Bijzondere vondst: 300 brieven van kampbeulen

Erika Lüschen met haar zoon Fokko, eind jaren veertig.

Erika Lüschen met haar zoon Fokko, eind jaren veertig.© NIOD

Het NIOD heeft bijna 300 brieven ontvangen, geschreven door Willem van der Neut en Joseph Kotälla, tijdens de Tweede Wereldoorlog beruchte bewakers van Kamp Amersfoort. De epistels waren gericht aan administratief medewerkster Erika Lüschen.

Wichard Maassen/AD

De schenking, gedaan door Lüschens zoon Fokko Dettmer, komt als een verrassing. Bij het NIOD (Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies) en Kamp Amersfoort was het bestaan van de brieven niet bekend. ,,Bijzonder'', zegt Willemien Meershoek, directeur van Kamp Amersfoort. ,,Wij ontvangen heel veel dagboekjes en brieven van oud-gevangenen. Deze brieven laten nu eens de kant van de daders zien.'' Eenzame manHet leeuwendeel van de brieven is geschreven door Willem van der Neut, met wie Lüschen in 1944 een verhouding kreeg. Daaruit werd in juni 1945 de eerder genoemde Fokko geboren. Uit de brieven, geschreven tussen september 1946 en december 1952, komt een eenzame, verveelde man naar voren. Reikhalzend kijkt Van der Neut, die in Kamp Amersfoort enige tijd tot het vuurpeloton behoorde, uit naar de bezoeken van Erika. ,,Zonder jou is het doods en leeg, alleen jij brengt de lente teweeg'', schreef hij haar.

RelatieEind 1952 wist hij te ontsnappen uit de Koepelgevangenis in Breda. Hij vluchtte naar Duitsland en liet niets meer van zich horen. Joseph Kotälla, met wie Lüschen een vriendschappelijke relatie onderhield, informeert in zijn brieven (15 in totaal) met name naar haar zoontje en zijn vader. Hij toont zich zeer strijdbaar: ,,Wees niet bezorgd want ook al slaat de twijfel soms toe, ze krijgen ons niet klein.'' Op dat moment is hij bezig met een gratieverzoek. Kotälla zou echter in gevangenisschap sterven, in 1979.

Vrolijke vrouwDe Amersfoortse journalist en historicus Richard Hoving, die werkt aan een biografie van Kotälla, is verrast door de opgedoken brieven. ,,Van Kotälla zijn niet veel persoonlijke brieven bekend. De correspondentie die bewaard is gebleven, handelt over het algemeen over zijn proces en latere gratieverzoeken.''

Lütschen, geboren in Soest, was een vrolijke vrouw, aldus zoon Fokko op kinderenvantoen.nl. Hij nam de naam aan van de man met wie zijn moeder in 1957 trouwde. ,,Op haar sterfbed zei ze dat Van der Neut de enige man in haar leven is geweest van wie ze hield.''

De brieven zijn in te zien op de studiezaal van het NIOD in Amsterdam. Kamp Amersfoort probeert kopieën te bemachtigen.

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee