom ouderen vallen, is dat hun spiermassa en spierkracht afnemen. Krijgen ze onverhoopt een heupfractuur, dan is de kans op overlijden binnen een jaar 30 procent.” Feit: spierzwakke, maar verder gezonde 70-plussers hebben 50 procent meer kans om in het ziekenhuis te belanden dan vergelijkbare leeftijdgenoten met meer spierkracht. Het verbaast dan niet dat de sterfte onder ouderen met spierzwakte anderhalf keer hoger is dan bij hun meer fortuinlijke leeftijdgenoten. Sarcopenie komt veel bij ouderen voor, al is niet duidelijk in welke aantallen. Kwestie van definitie. Mijnarends achterhaalde volgens een veelgebruikte definitie dat in een groep van 227 willekeurig geselecteerde 65-plussers in Maastricht liefst 53 pechvogels sarcopenie hebben. De kwaal kwam in haar onderzoek weinig voor bij nog volledig zelfstandig wonende ouderen (12 procent) en het meest bij bewoners van verzorgingshuizen (59 procent). Daartussenin zit de groep van zelfstandig wonende ouderen die thuiszorg krijgt (42 procent). Een grote groep 65-plussers zit in een voorstadium van spierzwakte. Bij slechts 18 procent van degescreende ouderen was helemaal niets mis met het spierstelsel.

Een van de redenen waarom ouderen vallen, is dat hun spiermassa en spierkracht afnemen.

Bij de bestudeerde ouderen met sarcopenie lopen de zorgkosten op tot ruim 17.000 euro per jaar, zo stelde Mijnarends in een nauwkeurige berekening van alle relevante kosten vast. Verreweg de grootste kostenpost is het verzorgingshuis waarin hulpbehoevende ouderen nogal eens belanden. Kanttekening van Jos Schols: „Als je door sarcopenie en gebrek aan beweging steeds stijver en immobieler wordt, ben je voor het personeel bijna niet te verzorgen.” Natuurlijk zijn de zorgkosten voor ouderen met sarcopenie ook om andere redenen hoger. De mensen met aftakelende spieren behoren immers binnen de groep 65-plussers weer tot de ouderen. Daarom heeft Mijnarends de zorgkosten van ouderen mét sarcopenie vergeleken met de kosten van mensen zonder deze kwaal van een vergelijkbare leeftijd en geslacht. Hoewel de aantallen te klein waren om glasharde uitspraken te doen, nam zij ook hier duidelijke kostenverschillen waar: dik 6000 euro per jaar. Overigens zeggen genoemde cijfers over aantallen mensen met sarcopenie en de zorgkosten niets over het landelijke beeld. Toch hoef je geen volleerd econoom te zijn om een indruk te krijgen van de gigantische kostenimpact: ons land telt drie miljoen 65-plussers.

Als je door sarcopenie en gebrek aan beweging steeds stijver en immobieler wordt, ben je voor het personeel bijna niet te verzorgen.

Het goede nieuws: er is een tamelijk simpele remedie tegen sarcopenie. Meer bewegen! Zo kweek je spiermassa en sterken je spieren aan. Hierdoor ga je lichamelijk ook beter functioneren. Donja Mijnarends analyseerde de statistieken van een langlopende studie onder bejaarde inwoners van Reykjavik. „We bekeken hoeveel ouderen in een tijdbestek van vijf jaar sarcopenie kregen, en betrokken daarbij ook hun fysieke activiteiten. Zo bleek dat in die vijf jaar bijna 15 procent van de ouderen die nooit fysiek actief waren sarcopenie ontwikkelden, tegen 9 procent van de wél actieve ouderen.” Waarschijnlijk zijn deze cijfers nog geflatteerd, omdat na vijf jaar een aantal uitvallers onder de deelnemers aan de studie werd geregistreerd: juist de meest spierzwakke ouderen met een broze gezondheid. Schols: „Hiermee is het belang van méér bewegen opnieuw aangetoond. Maar ook dat je sarcopenie niet altijd zult kunnen voorkomen!” Goede, eiwitrijke voeding (vlees, vis, zuivel) helpt bij het bestrijden van spierzwakte: eiwitten dragen bij aan de opbouw van spieren, zoals elke bodybuilder weet. Donja Mijnarends: „We hebben in onze studie vastgesteld dat deze ouderen maar net genoeg eiwitten in de maaltijd binnenkrijgen. Ze zouden best wat meer eiwitten mogen eten.” Krachttraining zou een goede manier van trainen voor ouderen zijn om ‘spierballen’ te kweken. Mijnarends: „Sommigen menen: krachttraining moet wel zwaar zijn. Maar voor ouderen is traplopen of uit de stoel komen ook een vorm van krachttraining. Ze kunnen trouwens ook meedoen met Nederland in Beweging, op televisie. Oefenen met waterflesjes van een halve liter, als pseudohalters. Of buiten wandelen. Goed voor hun vitamine D, en daarmee positief voor hun spierfunctie!”

Voor ouderen is traplopen of uit de stoel komen ook een vorm van krachttraining. 

Zinvol? Zeker. Zoals Gertrude Peij zegt: „Weet u meneer, elk dag word je weer een dagje ouder!” Gertrude Peij is een gefingeerde naam

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee