Oorzaak smogramp Londen in 1952 bekend

Print
Oorzaak smogramp Londen in 1952 bekend

In 1952 was Londen in de greep van hardnekkige smog. Afbeelding: Getty Images

Meer dan zestig jaar geleden voltrok zich een humanitaire ramp in Londen. De Britse hoofdstad werd dagenlang gegijzeld door een dikke laag smog. Toen de lucht weer opklaarde, bleek dat zo'n 12.000 mensen het leven hadden gelaten. Decennialang braken wetenschappers zich het hoofd over het mysterie, maar nu heeft een internationaal onderzoeksteam de oorzaak kunnen achterhalen.

Op 5 december 1952 zagen inwoners van Londen geen hand voor ogen. Een dikke laag mist had zich als een tapijt over de hoofdstad verspreid. Op zich niets bijzonders, alleen was het dit keer anders. Erger. Veel erger.

Het verkeer kwam praktisch tot stilstand, omdat de zichtbaarheid zich beperkte tot een meter. De smog groeide uit tot een toxische brij waaraan geen enkele Londenaar leek te kunnen ontkomen. De lucht kleurde groen. De stank was amper te harden. 

Op 9 december klaarde de lucht weer op en kwam er een einde aan de ellende. De aangerichte menselijke schade bleek nauwelijks te overzien. Zowat 150.000 inwoners lagen in het ziekenhuis met ademhalingsproblemen. 12.000 Londenaars overleefden de zogenoemde 'Great smog' niet. Het ging om het ernstigste geval van luchtvervuiling over Het Kanaal.

Kolen
Een internationaal onderzoeksteam van Amerikaanse, Israëlische en Chinese wetenschappers is er achtergekomen hoe die ramp is kunnen gebeuren. Hun bevindingen  zijn gepubliceerd in het meest recente nummer van het tijdschrift 'Proceedings of the National Academy of Sciences'.

Begin december 1952 was het heel erg koud in Londen waardoor de inwoners kolen stookten in hun kachels om zich te verwarmen. Die kolen waren echter door de schaarste na de Tweede Wereldoorlog van slechte kwaliteit, waardoor er meer zwaveldioxide ontstond. Een koude luchtlaag zorgde ervoor dat die rook naar beneden werd gedrukt. 

Het was al bekend dat zwaveldioxide uit het verbranden van de kolen door gezinnen en kolencentrales zich in combinatie met de dikke mist omvormde tot zure zwaveldeeltjes en zo leidde tot een gevaarlijke 'killer fog'. Wetenschappers hebben echter nu pas de dynamiek hierachter kunnen ontrafelen.

Sleutel
Uit hun onderzoek is gebleken dat er ook stikstofdioxide vrijkwam bij de verbranding van de kolen in december 1952. Dat bleek de sleutel om de oorzaak van de ramp te vinden. Nadat de stikstofdioxide en de zwaveldioxide op hun beurt in aanraking kwamen met de waterdruppels in de mist, vormden ze partikels zwavelzuur. Toen de mist uiteindelijk verdampte, bleef er een dikke giftige wolk van zwavelzuur over. Die wolk daalde neer over de hele stad, omdat het giftige goedje naar beneden gedrukt werd door de aanwezige koude luchtlaag.

De bevindingen zijn uiterst relevant voor de luchtvervuiling die vele Chinese steden teistert. De smog in China heeft weliswaar een neutrale pH-waarde maar onder de juiste omstandigheden zou er zich ook een 'killer fog' kunnen vormen, waarschuwen de onderzoekers.