Wo Limburg greutsj op is

Wo Limburg greutsj op is (oproep)

© illustratie Jean Gouders

Wat is het mooiste woord en wat is het meest sprekende gezegde in het rijke vocabulaire van de Limburgse dialecten? Het antwoord komt van de Limburgers zelf. Zij kunnen hun keuze bepalen bij een publiekswedstrijd in het kader van het Jaor van de Limburgse Dialekte. Vanaf vandaag kan iedereen zijn favoriete woord(en) insturen.

Guus Urlings

Neem het volgende rijtje woorden aandachtig in u op, en probeer vervolgens de gemene deler te ontdekken: snoetjeknovveln, babbelegoegies, ferdivedaasje, warskippertje, schóttelslet, achenebbisj, wrikkelgat, gaffeltange, pieneköttel. U heeft ze? Enig idee wat de verbindende factor is? Tip: misschien dat die schóttelslet u op de goede weg helpt. Aha! Inderdaad, dialectwoorden. Om precies te zijn: allemaal woorden die ooit in een van de vele Nederlandse dialecten/streektalen de kwalificatie ‘mooiste’ hebben veroverd. Snoetjeknovveln (zoenen) in Groningen, babbelegoegies (praatjes, gekkigheden) in Drenthe, ferdivedaasje (amusement) in Friesland, warskippertje (logé) in West-Friesland, achenebbisj (rommelig, armoedig) in Amsterdam, wrikkelgat (iemand die niet stil kan zitten) in West-Vlaanderen, gaffeltange (oorwurm) in Gelderland.

Aha! Inderdaad, dialectwoorden. 

Pieneköttel, de Winterswijkse term voor ‘zuinig persoon’, werd in 2012 zelfs uitgeroepen tot het mooiste dialectwoord van Nederland. Vóór de Limburgse genomineerden kammezäölke (vestje) en de Venlose sókkerkäörkes (muisjes, die van de beschuit). Wacht even... En die schóttelslet (vaatdoek) dan? Die herkent u misschien nog als de winnaar van de verkiezing van het mooiste Limburgse dialectwoord die in 2004 werd gehouden door onze collega’s van WegWijs. De schóttelslet of sjôttelsplak haalde het toen met een ruime voorsprong op esgodbleef, en fiespernölle (prutsen). Verkiezingen van de mooiste woorden zijn ‘in’, de laatste jaren. Er is geen taal, geen streektaal, geen dialect of één van de woorden draagt wel het vlaggetje ‘mooiste’. In veel gevallen spreekt er weinig fantasie uit de resultaten van die verkiezingen. Wat te denken van het mooiste Nederlandse woord van 2004, desalniettemin? Of Vlaanderens mooiste: goesting? De Brabantse favoriet houdoe? Of het Duitse Liebe (waarbij de kwalificatie ‘mooiste’ meer op de betekenis dan op het woord zelf slaat)?

Er is geen taal, geen streektaal, geen dialect of één van de woorden draagt wel het vlaggetje ‘mooiste’. 

Soit. Terug naar Limburg. We hébben dus al een mooiste dialect woord Schóttelslet. Maar dat dateert al weer van twaalf jaar geleden, en smaken veranderen. Bovendien: het bleek achteraf niet echt een typisch Limburgs woord. Bij een enquête in 1991/1992 eindigde de sjóttelsplak/-slet in nagenoeg gelijke uitspraak ook hoog op de lijst van favoriete dialectwoorden in Gelderland, Drenthe en het Rijnland. Kortom: tijd voor een herkansing. En welke gelegenheid leent zich daarvoor beter dan het Jaor van de Limburgse Dialekte, zoals 2016 is genoemd naar aanleiding van het 90-jarig bestaan van Veldeke? Er komt dus weer een verkiezing. Deze keer niet alleen om te achterhalen wat u - Limburgers - het mooiste Limburgse dialectwoord vindt, maar ook om te ontdekken wat het mooiste, dan wel het meest aansprekende spreekwoord of gezegde in het Limburgs is.Want ook op dat gebied heeft het Limburgs, klankrijk, vindingrijk en ‘met beide voeten op de grond’, natuurlijk wel het een en ander te bieden.

We hébben dus al een mooiste dialect woord Schóttelslet. 

Een jaar of drie geleden heeft het NCRV-radioprogramma ‘Plein 5’ al eens een speurtocht op touw gezet naar het mooiste dialectgezegde van Nederland. Die ‘strijd’ werd uiteindelijk gewonnen door het Twentse gezegde hee hef oonder ’n droad hen vretten (hij heeft onder de draad door gevreten, vrij vertaald: hij is vreemdgegaan). Heel beeldend. Je ziet zó een koe voor je die haar kop zo ver mogelijk onder het prikkeldraad doorsteekt om het gras uit de wei van de buurman - dat, zoals bekend, altijd groener is - weg te graaien. Een terechte winnaar dus? Ach, de Limburgse finalist, uit de regionen van Zjwame (Swalmen), was óók heel aardig: hae is zó gietsig dat d’r de perikke nag ónger de gróndj heurt neeste (hij is zo krenterig dat hij de pieren nog onder de grond hoort niezen; over iemand die zelfs de kleinste kans aangrijpt om een paar centen binnen te halen). Mooi toch? De nieuwe verkiezing, waaraan iedereen met ingang van vandaag mee kan doen (zie kader), heeft nóg iets extra’s. Ze maakt deel uit van het project Wo Limburg greutsj op is. De Limburgse taal is een van de acht onderwerpen waarvoor in de komende maanden wordt uitgezocht wat de Limburgers zelf het meest waardevol vinden.Wat is de top op het gebied van Limburgstalige muziek, Limburgse kunstenaars en acteurs, Limburgse natuur, Limburgse gerechten, Limburgse gebruiken, noem maar op? Komende zomer moet dat uitmonden in een rondreizende expositie die iedereen Limburg laat zien zoals de Limburgers het graag willen laten zien.

OPROEP: Kies uw favoriete Limburgse woordVanaf vandaag tot en met zondag 1 mei kan iedereen deelnemen aan de verkiezing van het mooiste Limburgse dialectwoord en het meest aansprekende Limburgse dialectgezegde of spreekwoord. Deelnemen is simpel: stel uw eigen top drie van Limburgse woorden en/of gezegdes/spreekwoorden op (let op: drie is het maximum; één of twee mag ook) en mail die naar info@jvdld.nl. Moeilijk adres? Gewoon even onthouden: jvdld is de afkorting van Jaor van de Limburgse Dialekte. Een jury selecteert uit de inzendingen een top 25 van woorden en gezegdes. Iedereen kan daar vervolgens zijn stem op uitbrengen. Op 27 mei wordt op een nader te bepalen plaats de uitslag bekendgemaakt. Dan wordt ook een boekje gepresenteerd met een bloemlezing van de beste inzendingen.

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee