Big Science als nieuw Verdrag van Maastricht

Print
Big Science als nieuw Verdrag van Maastricht

Afbeelding: De Limburger

De komst van de Einstein Telescoop naar Zuid-Limburg is een stap dichterbij. Er moet weliswaar nog heel wat water door de Maas, maar de vooruitzichten zijn gunstig. Een megaproject, dat Limburg een nieuw ‘Verdrag van Maastricht’ kan opleveren.

Heel geniepig was het vlaggetje op de hoek van de tafel gezet. Wit, blauw en geel met een rode leeuw. De Limburgse vlag sierde de tafel waarop de samenwerking tussen het Nationaal Instituut voor Kernfysica en Hoge-Energie Fysica (Nikhef) en het Duitse Albert-Einstein-Institut (AEI), een vermaard instituut op het gebied van natuurkunde, werd ondertekend. De handtekeningen werden gezet onder toeziend oog van premier Mark Rutte. En vooral die moest zijn aandacht vestigen op het Limburgse vlaggetje. Want Limburg, meer specifiek Zuid-Limburg moet een voorname rol gaan krijgen binnen de samenwerking tussen Nikhef en het AEI. De twee instituten trekken voortaan samen op binnen het gebied van zwaartekrachtgolven. Belangrijke nieuwe speler daarin: de Einstein Telescoop, een ondergrondse detector van drie buizen van elk tien kilometer lang, 250 meter onder de grond. Nederland is kandidaat voor de aanleg van die detector, waarmee processen in het heelal kunnen worden gespecificeerd. En in Nederland is maar één plek waar die telescoop, vanwege de benodigde samenstelling van de ondergrond, gevestigd kan worden: Zuid-Limburg.

Banen

Wat dat gaat betekenen voor de regio? Of Zuid-Limburg de telescoop daadwerkelijk krijgt? Ook voor gouverneur Theo Bovens is het nog vooral gissen. Maar hij wil er, samen met het provinciebestuur, wel voor gaan. Een investering van één miljard euro (Rijksmiddelen en Europees geld), ongeveer duizend directe banen, het zijn enkele geraamde cijfers. „We hebben dit in de schoot geworpen gekregen”, zegt Bovens. „Maar het is wel meteen een geweldige kans. Die we niet laten schieten.” De gouverneur durft de vergelijking met het Verdrag van Maastricht best aan. „Kijk naar CERN, een natuurkundig onderzoeksinstituut in Genève dat onderzoek doet naar elementaire deeltjes. Daar werken duizenden mensen, en 9500 wetenschappers doen daar onderzoek. Over de hele wereld bekend. De helft van het aantal vluchten van het vliegveld van Genève is gerelateerd aan CERN.”

Bovens, die spreekt van ‘big science’ beseft dat het nog allemaal ongrijpbaar en ver van mijn bed is voor de gemiddelde Limburger. Mocht Zuid-Limburg de telescoop krijgen, wordt pas in 2022 gestart met de bouw. „Het is nu vooral een lobbytraject. Nederland lobbyt in Europa voor de telescoop. Mocht dat lukken, dan is Zuid-Limburg de enige kandidaat. Maar dit moet vooral een landelijke lobby zijn.”

Een lobby die is ingezet met een vlaggetje bij Rutte, maar uiteraard is er meer. Zo heeft de provincie een ambtenaar vrijgemaakt om zich te storten op de lobby. Daarnaast is er steun van AEI, en steun van CERN, zegt concernstrateeg Paul Baeten van de provincie. Hij reisde af naar Zwitserland waar hij Limburg vertegenwoordigde bij de expositie Holland@CERN. „Daar hadden we meteen alle partijen die betrokken zijn bij de Einstein Telescoop bij elkaar. Ook daar was veel enthousiasme voor het Nederlandse bid voor de telescoop.” Bovens en Baeten constateren dat de telescoop weer een stapje dichterbij is. De interesse groeit, steeds meer lichten springen op groen. „De Radboud Universiteit, die een belangrijke faculteit Natuurkunde kent, de Universiteit Maastricht, de Health Campus, grote bedrijven, ze zijn allemaal geïnteresseerd. Ook biedt de samenwerking met het AEI openingen richting Nordrhein-Westfalen.”

Gamechanger

Waar Bovens, en deputé Twan Beurskens, de politieke lobby leiden, kweekt Jo van den Brand van het Nikhef interesse aan de wetenschapszijde. Al hoeft Van den Brand daar niet heel erg voor te lobbyen. „Die interesse is er absoluut. Op route 5 van de nationale wetenschapsagenda, de route waar deze wetenschap onder valt, is de telescoop aangemerkt als een gamechanger.” De observator moet vijftig jaar mee gaan, zegt Van den Brand. Onder andere de ­theorie van de zwaartekracht en processen in het heelal, zelfs tot aan het begin van het universum, kunnen worden onderzocht. „Wat we allemaal precies gaan ontdekken, weten we niet, maar dat is het mooie aan natuurkunde. Maar dat we zeer baanbrekende resultaten kunnen boeken, staat vast.” Dat Zuid-Limburg en Nordrhein-Westfalen daarbij een grote kans maken, is duidelijk volgens Van den Brand.

Kansen

Daarvoor moet nog veel worden uitgezocht, en moeten vooral politiek nog aardig wat lobbystappen worden gezet. Maar Theo Bovens is in elk geval enthousiast over de kansen. Omdat er weinig risico’s zijn, zegt de gouverneur. „Dit is een beproefde techniek van buizen onder de grond. Geen vervuiling en geen grote ingrepen.” Na de zomer moet er een concreet plan van aanpak liggen, dat moet uitmonden in een besluit over te nemen stappen in de voorfase (zoals proefboringen) eind dit jaar. Bovens: „Zeker als de telescoop een plekje krijgt in het nieuwe regeerakkoord na de verkiezingen van volgend jaar., ziet het er goed uit. Dan wordt het echt een landelijke aangelegenheid. Met uiteindelijk een grote impuls voor Limburg.”

Volg nieuws uit jouw gemeente via Facebook

De Limburger heeft voor alle 31 gemeenten een eigen Facebookgroep met het laatste plaatselijke nieuws.

> Neem een kijkje