Herindeling uit taboesfeer

© Robert Muts

Het bestuurlijk landschap van Zuid-Limburg gaat veranderen. Niet zo ingrijpend als vaak gedacht of gehoopt, maar toch. Herindeling is geen taboe meer, en alleen dat al is pure winst, constateert gedeputeerde Ger Koopmans.

Stefan Gybels en Peter Kamps

Het was voorzichtigheid troef de afgelopen maanden in Zuid-Limburg. Elke bestuurder wist het, niemand durfde het te benoemen. Er werd weer gesproken over herindeling. Samenwerkingen, fusies, alles kwam voorbij. Maar vooral achter gesloten deuren. Slechts enkele plannen werden geopenbaard. De initiatieven in Nuth, Schinnen en Onderbanken bijvoorbeeld. Of de plannen van Heerlen en Landgraaf en Maastricht, Meerssen en Valkenburg.

Maar verder deed men er vooral het zwijgen toe. Bang dat ‘het H-woord’ vooral zou leiden tot hakken in het zand. In Midden- en Noord-Limburg pakte het provinciebestuur eerder nadrukkelijk de regie in het herindelingsdossier. Dat leidde tot een fusie van diverse gemeenten. Wat Zuid- Limburg betreft hield zelfs gedeputeerde Ger Koopmans, normaal niet vies van een stevige mening, zich op de vlakte. Laat de gemeenten zelf maar bepalen wat ze willen, stelde hij. Zij moeten het uitleggen aan hun burgers.

VoortouwToch nam de gedeputeerde het voortouw. Zeker toen het ene na het andere gesprek over samenwerking werd ontvouwd. En de provincie werd gevraagd een rol te nemen. Koopmans sprak met alle achttien gemeenten. Wie doet wat met wie, en wat zijn de wensen en visies? Waarbij de gemeente leidend is en blijft. Koopmans weet als geen ander dat een dictaat vanuit het gouvernement louter verlammend kan werken. Maandag werden de resultaten van de provinciale schouw besproken met de gemeentebesturen.

Klip-en-klaar is dat Zuid-Limburg niet teruggaat naar vier of vijf grote gemeenten. Slechts vijf van de achttien huidige gemeenten zijn bereid hun zelfstandigheid op te geven en te fuseren met een of meerdere buurgemeenten. Het gaat om Nuth, Schinnen en Onderbanken en Heerlen en Landgraaf. De meeste andere Zuid-Limburgse gemeenten zijn wel tot samenwerking bereid, maar willen vooral zelfstandig blijven. Meerssen, Valkenburg en Maastricht vormen nog een vraagteken. De eerste twee zochten toenadering, Maastricht wil graag aanhaken.

SupergemeenteKoopmans juicht dat toe, maar vindt wel dat het trio eventuele samenwerkingsplannen eerst gedegen moet onderbouwen. Die onderbouwing ontbreekt nu nog helemaal. Vandaar dat de provincie eerst een soort pre-informatiefase wil inbouwen, die dieper ingaat op de voor- en nadelen van vergaande samenwerking, inclusief een fusie. Een opmerkelijke conclusie uit het onderzoek is dat er amper tot geen politiek draagvlak is voor de vorming van een grote Parkstadgemeente, bestaande uit Heerlen, Landgraaf, Brunssum en Kerkrade.

Een supergemeente die in staat is de grote sociale problemen in het gebied aan te pakken. Alleen Heerlen en Landgraaf voelen daar wat voor, maar de grotere buurgemeenten Brunssum en Kerkrade absoluut niet. Koopmans kan daar begrip voor opbrengen. Beide gemeenten hebben volgens hem hun zaakjes op orde. „Kerkrade is niet alleen een stad van 50.000 inwoners, maar heeft ook de laagste belastingdruk.” De gedeputeerde stelt sowieso dat herindelingen van onderop moeten komen. „De eigen inwoners moeten het willen. Het is niet onze verantwoordelijkheid.’’

OnomkeerbaarSchaalgrootte moet wat de CDA’ er betreft geen argument op zich zijn. „Ik vraag de steden altijd: hoeveel dorpen wil je erbij hebben om onbestuurbaar te worden? Kijk naar Den Bosch en Rosmalen. Het dorp heeft daar de macht overgenomen van de stad. Is dat wat je moet willen?”

Een andere opmerkelijke uitkomst is dat Sittard-Geleen, Beek en Stein wel nauwer willen gaan samenwerken. Het initiatief daartoe is volgens Koopmans op de valreep genomen door Stein. Deze gemeente gaat gebukt onder politieke en ambtelijke problemen. Mogelijk dat dit een rol heeft gespeeld in het besluit. De provincie wacht af waartoe de gesprekken tussen deze drie gemeenten gaan leiden. De fusie tussen Nuth, Onderbanken en Schinnen beschouwt Koopmans als onomkeerbaar, ook al is daar inmiddels in met name Nuth commotie over ontstaan. „Die fusie dient onverdeeld en onverdroten verder te gaan, dus inclusief Schimmert en Hulsberg.

Geen bonusKoopmans zet geen bonus op bonje”, vat hij zijn standpunt samen. Ondanks de geringe fusiebereidheid die Koopmans heeft aangetroffen, toont hij zich tevreden over de uitkomsten van het onderzoek. „Het woord herindeling was tot voor kort nog taboe in Zuid-Limburg, maar nu praat iedereen erover. Dat is de grote winst.”

De gedeputeerde benadrukt bovendien dat de uitkomst die nu voorligt geen eindstation is, maar een momentopname. Hij heeft om die reden het onderzoek dan ook als titel meegegeven ‘Besturen blijft vooruitzien’. Zo is binnen het college van GS afgesproken dat de bestuurlijke ontwikkelingen in Zuid-Limburg voortaan jaarlijks geëvalueerd worden. Voorzichtigheid is nog steeds troef maar de provincie wil toch naar iets striktere afspraken. Met het H-woord uit de taboesfeer is het nu zaak het ijzer te smeden als dat heet is.

Reageren? stefan.gybels@delimburger.nl peter.kamps@delimburger.nl

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee