‘Kunstgraskorrels? Als het moet eet ik gemalen autobanden’

Print
‘Kunstgraskorrels? Als het moet eet ik gemalen autobanden’

Banden worden verwerkt tot korrels bij de fabriek van bandenverwerker Granuband, waar rubberkorrels voor kunstgras worden vervaardigd uit autobanden. Afbeelding: Marco Okhuizen

Verontrustende berichten ‘niet wetenschappelijk onderbouwd’. De bandenbranche vraagt zich af hoe het zo ver heeft kunnen komen met alle commotie over kunstgras. „Er is echt niets aan de hand.”

Of hij soms een hap tot minuscule korreltjes vermalen autobanden moet nemen? Als het moet, om te bewijzen dat ‘zijn’ producten veilig zijn, doet hij het.

Kees van Oostenrijk, bestuurder van de Stichting Fonds Band en Milieu, knikt naar het glazen potje met korreltjes dat voor zijn neus staat. Dit is het spul dat tussen het kunstgras verstopt zit, bedoeld om de bal te laten stuiteren en ervoor te zorgen dat spelers lekker kunnen doorglijden. Sinds kort is het spul het onderwerp van bittere controverse, na een stortvloed aan berichten over kankerverwekkende stoffen die het zou bevatten en zo zou zijn uitgestrooid over zeker 2000 sportvelden in Nederland. 

Die controverse zorgt ervoor dat Van Oostenrijk de granules liever eet, dan dat hij op de foto gaat met het product dat eraan voorafgaat: de autoband. Tim van der Rijken, algemeen secretaris van VACO, branchevereniging voor de banden- en wielenindustrie, toont zich op het terrein van recyclebedrijf Granuband ook al zo huiverig voor de stapel autobanden die daar liggen. „We willen geen verkeerd beeld oproepen. Niet na de eruptie van negatief nieuws van de afgelopen tijd.”

Is de onrust dan onterecht, niets meer dan een verkeerd beeld?
„Absoluut. Kunstgras met granulaat dat afkomstig is van autobanden is 100 procent veilig. Dat zeggen wij niet alleen. Wetenschappers en gerenommeerde instanties wereldwijd hebben zich hierover uitgesproken. Er zijn de afgelopen jaren honderd studies naar gedaan. Ongeveer de helft ervan gaat over gezondheidsrisico’s. De afgelopen jaren is er vaker ophef geweest. Steeds leidde dat tot nieuwe onderzoeken. En elke keer was de uitkomst dat de korrels geen gevaar voor de volksgezondheid vormen.”

Hij vindt het onterecht dat desondanks steeds weer wordt gerept over dat ene onderzoek in opdracht van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in 2006, waarbij zeven spelers na tweeënhalf uur spelen op kunstgras werden getest. Het resultaat: kunstgras werd veilig bevonden, er werd geen noodzaak gezien voor verder onderzoek. Toen het tv-programma Zembla de oude controverse over die test weer oplepelde, zat Van Oostenrijk in Amerika, op een congres voor de industrie. „Ik was al ziek en genezen voordat de uitzending was geweest”, zegt Van Oostenrijk. „Het verhaal was niet nieuw, is keer op keer ontkracht. En toch wordt er weer mee uitgepakt.” 

U zegt: ik kan mezelf in de spiegel aankijken. 
Van Oostenrijk: „Ik ben zelf grootvader. Mijn schoondochter is in verwachting.” Van der Rijken: „Ik heb een jong dochtertje.” 
Natuurlijk zouden ze kinderen van een ander niet willens en wetens in gevaar brengen. „Ik had nooit gedacht dat dit item zoveel onrust kon veroorzaken. Ik vertrouwde op het verstand van mensen die ook gehoord moeten hebben dat het RIVM achter zijn onderzoeken blijft staan en dat er niets aan de hand is. Maar omdat het nu gaat over spelende kinderen, zitten de onrustgevoelens blijkbaar dieper.”

In Hendrik-Ido Ambacht moesten buurtbewoners overgeven toen er nieuw kunstgras werd aangelegd. Ook kregen ze tranende ogen en werden ze misselijk. Was dat dan aanstellerij?
„Dat heeft ons ook verbaasd. Inmiddels weten we dat het een Oostenrijkse firma was die daar aan het werk is geweest. Die is bij geen enkele brancheorganisatie aangesloten en heeft daar gewoon rotzooi op het veld gegooid. Het zijn in elk geval niet de korrels waar de bij ons aangesloten bedrijven mee werken. Als gemeenten kiezen voor de goedkoopste offerte en verder nergens naar kijken, is dat hun verantwoordelijkheid.”

Wat maakt de korrels uit Nederland anders dan die uit Oostenrijk?
„Nederlands granulaat voor kunstgras komt enkel van afgedankte auto- en vrachtwagenbanden en wordt niet met ander materiaal vermengd. In autobanden zitten ook kankerverwekkende stoffen zoals pak’s, maar die percentages zijn zo laag dat ze niet gevaarlijk zijn. Wie een tosti eet krijgt ook pak’s binnen.”

Sommige wetenschappers, onder wie toxicoloog Martin van den Berg, hebben zo hun twijfels.
„Deze professor uitte die kritiek ook al tien jaar geleden. Toen heeft het RIVM ook aanvullend onderzoek gedaan dat geen andere inzichten heeft opgeleverd. Ik vind het stuitend dat er steeds geluisterd wordt naar één toxicoloog, terwijl een onderzoeksinstituut als het RIVM klakkeloos terzijde wordt geschoven. Er is geen discussie in de wetenschap over deze korrels. Er is één toxicoloog die het weer eens aanhangig maakt.”

Even terug naar die zeven volwassen voetballers die tweeënhalf uur blootgesteld werden aan kunstgras. Van den Berg zei daarover dat een tweedejaarsstudent al zou signaleren dat zo’n onderzoek niet in de haak kan zijn.
„Dat is niet het hele verhaal. Dit was bewust een kleinschalig onderzoek waarin werd getest op de effecten bij extreme belasting. Als daar verontrustende signalen waren uitgekomen, dan was er zeker een uitgebreider onderzoek op gevolgd. Dat was nu niet nodig. Wat mij enorm stoort, is dat dit onderzoek er nu wordt uitgelicht. Terwijl er zoveel meer onderzoek is geweest dat aantoont dat er niets aan de hand is.”

In Amerika is een lijst bijgehouden van 200 kankerpatiënten die op kunstgras speelden en nu ziek zijn. In Engeland krijgen jonge keepertjes opvallend vaak te maken met leukemie.
„Dat verhaal kennen wij ook. Maar hier wordt een emotie gecreëerd zonder dat daar gevalideerde informatie voor is. Er wordt een lijst samengesteld met mensen, maar we weten niet of zij kanker hebben gekregen omdat ze op kunstgras speelden, of omdat ze bijvoorbeeld langs een drukke weg wonen. Of lang zijn blootgesteld aan sigarettenrook. Het is niet wetenschappelijk onderbouwd.”
Alleen: we kunnen ook niet uitsluiten dat kunstgras de oorzaak was. 

Van Oostenrijk loopt rood aan. „Ons product is veilig”, herhaalt hij weer. „Maar we zijn niet blind voor de ontstane onrust. Blijkbaar is er behoefte aan nog meer onderzoek. Oké, dan doen we dat. Daarom gaan we nu ook monsters nemen bij clubs die zeker willen weten wat er op hun velden ligt. En er wordt binnenkort onderzoek gedaan naar de effecten op mensen.”