‘Het arrogante is er vanaf’

Fractieleider Sybrand Buma en partijvoorzitter Ruth Peetoom bij de presentatie van het voorlopige verkiezings- programma van het CDA. Begin volgend jaar beslissen de leden over het programma.

Fractieleider Sybrand Buma en partijvoorzitter Ruth Peetoom bij de presentatie van het voorlopige verkiezings- programma van het CDA. Begin volgend jaar beslissen de leden over het programma. © ANP

Het verkiezingsprogramma van het CDA is een aanval op de huidige coalitie en de ‘ieder voor zich-cultuur’. Is de nadruk op normen, waarden en familie genoeg om de in Limburg nog altijd sterk geworstelde partij terug richting regering te loodsen?

Stefan Gybels

Donald Trump en Hillary Clinton. Volgens Pieter Gerrit Kroeger gaan de twee Amerikaanse kemphanen een grote rol spelen bij de Tweede Kamerverkiezingen in Nederland in maart 2017. En vooral het CDA zou daar wel eens van kunnen gaan profiteren, aldus de CDA-kenner en voormalig partijadviseur. „Dat gepolariseer, dat elkaar frontaal aanvallen, ook op privégebied. Daar gaan mensen genoeg van krijgen. Is dat waarvoor ze naar de stembus moeten gaan?”

De christendemocraten kiezen niet voor polarisatie, duidelijk. Maar ook niet voor de zalvende middenweg, constateert Kroeger wanneer hij het verkiezingsprogramma van de christendemocraten bekijkt dat gisteren ten doop werd gehouden. De voormalig CDA-adviseur wijst op het leenstelsel voor studenten. Het CDA wil dat terugdraaien omdat het hoger onderwijs slechter toegankelijk maakt. Partijleider Sybrand Buma wil terug naar de basisbeurs.

Kroeger, die aanwezig was bij de presentatie van het partijprogramma: „Dat zei Buma heel stellig: Nederland is een land waar mensen moeten kunnen leren zonder meteen schulden te maken. Dus niet: ‘daar willen we naar kijken’, maar ‘weg ermee’.”

Kroeger liet zich regelmatig kritisch uit over het CDA. De politieke teruggang van het eens zo machtige bolwerk schetste hij in het boek De rogge staat er dun bij. In een artikel in deze krant na de verkiezingsklap in 2010 concludeerde de historicus dat het CDA ‘geen verhaal heeft voor de komende tien, vijftien jaar’. Inmiddels moet hij die mening bijstellen, geeft Kroeger toe. De toenemende polarisatie in het politiek debat, het ongebreidelde optimisme van VVD-premier Mark Rutte, het even ongebreidelde negativisme van de PVV; het speelt de christendemocraten in de kaart. Waarbij niet gezegd is dat het CDA enkel profiteert van externe factoren. De partij heeft weer een degelijk verhaal, constateert Kroeger. „Buma noemde het ‘voorbij de symptomen analyseren’. Niet alleen zeggen dát iets slecht is, maar ook waaróm en het vervolgens proberen aan te pakken. In Limburg zijn hele wijken die niks merken van het hosannaverhaal van Rutte over de economie. Dat kun je alleen roepen, je kunt die onvrede vervatten in een programma van één A4’tje, maar je kunt er ook dieper op ingaan. Volgens mij is dat wat het CDA poogt.”

Wat Kroeger betreft, mag er een pluim op de hoed van partijvoorzitter Ruth Peetoom. „Een tegenpool van Buma, maar daardoor versterken ze elkaar juist.” In Limburg oogstte Peetoom eerder veel kritiek. Ze zou te weinig doen om van het CDA een brede volkspartij te maken. In 2012 en 2013 was er volop onrust rondom Peetoom. Inmiddels heerst de rust, ook dankzij de partijvoorzitter, stelt Kroeger. „Ze heerst in stilte op de achtergrond, en heeft van binnenuit veranderingen aangebracht.” Er heerst optimisme rond het CDA.

Ik ben nog steeds kritisch, maar constateer wel een nieuwe rol

In Limburg werd victorie gekraaid over de kandidatenlijst, met drie Limburgers in de top twintig. Ook het Kamerdebuut van de Maastrichtse Vivianne Heijnen, 26ste op de lijst, wordt door Limburgse CDA-prominenten niet uitgesloten. Toch schommelt de partij volgens de meest recente peilingen rond de 17 zetels. Het CDA put echter hoop uit het huidige politieke landschap, dat waarschijnlijk zal nopen tot een brede coalitie. Wat de kansen voor een middenpartij doet groeien. „Laten we het hopen”, zegt Léon Frissen, voormalig gouverneur van Limburg . Frissen gaf in 2010 leiding aan een commissie die de verkiezingsnederlagen van het CDA onderzocht. „Ik ben nog steeds kritisch, maar constateer wel een nieuwe rol, een andere opvatting.”

Frissen bekijkt de huidige koers in retrospectief. „Het CDA had lang een houding van we rule this city. Machtspolitiek. Dat arrogante is er gelukkig vanaf.” Het CDA kiest voor normen en waarden, tradities en familie. Strijden tegen doorgeschoten individualisering, zei Buma. „Minder staat, meer straat”, zegt de ex-gouverneur. „En dan niet letterlijk straat, maar verantwoordelijkheid en solidariteit op microniveau. De functie van het gezin, maar ook meer rechten voor burgers en verenigingen om taken van de overheid over te nemen. Dat spreekt me aan.”

Frissen deelt de mening van Kroeger dat de partij niet voor de makkelijke middenweg kiest. „Ik noem het ‘de moedige middenweg”, zegt de waarnemend burgemeester van Schinnen. „Keuzes tegen de stroom van het huidige neoliberaal denken in. Kiezen voor een maatschappelijke dienstplicht of een nieuw kiesstelsel is gedurfd. Maar zonder bestuurlijke arrogantie. Dat zet de deur open naar andere partijen, waarbij het CDA wel vanuit inhoud kan vasthouden aan de eigen idealen.”

De christendemocraten hebben in hun programma gekozen voor een ‘hagelstrategie’: richt je op zoveel mogelijk mensen, dan spreek je ook veel mensen aan. Ouderen, studenten, moeders en vaders, vluchtelingen; ze hebben allemaal hun plek in Keuzes voor een beter Nederland, zoals het programma heet. Het kan de goedkeuring wegdragen van zowel Frissen als Kroeger. „Iedereen vindt iets in dit programma”, zegt de laatste. Komt bij dat het CDA straks iets te bieden heeft bij een formatie, zegt Kroeger. „De partij heeft altijd fatsoenlijke en inhoudelijke bewindslieden geleverd. Dat gaat een rol spelen. Je kunt beter samenwerken met iemand als Jan Kees de Jager dan met Dion Graus.”

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee