'Epkes instinct is zijn kwaliteit'

Hij had een waardeloze voorbereiding. Epke Zonderland werd geplaagd door blessures en ziektes. Toch staat de olympisch kampioen van 2012 vandaag weer in de rekstokfinale.
Print

Neem een broccoli. Begin met je vinger bij het steeltje. En kies daarna bij elke vertakking lukraak een kant. Links, rechts, midden, links, links, rechts, boven, onder - en zo steeds verder naar buiten toe. Elke keer dat je het doet, kom je uiteindelijk ergens anders uit. 

Zo is het ook met de rekstokoefening van Epke Zonderland (30), zegt Bert Otten. Hij is hoogleraar Neuromechanica aan de Universiteit van Groningen. Hij heeft onderzoek gedaan naar het lichaam en het brein van Zonderland tijdens een rekstokoefening. Door oefening voor oefening beeldje voor beeldje af te spelen, kan Otten tijdens lezingen laten zien dat elke oefening op het oog weliswaar lijkt op de volgende, maar dat ze in werkelijkheid heel veel van elkaar verschillen. 

Otten: ,,De ene keer laat hij net iets eerder los van de rek-stok bij een vluchtelement, de andere keer haalt hij iets meer kracht uit zijn heupen of zijn schouders. Epke heeft zijn rekstokoefening ingeslepen. Wat hem bijzonder maakt, is de manier hoe hij instinctief kan improviseren tíjdens een oefening. Dat maakt elke oefening anders: elk element heeft invloed op het volgende."

Improvisatievermogen
Het beste voorbeeld van Zonderlands improvisatievermogen is volgens Otten de olympische rekstokfinale van vier jaar geleden, toen de Fries goud won. Daarmee tekende hij voor een van de mooiste sportprestaties uit de Nederlandse geschiedenis. Wat maar weinigen zagen, is dat het toen bijna misging. ,,Bij het derde vluchtelement greep hij met zijn hand naast de rekstok. Hij zat er zelfs onder, maar hij herstelde het in zijn val. Dát is zijn talent. Tijd om na te denken is er niet, maar instinctief lost hij het toch op. Zijn brein en lichaam worden één geheel." 

Otten ontwikkelde een softwaremodel waarin hij de variabelen van Zonderlands rekstokoefening stopte. Hij kon ermee uitrekenen wáár Zonderland de energie vandaan haalde om meerdere vluchtelementen achter elkaar te turnen, en wáár hij zou kunnen verbeteren. 

Otten deelde zijn bevindingen met Zonderland zelf. De drie vluchtelementen die hij in Londen turnde waren vernieuwend en spectaculair, maar Otten liet Zonderland zien dat víer vluchtelementen achter elkaar ook mogelijk waren als hij meer energie uit zijn heupen zou halen. Otten: ,,Dat vertelde ik hem op een maandag. Op vrijdag zette hij een filmpje online waarin hij vier vluchtelementen achter elkaar turnt. Daar viel mijn mond van open."

Aanvankelijk was Zonderland van plan om in Rio nóg verder te gaan dan in Londen en om inderdaad vier vluchtelementen achter elkaar te turnen. Maar dat project is gestrand: Zonderland kende een moeilijke aanloop naar de Spelen vanwege blessures en ziektes. Hij kon in sommige periodes nauwelijks trainen en had niet de tijd om de vier opeenvolgende vluchtelementen in te slijpen. Normaal gesproken knipt hij de vluchtelementen in tweeën: twee keer twee achter elkaar.

Ondanks de gemankeerde voorbereiding plaatste Zonderland zich relatief simpel als derde voor de finale van zijn lievelingstoestel. Topfavoriet is hij niet. Dat is de Duitser Fabian Hambüchen. Maar kanshebber op een medaille blijft Zonderland altijd. Bij gebrek aan trainingsuren zal het bij de Nederlander tijdens zijn oefening waarschijnlijk aankomen op improviseren. 

Maar als iemand dat kan, is hij het.