Fijn, een uurtje extra slapen

Print
Fijn, een uurtje extra slapen

Afbeelding: Getty Images

Vannacht wordt de klok een uur terug gezet. Het uurtje extra is lang niet voor iedereen een zegen. Slaaponderzoeker Ysbrand van der Werf over het mysterie van de slaap.

‘Weinig slaap maakt succesvol!’ Het is een van de vele nieuwsberichten die deze maand verschenen over slaap. Vaak zijn het twijfelachtige aanbevelingen, die in de meeste gevallen stoelen op wankel wetenschappelijk bewijs. Voordat u nu elke nacht drastisch minder gaat slapen om een succesvoller leven te leiden: lees vooral even verder. Het ligt namelijk wat genuanceerder. 

Slaaponderzoeker Ysbrand van der Werf, verbonden aan het VUmc en het Nederlands Herseninstituut, neemt de lezer in zijn boek Iedereen slaapt – dat 15 november verschijnt – mee in de wereld van het slaaponderzoek. „We brengen ongeveer een derde van onze levens slapend door, en toch is er een hoop dat we nog niet weten”, zegt hij. Er bestaan zo veel fabels en mythes over slaap dat het tijd is om feit van fictie te scheiden. 

Voor ochtendmensen is de overgang naar wintertijd moeilijker dan voor avondmensen 
„Dat klopt. Echte ochtendmensen –  mensen die altijd voor hun wekker wakker worden en rond een uur of tien ’s avonds moe worden – zitten helemaal niet te wachten op dat uurtje extra slaap: die willen gewoon hun bed uit. Voor avondmensen is de overgang naar zomertijd moeilijker, omdat ze dan een uurtje vroeger op moeten. Overigens synchroniseert je biologische klok vrij snel. Mensen die er gevoelig voor zijn, lopen misschien een paar dagen uit de pas, maar als je je ritme meteen opschuift, dan is dat uurtje zo weggepoetst. De overgang van zomer- naar wintertijd is in feite hetzelfde als een kleine jetlag, vergelijkbaar met een vlucht tussen Londen en Amsterdam.”
„Of je een ochtend- of een avondmens bent ligt voor een deel besloten in je DNA, maar het verandert ook in de loop van je leven. De meesten beginnen als ochtendmens – denk aan de beruchte kinderen die al om 6 uur ’s ochtends naast je bed staan – maar in de puberteit worden mensen meer avondtypes. Later ontwikkelen de meeste mensen een gemiddelder voorkeur.”
„Er is veel onderzoek gedaan naar de verschillen tussen ochtend- en avondmensen. Het lijkt erop dat ochtendmensen minder gevoelig zijn voor depressies en ze zijn over het algemeen efficiënter dan avondmensen, maar waarom dat zo is, is nog niet duidelijk.’’ 

De uren voor twaalf uur tellen dubbel 
„Niet waar. Wat wél zo is, is dat je in de eerste paar uur van je slaap het meeste uitrust – daar komt het fabeltje waarschijnlijk vandaan. Maar of je die uren nu voor of na 12 uur pakt, dat maakt niets uit, zolang je maar een consequent ritme aanhoudt. ,,Slapen is een heel dynamisch proces. We slapen in een zogenaamde slaapcyclus: eerst de lichte slaap, dan volgt de diepe slaap en vervolgens de remslaap (rem staat voor rapid eye movement, omdat de ogen in deze fase razendsnel heen en weer bewegen). Het echte uitrusten, het herstellen van de inspanningen van de dag, dat gebeurt in de diepe slaap. Elke cyclus duurt zo’n anderhalf uur, daarna begint weer een nieuwe cyclus. In een normale nacht maak je gemiddeld vijf cycli door: zo’n 7,5 uur dus. De diepe slaap is in de eerste paar cycli het sterkst, daarna neemt het aandeel diepe slaap af. Als je weet dat je maar een korte nacht voor de boeg hebt, is het daarom handig om in veelvouden van anderhalf uur te slapen, dan word je het meest uitgerust wakker. Je kunt dus beter drie uur slapen dan vier uur – de kans is groot dat je dan juist gebroken wakker wordt.”  

Een mens moet gemiddeld  acht uur per nacht slapen 
„Niets is zo persoonsafhankelijk als slaapbehoefte. Dat je acht uur zou moeten slapen is een fabel. Alles tussen vijf en tien uur slaap is normaal, tenminste, het komt allemaal voor. Sommige mensen zijn na zes uur slaap volledig uitgerust, terwijl anderen na acht uur nog niet genoeg hebben geslapen. „Je ziet vaak dat mensen die maar weinig slaap nodig hebben daar graag een beetje mee koketteren. Weinig slaap wordt in verband gebracht met hard werken, gemotiveerd zijn, discipline. Onzin natuurlijk, want structureel te weinig slaap brengt gezondheidsrisico’s met zich mee. Van weinig slapen word je dus allerminst succesvol. Het is wel zo dat mensen in hogere functies vaak korter slapen. Voor een deel komt dat door de eisen die de baan aan hen stelt, maar er zijn ook studies die verbanden laten zien tussen slaapduur en persoonlijkheid: mensen die kort slapen, zijn vaak extraverter, weerbaarder en dominanter dan mensen die lang slapen.  Over Donald Trump wordt vaak gezegd dat hij maar vier uur per nacht slaapt. Margaret Thatcher en Mozart waren ook beroemde kortslapers. Maar er zijn ook uitzonderingen: Churchill was een echte slaapkop bijvoorbeeld, die had zelfs een bed in zijn ambtswoning aan Downing Street waar hij middagdutjes kon doen.” 

Met middagdutjes moet je  spaarzaam zijn 
„Dat hangt ervan af. Als je een goede slaper bent zou ik zeggen: neem zo veel middagdutjes als je wilt. Veel mensen zeggen dat ze zich herboren voelen na een hazenslaapje. Alleen mensen met slaapproblemen moeten ermee oppassen: die kunnen hun moeheid veel beter bewaren voor de nacht.  Als je goed wilt functioneren, dan moet je slapen. Zo simpel is het.’’