Terreurangst? Leef je leven

© Reuters

We moeten vooral niet bang worden, roepen politici na elke aanslag in koor. Maar hoe houden we dat vol in een zomer vol terreur?

Peter Groenendijk

Nice. München. Ansbach. En dan nu Saint-Etiennedu- Rouvray, een stadje met 29.000 inwoners bij Rouen. Europa beleeft een zomer vol aanslagen. Steeds opnieuw roepen politici dat we niet bang mogen worden, dat we moeten blijven doen wat we altijd deden. Want anders hebben zij – de terroristen – gewonnen. Maar hoe houden we dat vol, nu we elke week worden geconfronteerd met een nieuwe terreurdaad, en de afgelopen week zelfs bijna dagelijks? Wat doen we met dat knagende gevoel: moet ik nog wel naar Frankrijk gaan deze zomer, kan ik me wel veilig voelen in een drukke trein? ‘Waar gaat het toch heen met de wereld’, schreef Soraya Bredewoud, moeder van twee kinderen uit Utrecht, vorige week vrijdag op Facebook. ‘Het wordt steeds erger. Je kan niet eens meer veilig winkelen of op vakantie. Eng, eng, eng.’ Twee dagen later blies een radicale Syriër zich op bij een Duits festival, nog eens twee dagen later werd een priester in Normandië afgeslacht door twee IS-aanhangers.„Het wordt dus écht steeds erger”, zegt Soraya aan de telefoon. Ze is bang, zegt ze. „Zaterdag zat ik met mijn man in de trein. Tegenover ons zat een Marokkaanse man, stomdronken. ‘Iedereen in de trein mag wel dood’, riep hij. Vroeger zou ik zo iemand hebben uitgelachen. Nu wilde ik alleen maar weg.” Dat we bang worden, is volkomen logisch. Zo zitten onze hersenen nu eenmaal in elkaar: ze focussen extreem op plotselinge, ongewone gebeurtenissen. Daarom schrikken we er zo van. En vragen we ons af: hoe kan ik voorkomen dat dit gevaar ook mij te grazen neemt. „Alleen vergeten we nu dat de kans om slachtoffer te worden, verwaarloosbaar klein is”, zegt massapsycholoog Jaap van Ginneken. Al die voorpagina’s, ingelaste journaals en pushberichten op onze mobieltjes: die waren er vroeger niet, zegt ook massapsycholoog Hans van de Sande. En ze hebben gevolgen. „Al die signalen geven onze hersenen het gevoel dat het gevaar dichtbij is. Maar dat is helemaal niet zo.” Hoe groot of klein het gevaar dan werkelijk is? De kans dat je om het leven komt bij een aanslag, is ongeveer één op 9,3 miljoen. En dan is die kans in West-Europa nog eens vele malen kleiner. Om er maar eens wat gevaren tegenover te zetten: de kans om te overlijden door een hartaanval, is één op 23. De kans dat je sterft doordat je je verslikt, is één op 370.000. Nog zeldzamer, maar nog altijd veel realistischer dan een aanslag: de kans om te verdrinken in bad. Eén op 685.000. En toch gaat Soraya Bredewoud uit Utrecht deze zomer niet met het vliegtuig op vakantie, uit angst voor terrorisme. „We gaan met de bus naar Spanje. Daar kan natuurlijk ook wat gebeuren, maar het voelt toch anders.” Begrijpelijk? Ja. Wie steeds opnieuw beelden ziet van aanslagen op drukke plaatsen in Europa, gaat zich afvragen of het nog wel verstandig is om zulke drukke plekken op te zoeken. Om naar een festival te gaan, of een weekendje Parijs te doen. Want daar gebeuren dingen die voorheen slechts in andere delen van de wereld plaatsvonden. Maar terecht is de angst niet, zegt Van Ginneken. „Dit is hoe massapsychologie werkt. We schatten minimale risico’s veel te hoog in. Het is het mechanisme van de hype: alles valt nu onder de noemer ‘terrorisme’, ook als het er niets mee te maken heeft, zoals in München. Media geven elke daad buitensporig veel aandacht en wekken de indruk dat het gevaar voor de deur staat. Mensen raken bevangen door die angst, praten erover op social media en versterken elkaars angsten daarmee nog meer. Net zo lang tot de angst echt regeert.” Zelf heeft hij er geen last van. Ook niet sinds de aanslagen in Nice, nota bene zijn eigen woonplaats.„Ik voel compassie met de slachtoffers, maar net zo goed als met de slachtoffers van elk willekeurig verkeersongeval dat de krant niet haalt. We maken elkaar wijs dat we ons in de eindtijd bevinden, maar dat is onzinnig. Het wordt tijd dat we inzien hoezeer we ons gek laten maken. Leef je leven, en accepteer de kans dat je iets overkomt. Net zoals we dat altijd gedaan hebben.”

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee