Jagen op chemiebedrijven

© MGL

Het regende het afgelopen jaar ‘incidenten’ op het Chemelotterrein. Het Openbaar Ministerie is nu een strafrechtelijk onderzoek gestart naar verscheidene bedrijven op de Geleense campus.

Bram van der Heijden

Er hangt iets in de lucht. Letterlijk, zo constateren medewerkers van Sabic op 22 februari van dit jaar. Al snel blijkt dat er ongeoorloofde hoeveelheden van de licht ontvlambare stof isobutaan vanuit een koeltoren neerdalen in de omgeving. Direct melden ze het voorval bij alle instanties die op de hoogte gesteld moeten worden. Wat blijkt: er is een lekkage ontstaan in het koelsysteem van een van de fabrieken. Daardoor stroomt het kleurloze gas door naar een van de koeltorens, die op zijn beurt de isobutaan, weliswaar verdund met koelwater, de lucht in slingert. Wat de meeste verbazing wekt, is dat de lekkage niet op de 22ste is ontstaan, maar al op 18 februari. Vier dagen lang spuugt een van de koeltorens het licht ontvlambare gas de lucht in. In totaal komt er maar liefst 33,4 ton isobutaan in de omgeving terecht, zo wordt berekend in het onderzoek dat achteraf wordt uitgevoerd naar het incident.

Er hangt iets in de lucht.

In dezelfde periode gaat het nog eens mis bij Sabic bij het opstarten van een van de compressors. Bij dat incident komt 8,66 ton etheen in de lucht. De onderzoekers stellen achteraf dat er geen direct gevaar voor de omgeving is geweest, maar de provincie en het Openbaar Ministerie willen vanwege de enorme omvang van de uitgestoten stoffen de zaak grondig onderzocht hebben. Het is zeker niet het enige incident dat inmiddels wordt bekeken in het kader van het strafrechtelijk onderzoek van het functioneel parket. Hoeveel voorvallen onder het vergrootglas liggen, wil de woordvoerder echter niet zeggen. Hetzelfde geldt voor de bedrijven die nader worden onderzocht. „Maar het gaat om diverse bedrijven en meerdere incidenten die in 2015 en 2016 hebben plaatsgevonden”, aldus het OM. „De verdenking is dat de bedrijven er niet alles aan hebben gedaan om de voorvallen te voorkomen dan wel de gevolgen voor mensen en milieu beperkt te houden. Daarnaast is onderwerp van onderzoek of ze zich aan de milieuvergunning hebben gehouden.”

Het gaat om diverse bedrijven en meerdere incidenten die in 2015 en 2016 hebben plaatsgevonden

De bedrijven hebben inmiddels de status van verdachte. Chemelotwoordvoerder Klaas Bos wil alleen in algemene zin iets zeggen over het strafrechtelijk onderzoek dat loopt naar de bedrijven op het chemische industriepark. „Het Openbaar Ministerie moet de onderzoeken doen die het nodig acht. Ze doen wat ze moeten doen. Verder gaan wij inhoudelijk niet reageren”, zo is zijn reactie. Maar hoe uitzonderlijk is de situatie waarin diverse bedrijven op één terrein worden onderworpen aan een strafrechtelijk onderzoek? En wat hangt deze bedrijven mogelijk boven het hoofd? Volgens Daan Doorenbos, advocaat bij Stibbe Advocaten en als hoogleraar ondernemingsstrafrecht verbonden aan de Radboud Universiteit te Nijmegen, past dit strafrechtelijk onderzoek in de trend van de afgelopen jaren dat het functioneel parket steeds meer is gaan focussen op milieudelicten. „Justitie is hier heel alert op geworden. Zeker in het Rijnmondgebied, waar heel veel bedrijven liggen die zich bezighouden met chemische productieprocessen.

Dat brengt zeer grote risico’s met zich mee voor de omgeving. 

Dat brengt zeer grote risico’s met zich mee voor de omgeving. Vandaar dat er heel streng op gelet wordt of deze bedrijven zich aan de regels houden. Zelfs een administratieve fout wordt ze vaak al zwaar aangerekend.”In feite kunnen bedrijven die werken op basis van een milieuvergunning, langs twee wegen gestraft worden. Enerzijds kunnen de overheidsorganisaties, zoals bij Chemelot de provincie en het waterschap Roer en Overmaas, op basis van de milieu- of lozingsvergunningen dwangsommen opleggen. Dit gebeurde bijvoorbeeld het afgelopen jaar meerdere keren nadat er vanaf het Chemelotterrein te veel van de stof pyrazool in de Maas werd geloosd. „Maar hierbij gaat het dus allemaal om de bestuursrechtelijke aanpak. Dit soort boetes kan bedrijven hard raken, maar de ondernemers zijn misschien nog wel het meest bevreesd voor justitie, die bedrijven via de strafrechter zware maatregelen kan opleggen, waaronder een stillegging”, vertelt Doorenbos.

Dat kan voor bedrijven de doodsteek zijn.

„Dat kan voor bedrijven de doodsteek zijn. Vaak zie je dat officieren van justitie ervoor kiezen om een voorwaardelijke stillegging te eisen in de rechtszaal. Dan zetten ze de bedrijven als het ware het mes op de keel. Nog één keer in de fout, en dan heb je een groot probleem. Dit soort chemische bedrijven ligt nu eenmaal onder een vergrootglas. Maar dat is natuurlijk ook wel terecht. Het hoeft maar één keer goed fout te gaan, en de schade is niet te overzien.”

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee