„We zijn al blij als we de koffieautomaat weer hebben gevuld voor een maand”

© Jurgen Mols

© MGL

thumbnail:
thumbnail:

Het is sappelen bij de lokale omroepen, zeker in het dunbevolkte Limburg. Om de financiële armslag te vergroten moeten ze in het hele land bundelen tot streekomroepen. Daartegen is veel verzet, bleek in een eerder artikel. Ditmaal: de schijnwerper op de kasboeken.

Sjors van Beek en Rik van Hulst

„We zijn al blij als we de koffieautomaat weer hebben gevuld voor een maand”, vertelt directeur Pieter Janssen van Omroep Reindonk (Horst aan de Maas). „Het is lastig om de rol van journalistieke waakhond te vervullen met zo’n klein budget. We doen ons uiterste best”. In een notendop schetst Janssen - tevens bestuurslid van de Organisatie van Lokale Omroepen in Nederland (OLON) - de problematiek van lokale omroepen: vind maar eens genoeg geld om een beetje serieus journalistiek medium overeind te houden. Het is - een enkele uitzondering daargelaten - de klacht van vrijwel alle omroepbazen in Limburg. Lokale omroepen bijten op een houtje. Ze krijgen net genoeg geld van hun gemeente om ‘pennen en paperclips te kopen’, zoals Twan Senden van LOO-TV (Onderbanken, Schinnen, Brunssum) het uitdrukt. Senden, tevens penningmeester van de OLON: „De grootste uitdaging is om alle eindjes aan mekaar te knopen en te houden”.Factor twaalfEen kleine beurs hebben ze vrijwel allemaal. Maar wie zich verdiept in de financiering van de lokale publieke omroepen, stuit op opmerkelijke verschillen. Zo varieert de bijdrage van de gemeente, omgerekend per inwoner, met een factor twaalf. Bergen: 0,24 euro, Maastricht 3,09 euro. Beide bedragen zijn afgerond. Daar komt bij: Bergen heeft 13.090 inwoners, Maastricht 122.533. De Bergense omroep krijgt 3135 euro van de gemeente, RTV Maastricht vangt 378.391 euro. Dat is 120 keer zoveel. Maar een nieuwe camera is in Bergen even duur als in Maastricht. Zo ontstaan er verschillen, bijna net zo groot als tussen de clubs in de bulkend rijke Premier League en die in de armlastige Mickey Mouse eredivisie. In een relatief dunbevolkte provincie als Limburg, met veel plattelandsgemeenten, is dat nog eens extra voelbaar. Rob Stolk van NimaRTV: „Voor omroepen in het westen van Nederland is 1,30 euro per huishouden leuk, maar in kleinere gemeenschappen met weinig huishoudens ligt het wel wat anders”. Bernard Kobes, directeur van de NLPO (het uitvoerend orgaan van landelijke koepel OLON): „Over het algemeen hebben de omroepen in het westen van het land een betere financiële positie dan die in dunbevolkte gebieden. Dat is een chronisch probleem”.HuishoudenGemeenten zijn op grond van de Mediawet verplicht te zorgen voor een ‘lokaal toereikend media-aanbod’ zonder dat exact te definiëren. Landelijke koepelorganisaties als VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) en OLON (Organisatie van Lokale Omroepen in Nederland) hanteren een normbedrag. Tot 2015 was het 1,30 euro per woonruimte, tegenwoordig is het 1,14 per huishouden. Omgerekend komt dat neer op 0,53 cent per inwoner, aldus de VNG. Dat bedrag krijgen gemeenten uit het Gemeentefonds. Het staat gemeenten vrij om naar boven of beneden af te wijken, mits - bij lagere uitkering - goed gemotiveerd.Van de 33 Limburgse gemeenten zitten er 13 precies op de (oude) norm van 1,30 euro. Acht gemeenten betalen minder, tien gemeenten meer. Twee gemeenten leveren geen financiële bijdrage: in Voerendaal is geen omroep, in Nederweert wel (Weert FM) maar de gemeente betaalt niet mee. Volgens de woordvoerder van Nederweert is er sinds 2013 ‘geen aanvraag ingediend voor de gemeentelijke bekostiging’. Eerder was de subsidie vanwege bezuinigingen ook al stopgezet. Voorzitter Antoine Huijben van Weert FM: „Een zeer moeizame discussie. Nederweert zoekt steeds de grenzen op”.Financieel hekkensluiter Omroep Maasland (Bergen) krijgt 0,57 cent per huishouden, 3135 euro in totaal. „Dat is 3 procent van onze totale begroting”, moppert hoofdredacteur/ directeur Vince Beijersbergen. „Dat geld hebben we met hangen en wurgen gekregen. De gemeente zegt: zonder geld bestaan jullie al zoveel jaar, dus zoveel heb je niet nodig”. De omroep accepteert de lage bijdrage niet en is door de gemeentelijke bezwarencommissie ook in het gelijk gesteld. Inmiddels is de omroep ook naar de rechter gestapt.Aan de andere kant van het spectrum zitten de ‘rijke’ omroepen. RTV Maastricht krijgt jaarlijks 378.391,00 euro van de gemeente: 5,56 euro per huishouden, 3,09 euro per inwoner. Venlose huishoudens dragen 5,54 euro per jaar bij aan Omroep Venlo, ofwel 2,57 euro per inwoner. Vorig jaar gaf Venlo, bovenop de reguliere 257.756 euro nog eens bijna twee ton als ‘eenmalige injectie voor de transitie naar een duurzame en toekomstbestendige Omroep Venlo’. Als dat wordt meegeteld, betaalde een Venloos huishouden 9,72 euro.SchraalhansDerde op de ranglijst is Stein, waar elk huishouden 4,28 euro meefinanciert. In Valkenburg en Gennep ligt dat bedrag ook nog boven de twee euro, daarna keldert het snel. Het gemiddelde in Limburg ligt op 1,63 per huishouden en 0,77 euro per inwoner - beide boven de landelijke norm.Desondanks is schraalhans keukenmeester, afgaande op de verhalen van de omroepleiders. Een grote meerderheid erkent dat ze de mankracht en de middelen niet hebben om echt een journalistieke waakhondfunctie te vervullen. Terwijl dat, zeker in de toekomstplannen, de kern van het bestaansrecht van de lokale omroepen is. Die omroepen „kunnen sterker dan nu een platform zijn voor interactie en debat onder burgers, terwijl zij ook meer aandacht kunnen geven aan de gemeenteraad”, aldus een recente ledenbrief van de VNG. Maar, signaleert de gemeentelijke koepel tegelijkertijd: „De colleges blijken hun eigen communicatiekanalen maar niet de lokale omroepen versterkt te hebben”.René Claasens (MeerVandaag Meerssen) vat de penibele financien bondig samen: „Van 11.000 euro kunnen we niet draaien. Sowieso hebben we al 20.000 euro aan vaste lasten: Ziggo, glasvezel, boekhouding. Dan hebben we nog niet eens koffie voor de vrijwilligers”. Voorzitter Nino Pennino van RTV Parkstad: „Met die 1,30 van de gemeente kun je een lokale omroep in feite niet bestieren. Een gemeente zou moeten kijken naar wat een lokale omroep nodig heeft. Maar met de bijdrage wordt bureaucratisch omgegaan: ‘VNG zegt 1,30, dus wij geven 1,30’”.De klacht over weinig geld klinkt echter niet alleen bij de armlastige omroepen. „Het normbedrag voor de gemeentelijke bijdrage is absurd laag”, zegt John Beckers (RTV Maastricht) beslist. ,,Als je een goedlopende omroep wilt die aan alle vereisten voldoet, praat je over hele andere bedragen. Wij zijn onze gemeente dan ook heel dankbaar dat ze er begrip voor heeft dat een goede omroep veel geld kost.” Maastricht betaalt bijna vijf keer zoveel als het normbedrag. NLPO-directeur Kobes: ,,Veel omroepen hebben een minimaal budget. De normbedragen zijn voer voor discussie. Niet alle gemeenten gaan er hetzelfde mee om”. Diverse omroepen genieten daarnaast een ‘zachte’ subsidie, bijvoorbeeld een lagere huurprijs voor de studio.GeldbronnenOverigens draaien de omroepen niet enkel op gemeentelijk geld. Allemaal boren ze ook andere geldbronnen aan: advertenties, commerciële projecten, soms voor de ‘eigen’ gemeente die daar dan extra voor betaalt. Menig omroep zendt tegen betaling de raadsvergadering uit. Gemiddeld beuren ze daar zo’n 1500 euro per uitzending voor. Sommige omroepen willen geen gedetailleerd inzicht in hun eigen begroting en de commerciële inkomsten geven. Maar op basis van de beschikbare gegevens lijkt een flink deel van de omroepen voor minder dan de helft van de vaste subsidie afhankelijk te zijn.Ondanks de schaarse middelen vervullen diverse omroepen - naar eigen zeggen - hun journalistieke waakhondfunctie nog redelijk tot goed. „Jazeker! We hebben een krachtige redactie”, verzekert Bart Nelissen (Peel en Maas). ,,Het lukt ons nog steeds”, zegt ook Jan Mooren (RTV Roermond).Maar minstens zoveel omroepbazen erkennen dat ze in die taak tekortschieten. „Luis in de pels? Daar hebben we geen mankracht voor”, stelt Hayke Hendrix van Omroep Venray. „Een extreme uitdaging. Elke dag lokaal nieuws, daar voldoen we niet aan”, aldus Antoine Huijben (Weert FM). ,,De kennis voor het journalistieke werk hebben we niet. We hebben geen budget voor betaalde krachten”, zegt Cor Gabriëls (Sittard-Geleen, Beek, Stein). „We doen ons best maar we hebben niet genoeg journalisten”, klinkt het ook bij TV Valkenburg. Zelfs John Beckers (RTV Maastricht) plaatst kanttekeningen. „Het is een dagelijkse worsteling. Het lukt het nog wel maar het wordt moeilijk. En als er nog meer bezuinigingen komen, gaan we het niet meer redden”Nino Pennino (RTV Parkstad: „We zijn vooral informatief. Voor kritische journalistiek hebben we de mankracht niet”.Dit alles nog los van de taakopvatting bij sommige omroepen: Roger Janssen van Omroep Krijtland: „Wij hoeven geen kritisch oog naar de gemeente te hebben. Daar zijn wij niet voor”.GeldstromenOver oplossingen voor de geldnood wordt ook nagedacht. Fusies tot streekomroepen heeft de voorkeur van OLON en VNG. Volgens de NLPO is een begroting van vijf ton het minimum voor een levensvatbare omroep. Die plannen stuiten op veel weerstand van de omroepen, die verlies van hun lokale identiteit vrezen. Ook de geldstromen zouden anders kunnen worden ingericht. Jakobsen (TV Valkenburg): „Ze zouden het landelijk anders moeten subsidiëren. Nu gaat er een hele grote pot geld naar de NPO, iets minder naar de regionale omroepen en een pietsiebeetje naar de lokale. Als er meer geld naar die laatste zou gaan kunnen zij ook personeel betalen”. Ook leven er ideeën om de geldstroom voortaan geheel via de OLON te laten lopen. Antoine Huijben (Weert FM): „ Zodat we niet iedere keer met hangende pootjes bij de gemeente om geld hoeven te smeken”.Reageren?sjors.vanbeek@delimburger.nlrik.vanhulst@delimburger.nl

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee