Altijd waakzaam zijn voor seksueel misbruik

Print
Altijd waakzaam zijn voor seksueel misbruik

Afbeelding: ANP

Seksueel misbruik. In weeshuizen in Azië, bij Engelse voetbalclubs of een Limburgse turn­- of jeugdclub, overal waar jongeren afhankelijk zijn van een begeleider kan ontucht relatief makkelijk ontstaan. En de aanpak laat nog altijd te wensen over.

De omvangrijke misbruikaffaire in het Engelse topvoetbal is de zoveelste in een lange, treurige reeks. Van Aziatische weeshuizen tot de katholieke kerk, van ‘vrijwilligers’ die onderwijs geven in Afrika en daar leerlingen misbruiken, tot een turnclub in Limburg waar trainers hun handen niet thuis kunnen houden. Deze week bleek dat een agent van de eenheid Heerlen ontucht heeft gepleegd met een minderjarig meisje dat hij via een jeugdclub in Schinnen kende; seksueel misbruik lijkt overal te kunnen gebeuren.

Juist topsport is er gevoelig voor. Een trainer kan vaak makkelijk in een-op-eensituaties met een pupil terechtkomen

In zekere zin is dat ook zo, stellen drie hoogleraren psychologie van de Universiteit Maastricht (UM). „Overal waar pupillen afhankelijk zijn van een begeleider of trainer, kan een risico ontstaan”, zegt Kai Jonas van de UM. Afhankelijkheid is het sleutelwoord. „Iemand met aanzien, tegen wie iedereen opkijkt, kan zich veel veroorloven. Kwaadwillenden kunnen daar makkelijk misbruik van maken.” Dat het ook in topsport voorkomt, is niet verbazingwekkend, stelt Gerjo Kok. „Juist topsport is daar gevoelig voor. Een trainer kan vaak makkelijk in een-op-eensituaties met een pupil terechtkomen. En van de sporter wordt verwacht alles voor zijn of haar sport over te hebben. Met dat argument kan een trainer met pedoseksuele neigingen heel ver gaan”, zegt Kok. „Bovendien zien ouders de trainer vaak als alwetend, als een autoriteit. Signalen van misbruik worden dan makkelijk over het hoofd gezien of weggewuifd”, zegt Marieke Dewitte, seksuologe bij de UM.

Mentaliteit
Zij wijst ook op de topsportmentaliteit als risicofactor. „Topsporters zijn zeer ambitieus en zijn bereid zowel fysiek als geestelijk te lijden om hun doel, de top, te bereiken. Dat kan heel ver gaan en dan wordt seksueel overschrijdend gedrag eerder getolereerd.” Betrouwbare onderzoeken over hoe vaak seksueel misbruik in de topsport voorkomt, zijn er niet. „Die cijfers lopen te veel uiteen, omdat het misbruik vaak verzwegen wordt. Maar eigenlijk doen cijfers er niet toe, elk geval is er één te veel”, zegt Dewitte.

Slachtoffers kunnen te maken krijgen met depressies en angststoornissen

Schaamte
Slachtoffers durven vaak niet naar buiten te treden. Dewitte: „Daarom kan het jaren duren voordat affaires aan het licht komen. Slachtoffers schamen zich, vinden dat ze hebben bijgedragen aan het misbruik. Ze voelen zich medeplichtig.” Kok vult aan: „Het is ook niet makkelijk om naar buiten te treden: vaak ontstaat misbruik heel geleidelijk. Het is een glijdende schaal: het begint met een onschuldige omhelzing en gaat heel langzaam steeds verder, waardoor de grenzen vervagen.” Veel zaken belanden in de doofpot omdat clubs en ouders te veel vertrouwen op de daders, die alles in het werk stellen om zo onschuldig mogelijk over te komen. Er zijn twee types dader, stelt Kok. „Je hebt de actieve jager, die systematisch op zoek is naar slachtoffers. Zo zijn er pedoseksuelen die een weeshuis oprichten in Zuidoost-Azië, puur om kinderen te kunnen misbruiken. En dan is er de incidentele dader, die niet op jacht is, maar de fout in gaat als de mogelijkheid zich voordoet. Deze vorm komt veel voor in de topsport. Meestal gaat het ook om misbruik met late tieners, adolescenten. Voor de wet is dit hetzelfde vergrijp, maar in de psychologie maken we onderscheid tussen kinderen en adolescenten”, aldus Kok. ,,Misbruik door vrouwen komt voor, maar in veel mindere mate dan door mannen.”

Verwerkingsproces
„Sommige mensen spreken van ‘oude koeien’ als er pas jaren later aangifte wordt gedaan”, zegt Jonas. „Of ze lachen erom, omdat het zo lang geleden is gebeurd. Maar dat is zeer onterecht. Aangifte doen en naar buiten treden, ook al is het jaren na het vergrijp, hoort bij het verwerkingsproces.” Dewitte stelt dat gevolgen levenslang invloed hebben voor slachtoffers. „Ze kunnen te maken krijgen met depressies en angststoornissen. Ook zie je dat ze in hun verdere leven vaak problemen hebben om liefdesrelaties aan te gaan.”

Betere aanpak
Alle drie de hoogleraren pleiten voor veel striktere protocollen en een betere aanpak, want daar schort het vaak aan. „Daders kunnen vaak gewoon weer aan de slag bij een andere club of hoeven, erger nog, de club niet eens te verlaten. Verenigingen moeten actiever worden met informatie uitwisselen over incidenten”, zegt Dewitte. In Limburg waren begin deze eeuw enkele misbruikaffaires bij turnclubs. Een daarvan had plaats bij TV Patrick uit Echt. Vier turnsters beschuldigden hun mannelijke trainer van seksueel misbruik. Hoewel er voldoende bewijs was, kwam het nooit tot een rechtszaak. Nu, ruim tien jaar later, weet het huidige bestuur weinig meer van de zaak. ,,Er zijn geen documenten bewaard gebleven. Ik heb er destijds wel van gehoord omdat ik zelf turnde, maar we hebben officieel geen informatie over deze zaak”, legt voorzitter Nicole Engels uit. „Omdat we dit een belangrijk onderwerp vinden, hebben wij als nieuw bestuur de afgelopen maand voor het eerst zelf een vertrouwenspersoon aangesteld”, zegt Engels.

Je las zojuist een gratis artikel


Niet alle artikelen zijn gratis, want zogeheten Plus-artikelen zijn alleen te lezen door abonnees. Zonder abonnees kunnen we namelijk geen betrouwbare regionale journalistiek maken. Je leest al onze artikelen vanaf €4,50 per maand.

Bekijk de aanbieding →