Dictator Karimov is op sterven na dood

© ANP

De Oezbeekse president Islam Karimov is op sterven na dood. Hij is een van de meest gevreesde dictators, maar houdt daarmee wel de militante moslims in Centraal Azië in toom. ,,Zijn dood betekent het einde van de politieke stabiliteit in de regio.''

Gerben van 't Hof

Hij is er niet. Normaal danst president Islam Karimov uitbundig op de nationale feestdag. Om de Oezbeken te laten zien dat hij zich sterk en fit voelt, ook al is hij achter in de 70. Nu ligt de dictator op de intensive care. Hij heeft een hersenbloeding gehad.De gezondheidstoestand Karimov is aangemerkt als staatsgeheim in het autoritair geleide land. Voor het eerste maakt de overheid nu een uitzondering. 'De president ondergaat een behandeling.' Verder zijn geen details vrijgegeven.Karimov (78) leidt de voormalige Sovjetrepubliek al sinds de onafhankelijkheid in 1991. Al die tijd houdt hij de Oezbeken onder de knoet. Verkiezingen hoeven net zo goed niet te worden gehouden want Karimov wint toch. Het parlement is zijn applausmachine.Autoritair en corruptOezbekistan, dat grotendeels draait op de katoenteelt, is volgens de Verenigde Naties het toneel van systematische martelpraktijken, illegale detentie en gedwongen deportaties. Er zijn zelfs meldingen geweest dat onder Karimovs bewind gevangen werden gekookt. ,,Of er nu wel of geen officiële overlijdensbericht komt, vast staat dat hij zijn volk een kwart eeuw genadeloos heeft onderdrukt,'' zegt Anna Timmerman, directeur van Human Rights Watch in Nederland.,,Karimov had zijn presidentschap kunnen aangrijpen om een democratie in te stellen. Maar in plaats daarvan maakte hij van Oezbekistan een autoritaire en steeds corrupter wordende staat. Zijn erfenis zal lange tijd als een donkere schaduw over Oezbekistan hangen.''Karimov bouwde voort op de macht die Oezbekistan had toen het nog een Sovjetrepubliek was. ,,De hoofdstad Tashkent was destijds de belangrijkste stad in de regio,'' weet Herman Hoen, hoogleraar politieke economie en transitieprocessen aan de Rijksuniversiteit Groningen. ,,Oezbekistan had altijd het beste onderwijs in de regio en een goed functionerende bureaucratie. Economisch doet het land het beter dan de meeste buurlanden terwijl er sinds de val van het communisme nooit noemenswaardige hervormingen zijn doorgevoerd''.OpvolgingDe huidige gezondheidstoestand van de president voeden speculaties over zijn opvolging. Lange tijd werd de naam Gulnara genoemd, de oudste en gebotoxte dochter van Karimov en zijn vrouw Tatjana. Maar ze is gebrouilleerd geraakt met haar moeder en zus Lola, met wie ze meer dan 12 jaar niet meer heeft gesproken, bekende ze een aantal jaar geleden. Tegen Gulnara loopt een onderzoek wegens witwaspraktijken. Volgens aanklagers maakt de diplomate, mediamagnate en popzangeres deel uit van een crimineel netwerk dat 58 miljoen euro aan staatstegoeden heeft gestolen.Een overlijden van president Karimov zal vrijwel zeker leiden tot politieke instabiliteit. Ook de aanwezigheid van moslimmilitanten in de regio vormt een probleem. Omliggende landen kunnen nauwelijks een vuist maken tegen de terreurgroepen. Maar Karimov heeft ze in eigen land de kop in gedrukt, al gebruikt de dictator het gevaar van islamitisch extremisme steevast als reden om burgerrechten aan zijn laars te lappen en korte metten te maken met elke vorm van oppositie.VijandenKarimov heeft veel vijanden. Toch heeft hij juist vanwege de dreigende terreur ook twee invloedrijke vrienden. Naast Rusland is de Verenigde Staten een belangrijke bondgenoot, zegt Hoen. ,,Een machtswisseling kan er toe leiden dat deze bondgenootschappen onder druk komen te staan. En daarmee dat het terrorisme in Oezbekistan oplaait. Karimovs dood zal hoe dan ook grote veranderingen teweeg brengen in zijn land en in de regio.''

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee