AUDIO: Onrust in omroepland

Hier staat ingevoegde content uit een social media netwerk dat cookies wil schrijven of uitlezen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.

Onder de lokale omroepen in Limburg heerst veel onrust over de plannen voor schaalvergroting. „Heel veel kleine omroepen gaan niet overleven. Of ze gaan op in een groter geheel, of ze worden van de kaart geveegd.” Beluister hierboven een audiofragment met verslaggever Rik van Hulst over dit onderwerp in het radioprogramma Reporter Radio (Radio 1).

Sjors van Beek en Rik van Hulst

Klik hier voor een vergrootte versie van de graphic hierboven


Het borrelt in de wereld van de lokale omroepen. Het zijn er 275, waarvan 24 in Limburg. En dat is wel wat veel, vinden degenen die erover beslissen. Probleem daarbij is wel: wie zijn eigenlijk degenen die er over beslissen? En: hoe combineer je een lokale omroep met een bovenlokale structuur?

Veel vragen en veel onrust dus rond de voorgenomen plannen om het aantal lokale omroepen terug te brengen tot vijftig à tachtig streekomroepen. En veel onvrede over de rol van de OLON (Organisatie van Lokale Omroepen in Nederland) en de daaraan verbonden uitvoeringsorganisatie NLPO (Nederlandse Lokale Publieke Omroepen). De OLON is opgericht door de omroepen zelf, als belangenbehartiger. Maar ontpopt zich - volgens tal van lokale omroepen - meer en meer als een dwingeland die macht naar zich toetrekt en het medialandschap op eigen houtje op de schop neemt.

Ze hebben maar één oplossing: ze pushen de omroepen naar volledige fusie

„De OLON zegt tegen de lokale omroepen: jullie zijn een probleem. En ze hebben maar één oplossing: fuseren. Ze pushen de omroepen naar grootschaligheid en een volledige fusie”, analyseert Luc van Haaren, hoofdredacteur van Omroep Landgraaf. „De OLON zou ons moeten bijstaan bij wat er landelijk politiek allemaal wordt geregeld, maar werkt in plaats daarvan samen met die landelijke politiek.”

GrensVoor Landgraaf is de grens bereikt. Een jurist zoekt momenteel uit of de omroep uit de landelijke koepel kan stappen. De Limburger sprak met leidinggevenden van alle Limburgse lokale omroepen. Voorzitters of andere bestuursleden, directeuren of hoofdredacteuren.

De druk op de omroepketel is hoog, zo komt naar voren uit de gesprekken. Vriend en vijand zijn het erover eens dat er wat orde dient te komen in de ratjetoe aan omroepen en omroepjes, in kwaliteit variërend van voormalige zendpiraten en bejaarde platendraaiclubjes tot (semi-)professionele uitzendorganisaties en mini- NPO’s. De budgetten variëren van zo’n twintigduizend euro (onder andere Krijtland en Groot-Nuth) tot acht ton (Omroep Venlo), het aantal vrijwilligers van tien (LOO-TV) tot negentig (RTV Maastricht). Vooral de kleinere omroepen zullen een slag moeten maken, erkennen vrijwel alle gesprekspartners. „Als je een klassiek omroepje blijft, een veredelde beeldkrant, dan besta je over vijf jaar niet meer”, zegt André van den Brand van Omroep Venlo. „We moeten naar een modernere omroep.”

De angst is groot dat bij samenwerking de leiding bij Maastricht komt te liggen

Maar de grote vraag is: hoe organiseer je grotere samenwerkingsverbanden? En vooral: hoe garandeer je het lokale karakter van de omroep? „De angst is groot dat bij samenwerking of fusie de leiding bij Maastricht komt te liggen”, zegt Henk Jakobsen, directeur van TV Valkenburg. „Als het tot zo’n fusie komt, haken de meeste vrijwilligers in het Heuvelland af. Wij gaan toch niet werken voor ‘die luuj in Maastricht’, is het sentiment.”

Zonder ruzieAnderzijds, beseft eigenlijk iedereen wel, hebben de omroepjes-oude- stijl hun beste tijd echt wel gehad. „Overheden zijn niet meer bereid te betalen voor omroepen die vooral cd’tjes draaien. Het gaat tegenwoordig om nieuws en informatie. Je moet de vrijwilligers daar ook van overtuigen zonder ruzie met hen te krijgen. Die overstap is moeilijker dan de OLON zich vanuit Den Haag voorstelt”, zegt Cor Gabriëls, woordvoerder namens START (Sittard-Geleen/Beek) en LOS (Stein).

„Het zijn tegenstrijdige belangen in omroepland”, analyseert John Beckers, voorzitter van RTV Maastricht: „Enerzijds: alleen grote omroepen leveren kwaliteit. Streekomroepen dus. Gesuggereerd wordt dat je het met een begroting van vijf ton wel redt. Heel veel kleine omroepen gaan niet overleven. Of ze gaan op in een groter geheel, of ze worden van de kaart geveegd.”

Anderzijds, vervolgt Beckers, is een publieke lokale omroep een ‘democratische zaak’ die nu eenmaal geld kost. „En om de lokaliteit goed te bedienen, kun je niet klein genoeg zijn. Het gaat dus om de efficiency op basis van grootschaligheid versus de fijnmazigheid van een democratisch benodigd orgaan.”

We willen de lokale indentiteit handhaven

De balans tussen die twee is niet goed, stellen veel omroepbazen in uiteenlopende bewoordingen. Bij het streven naar grootschaligheid sneeuwt de lokale worteling onder, vreest menigeen. Beckers: „Die worteling is het wezenskenmerk van de lokale omroep. Het algehele gevoel is: geen bezwaar tegen samenwerken, bij het inkopen van camera’s bijvoorbeeld. Maar de lokale identiteit willen we handhaven. Bij het afdwingen van de streekgrenzen wordt te weinig gekeken naar de reële mogelijkheden, het is te veel: ‘Gij zult en gij moet’.”

KlachtDe landelijke beleidsmakers van OLON, NLPO en VNG hebben te weinig feeling met de lokale microstructuur, luidt de veelgehoorde klacht. Of ze negeren het. „De OLON trekt rondjes en cirkels op de tekentafel, een pennenstreek, hup andere regio, klaar is Kees. En daar moeten we het maar mee doen”, zegt Vince Beijersbergen, hoofdredacteur/directeur van Maasland Radio (gemeente Bergen).

„Die regio’s zijn van bovenaf opgelegd, op basis van de zogenaamde maatschappelijke of natuurlijke habitat. Maar waar ligt die dan?! In ons gebied hebben de mensen níets met Peel en Maas. Ze hadden het hier bij vergaderingen over Echteld, dat bleek Egchel te zijn. Inwoners van Ven-Zelderheide weten niet eens van het bestaan van Egchel. En dan moeten we één programma gaan maken voor die hele regio? Dan wordt het een soort tweede L1.”

Tegelijkertijd, erkent Beijersbergen, moet er „een knoop worden doorgehakt, want als je structureel iets wilt opbouwen kom je er niet meer met 300 leuke vrijwilligersclubjes”. En zo rijgen de ‘weerbarstige regio’s’ - zoals ze laatst werden genoemd in een VNG-ledenbrief - zich aaneen. Mark Tonnaer, secretaris van Omroep Nuth: „Leuke term, ‘persoonlijke habitat’. Maar hoe stel je die vast voor 250.000 mensen?”

Mensen moeten zich blijven herkennen in hun lokale omroep

Bart Nelissen, hoofdredacteur Peel & Maas: „Samenwerken aan de achterkant, prima. Maar de mensen moeten zich wel blijven herkennen in hun lokale omroep.” Roger Janssen, bestuurslid van Omroep Krijtland: „Een streekomroep is ons een stap te ver. Dat kunnen we niet aan. Wij willen geen megafusie waarbij Krijtland geruisloos verdwijnt. Als we moeten fuseren met Maastricht gaat het net als met KLM en Air France.”

BedreigdEn Nino Pennino, voorzitter van RTV Parkstad: „De kleintjes voelen zich bedreigd, wij zijn een maatje te groot voor hen. En omgekeerd: wij zijn het kabelkrantniveau ontstegen. Ik vraag me dus af: wat is de ratio achter bundelen? Is het puur eigenbelang van OLON?” Antoine Huijben, voorzitter van Weert FM, snijdt nog iets anders aan: „De wethouders in de regio is ineens om advies gevraagd. Alsof ze vetorecht hebben. Ik denk: als wij het goed kunnen vinden met de buren dan gaan we daar mee samenwerken, toch? Het is erg dwingend allemaal.”

In een recente ledenbrief van de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) staat deze passage: ‘Er bestaat een kans dat streekvorming op termijn landelijk zal worden voorgeschreven als deze niet spontaan door de lokale omroepen zelf wordt opgepakt.’

Die Hollanders beslissen hoe het hier moet gaan

Op een regionale bijeenkomst in maart in Venray werden de OLON/ NLPO-plannen ontvouwd. „Een emotionele middag”, zo blikt Gerardo Dreessen, bestuurslid van Maas en Mergelland erop terug. „Een deel zag het kindje worden afgenomen, een ander deel liet het over zich heen komen.” René Claasens, penningmeester van Omroep Meer- Vandaag (Meerssen): „In het zuiden heerst een gevoel van ‘die Hollanders beslissen hoe het hier moet gaan. Maar je bent wel afhankelijk van die OLON. Ze zetten de omroepen het mes op de keel.”

Twan Senden, directeur van LOOTV én bestuurslid van OLON, ziet het anders: „Ik denk dat de omroepen zichzelf het mes op de keel zetten. Als je niet meegaat, valt vroeg of laat het doek. Je zult wel moeten. Je kunt niet langer een klein en fijn omroepje draaien in een gemeente van 30.000 inwoners.”

Ook Pieter Janssen heeft twee petten op: directeur bij Omroep Reindonk (Horst aan de Maas) en eveneens bestuurslid van de OLON. „We zijn op de goede weg richting moderne omroep”, vindt hij. „Omroepen met een uurtje jazz en dan een uurtje klassiek, daar blijven luisteraars in het internettijdperk niet meer voor hangen.”

Heilige huisjesHet sentiment van ‘mes op de keel’ zegt Janssen ‘wel te herkennen’. „Al die vrijwilligers leggen hun ziel en zaligheid in de omroep. Heel veel heilige huisjes worden nu bedreigd door alle veranderingen. Vrijwilligers vrezen dat hun hobby niet langer kan voortbestaan, maar die hobby moet wel het algemeen belang dienen. De centrale vraag is dus: blijf je dat soort hobbyclubjes faciliteren of ga je naar een slagvaardig nieuwsmedium? En die laatste slag, die kun je niet maken in een gebied van 20.000 à 30.000 inwoners.”

Misschien wel de treffendste samenvatting komt van Hayke Hendrix, bestuurslid van Omroep Venray. „Te klein is niks. Te groot is Hilversum. Een hele provincie is ook rijkelijk groot. Bovendien hebben we daar een goed georganiseerde L1, daar moet je van afblijven.”

Er wordt niks doorgedrukt of door de strot geduwd

Waarmee de vraag resteert: welke schaal is de juiste? Bernard Kobes is de spil in het web. Directeur a.i. en enig bestuurslid van de NLPO. Hij toont zich hogelijk verbaasd over de weerstand bij de lokale omroepen. „Ik heb geen idee waar het gevoel vandaan komt. Er wordt niks doorgedrukt of door de strot geduwd, dat kan niemand ons verwijten. Trouwens: als je dit soort processen geforceerd gaat doen, wordt het ook niks.”

Volgens hem komen alle veranderingen ‘vanuit de omroepen zelf’ en zijn ze, via de route van de Algemene Ledenvergadering van de OLON, ook allemaal geaccordeerd. „Uiteindelijk is het allemaal hun eigen keus. Wij kunnen ook niet bepalen wat een gemeente gaat doen. De basis is: zorgen voor een lokaal toereikend media-aanbod. Dat kan door samenwerking, of door een extra bak geld van de gemeente. Een gemeenteraad is wat dit betreft volkomen autonoom”, stelt hij stellig.

Reageren? sjors.vanbeek@mgl.nl rik.vanhulst@mgl.nl

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee