Straf voor de gestraften

© ANP

Een patiënt van tbs-kliniek de Rooyse Wissel randde maandag een medewerker aan. De zaak is nog in onderzoek, maar het OM laat nu al weten tot vervolging over te gaan. Is dat zinvol bij iemand die is veroordeeld tot tbs?

Bram van der Heijden

Het gaat behoorlijk mis op maandag 29 januari 2014 in de Rooyse Wissel. Een cliënt staat dreigend met een tafelmes tegenover een van de sociotherapeuten. Even daarvoor heeft de medewerker van de tbs-kliniek de patiënt te verstaan gegeven dat hij niet meer alleen op zijn kamer mag verblijven.

„Dan ga ik je steken”, roept de man. De sociotherapeut weert enkele steken af met een stoel die hij voor zich houdt, maar de cliënt weet uiteindelijk het ‘verdedigingsobject’ aan de kant te krijgen. Een zware worsteling volgt, waarbij de cliënt de medewerker tot bloedens toe in zijn arm blijft bijten. Later blijkt dat de sociotherapeut een zware ontsteking aan het incident over heeft gehouden.

Oordeel Tweeënhalf jaar verder spreekt de rechtbank in Roermond zijn oordeel over de zaak uit. De rechter vindt dat de verdachte schuldig is aan mishandeling. Toch volgt er geen straf. Een typisch voorbeeld van het resultaat dat een rechtszaak normaliter oplevert tegen iemand die in een tbs-kliniek een misdrijf heeft gepleegd. De rechter houdt er namelijk rekening mee dat de verdachte sterk verminderd toerekeningsvatbaar is. Iets wat in het hierboven genoemde voorbeeld ook zo was, waardoor een schuldigverklaring zonder strafoplegging de beste maatregel is in de ogen van de rechter.

Laatst had ik een client die in een psychose iemand ernstig had bedreigd. Dan weet je bij voorbaat dat vervolging geen zin heeft.

Advocaat en tbs-deskundige Niek Heidanus stelt dat er bij dit soort incidenten tegenwoordig vrijwel altijd wordt overgegaan tot vervolging door het Openbaar Ministerie. In zijn optiek gebeurt dit veel te vaak. „Je moet vooral kijken of het zinvol is. Laatst had ik een cliënt die in een psychose iemand had bedreigd. Dan weet je bij voorbaat al dat vervolging geen zin heeft. Sterker nog, zo’n hele rechtsgang is dan eerder contra-productief.” Maar hij ziet ook wel in waarom het OM hier meestal toe besluit. „Soms wil je als overheid gewoon een norm stellen. Zo van: hier is de cliënt gewoon veel te ver gegaan.”

SchrikHeidanus staat tientallen cliënten bij die zijn veroordeeld tot tbs. „Ik schrik elke keer weer als ik een verhaal zoals maandag van de aanranding in de Rooyse Wissel voorbij hoor komen. Maar dit soort ernstige incidenten komen gelukkig relatief weinig voor. De meeste incidenten tussen personeel en tbs-patiënten zitten vooral in de bedreigende sfeer. Een geval zoals deze week in de Rooyse Wissel komt slechts enkele keren per jaar voor in Nederland, schat ik in. Ik ben ervan overtuigd dat je dit soort incidenten niet kunt voorkomen in een tbs-kliniek.”

We gaan zeker tot vervolging over. Het feit dat hij in een tbs-kliniek verbleef, pleit hem niet vrij van rechtsvervolging.

Honderd procent veiligheid voor de cliënten en medewerkers is een utopie. Het blijft immers een doelgroep die niet voor niets is veroordeeld tot deze zware maatregel. Afgaande op de jaarverslagen van de Rooyse Wissel kwamen er zowel in 2014 als in 2015 vier geweldsincidenten voor. Het afgelopen jaar betrof dat twee geweldsincidenten tussen cliënten onderling en twee incidenten tussen een medewerker en een patiënt. Na een incident is het bij de Rooyse Wissel sowieso gebruikelijk dat collega’s elkaar opvangen.

SlachtofferhulpOok is er de mogelijkheid om gebruik te maken van slachtofferhulp, legt een voorlichter uit. Op concrete vragen over de toedracht en de omstandigheden van het incident van maandag wil de tbs-kliniek vooralsnog niet ingaan. „We willen het onderzoek niet dwarsbomen.” Zo kan ook niet bevestigd worden of de medewerkster op het moment van de aanranding alleen met de patiënt in het scholingslokaal aanwezig was. „Ook dat is punt van onderzoek.”

Het Openbaar Ministerie laat weten dat de verdachte aanstaande donderdag wordt voorgeleid bij de rechter-commissaris. Hij verblijft inmiddels ook niet meer in de Rooyse Wissel, maar in een huis van bewaring. „We gaan zeker tot vervolging over. Het feit dat de verdachte in een tbs-kliniek verbleef, pleit hem niet vrij van rechtsvervolging.” aldus een voorlichter van het OM.

VeiligheidOok daar gelden regels. En ook daar moet de veiligheid worden gewaarborgd. Zowel van het personeel als van de cliënten. Heidanus: „De vraag is in welke mate je de verdachte zijn handelen kunt verwijten. En natuurlijk of de instelling ervoor heeft gezorgd dat er een veilige situatie was in de kliniek. Dat zal allemaal moeten blijken uit het onderzoek.” Tot die tijd blijft het gissen.

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee