Hoe hou je de leraar vitaal?

Print
Hoe hou je de leraar vitaal?

Afbeelding: MGL

Bijna 77.000 leerlingen in het Limburgse basisonderwijs beginnen maandag aan het nieuwe schooljaar. De Limburgse schoolbesturen hebben intussen grote zorgen over hun leraren. Hoe hou je de mannen en vrouwen voor de klas vitaal?

„Er worden gaten geschoten in de fundamenten van het onderwijs”. Het komt recht uit zijn hart. Toch werkt ook Theo van Mulken, bestuursvoorzitter van de Maastrichtse onderwijsstichting MosaLira, er op zijn manier aan mee: iedere keer komt er weer wat bij op het bordje van de leraar. 

Hij is niet de enige die zich grote zorgen maakt over de toekomst van het basisonderwijs. Steeds meer scholen moeten bij een gebrek aan kinderen de deuren sluiten. Daarnaast zijn nauwelijks jonge leerkrachten te vinden die de grote uitstroom aan gepensioneerde leerkrachten de komende jaren moeten opvangen. 

Ondergrens
De Nederlandse pabo’s leveren in 2020 De Nederlandse pabo’s leveren in 2020 naar verwachting nog maar de helft van het aantal leerkrachten (3500) als in 2007. De PO-raad, brancheorganisatie voor het primair onderwijs, waarschuwde onlangs: als de overheid niet snel investeert in het primair onderwijs, zijn er over een paar jaar duizenden leraren te weinig. Als gevolg hiervan zullen klassen groter worden, krijgen kinderen minder aandacht dan ze nodig hebben en zal de werkdruk van leraren toenemen. 

Passend onderwijs, krimp, doorcentralisatie, hoge verwachtingen van de maatschappij en een overladen programma. Er is een ondergrens bereikt, zegt Van Mulken. Dat is te merken aan het ziekteverzuim. Bij MosaLira valt dit nog mee, althans: het ligt rond het gemiddelde van 7 procent. In het onderwijs is het verzuim gemiddeld 2 procent hoger dan in andere beroepsgroepen. Het verhogen van de pensioenleeftijd heeft zeker bij leraren ouder dan zestig jaar mentaal iets teweeggebracht, zegt Van Mulken. „Mensen gaan op hun tenen lopen.” 

Griepgolven
Om iets te veranderen aan die werkdruk, werken schoolkoepels al langer samen. Zo is er een gezamenlijke poule met leraren die kunnen worden gedetacheerd om tekorten bij griepgolven op te vangen. Ook is eerder dit jaar een regionaal talentencentrum opgezet waarin leraren op vrijwillige basis hun portfolio kunnen zetten, die wordt geopend als er ergens een vacature is waar hun specialiteit of kennis nodig is. Van Mulken: „Zodat je niet 35 jaar voor groep drie staat.” Dit wordt al voorzichtig een succes genoemd. En zo hou je de juffen en meesters buigzaam en enthousiast. 

Misschien moeten we ook maar een af van het idee dat elke leraar alles moet kunnen

Misschien moeten we ook maar eens af van het idee dat elke leraar alles moet kunnen, zegt bestuursvoorzitter Bert Nelissen van stichting Innovo, koepelorganisatie van ruim 50 scholen voor primair onderwijs in Zuid- en Midden-Limburg. Met name de oudere werknemer wordt wellicht meer onder druk gezet ook technische vernieuwingen bij te houden die zijn jongere collega veel sneller onder de knie heeft. Daarom begint Innovo dit schooljaar met een experiment: een oudere en jongere collega die in bepaalde gevallen samen voor de klas staan. „We hebben daar hoge verwachtingen van”, zegt Nelissen. Zo wordt waardevolle expertise overgedragen. 

Vernieuwing
Een tekort aan leraren kan ook een impuls zijn voor onderwijsvernieuwing, vertelt Paula Corsten, voorzitter van scholenkoepel Prisma in Panningen. „Zo gaan kinderen op basisschool De Liaan in Helden vanaf volgende week elke middag projectmatig werken. In groepjes, met leerlingen van verschillende leeftijden. Het schoolteam heeft dit zelf bedacht vanwege de krappe bezetting. Het is goed om het idee los te laten dat je voor elke 25 leerlingen een leerkracht nodig hebt.” 

Het is maar de vraag of we in alle kernen een school open kunnen houden

Hoewel het in Noord- en Midden-Limburg - in tegenstelling tot in de Westelijke Mijnstreek, Parkstad en het Heuvelland - met de sluiting van scholen wel meevalt, zijn er ook daar zorgen. „Het is maar de vraag of we in alle kernen een school open kunnen houden”, zegt interim-bestuurder Jos Baggen van Dynamiek Scholengroep in Horst (20 scholen). „Het lijkt misschien wel romantisch om met drie, vier mensen een school te runnen, maar of dat nog haalbaar is?” 

Kwaliteit
In Venray is de krimppiek geweest, zegt Yvonne Raaymakers, nog een maand collegevoorzitter van SPO Venray. „We hadden in 2009 nog 22 scholen. Nu 15 en volgend jaar 14. De Toverbal in Venray begint aan zijn laatste jaar. Nu stabiliseert het leerlingenaantal, maar de uitstroom van leerkrachten is groter. Daar hebben we ernstige zorgen over. Misschien moeten we zoeken naar leerkrachtondersteuners bijvoorbeeld”, zegt ze. 

Hoe houden we de kwaliteit hoog, als er grote groepen leerkrachten uitstromen?

Dezelfde zorgen heersen er ook bij Henk Jabben, bestuurder bij Meerderweert in Weert en bij Jos de Vriend, bestuurder van scholenkoepel Swalm en Roer in Roermond. „Hoe houden we de kwaliteit hoog, als er grote groepen leerkrachten uitstromen?” vraagt Jabben zich af. „Gelukkig hebben we veel mensen die het niet erg vinden om langer door te werken. Daarnaast doen we veel aan coaching van jonge leerkrachten.”

Dat laatste is een speerpunt bij Swalm en Roer. „Tot op de dag van vandaag hebben we vacatures”, zegt Jos de Vriend. „En het is maar de vraag of dat goed komt. Wij investeren daarom veel in scholing, coaching en externe hulp om leerkrachten in staat te stellen anders les te gaan geven. Met meer digitale middelen bijvoorbeeld, waardoor je leerlingen individueler kunt benaderen maar ook zelfstandiger kunt laten werken. Ik vind het een hele uitdaging om ze mee nemen in dit gepersonaliseerd leren”, zegt De Vriend. „Daar ligt de toekomst.” 

Reageren? merel.visscher@mgl.nl