Maastricht herdenkt historische 'vechttop'

Print
Maastricht herdenkt historische 'vechttop'

Koningin Beatrix met Europese regeringsleiders en ministers in Kasteel Neercanne bij Maastricht. Afbeelding: EPA

25 jaar na dato is het Verdrag van Maastricht nog altijd een begrip. De top gaf de aanzet tot de euro en de EU zoals we die nu kennen. Toch ging er ook veel mis. ,,Iedereen had ruzie met iedereen.''

Morgen precies 25 jaar geleden liepen door de straten van Maastricht twee tevreden mannen. Helmut Kohl, Duits kanselier, had net zijn levensdroom verwezenlijkt: één Duitsland. De tweede, president François Mitterrand, ook: dat grote Duitsland definitief onder de knoet via de euro.

Geen van de leiders van toen is er vandaag bij als Maastricht zijn Europese top, die leidde 'tot de geboorte van de euro en het moderne Europa', feestelijk herdenkt, maar de top zelf stáát. Ook 25 jaar later is Maastricht nog steeds een begrip. 'Brussel' (Commissie en Parlement) kreeg meer macht, ten koste van de lidstaten. Het verdrag legde de basis voor een gemeenschappelijk buitenlands beleid, een sociaal beleid, samenwerking op Justitie en Binnenlandse Zaken - allemaal verworvenheden die vandaag vanzelfsprekend zijn. En als de Britten niet hadden dwarsgelegen, was er die dag zelfs een federaal Europa geboren. Aan toenmalig premier Ruud Lubbers lag het niet, hij vocht als een leeuw. En, moeilijk voorstelbaar nu, hij had daarvoor de steun van bijna de hele Tweede Kamer. Die gaf hem zelfs op zijn donder dat hij er niet meer uit had gesleept.

Lubbers zelf had dat zeker ook gewild, maar stevige regiefouten en machinaties van andere landen stonden hem in de weg. Zo draaide het vooroverleg van de buitenlandministers op één groot fiasco uit. Nederland had zich totaal misrekend in de bereidheid van de andere lidstaten om een flinke sprong vooruit te maken, en ontdekte dat pas op de vergadering zelf. ,,We gingen af als een gieter", aldus toenmalig minister Hans van den Broek.

Zwarte maandag
De bijeenkomst ging de Nederlandse diplomatieke geschiedenis in als 'zwarte maandag'. En ook voor de top zelf op 9 en 10 december zag het er bar slecht uit. ,,Werkelijk iedereen had ruzie met iedereen", zegt oud-Europarlementariër Bob van den Bos, die op de diplomatieke blunder promoveerde. ,,Zeker achter de schermen liepen de emoties hoog op."

Lubbers had voor Maastricht twee doelen: 'Duitsland' goed regelen en voor Europa één grote dubbelsprong vooruit, naar zowel een economische en monetaire als een politieke unie. Die sprong moest Europa opnieuw stabiliseren nadat de decennialange scheidslijn tussen het vrije Westen en communistische Oosten bijna van de ene op de andere dag was verdwenen. ,,Iedereen blaakte van optimisme. De Muur was gevallen, de wereld maakbaar. We kregen de euro en een gemeenschappelijk buitenlands beleid", zegt Europadeskundige Hendrik Vos van de Universiteit Gent. Maar de Wiedervereinigung bleef een hobbel. Kohl had haast, Frankrijk, Groot-Brittannië en Nederland wilden tegen elke prijs vermijden dat een herenigd Duitsland opnieuw de Europese machtsbalans zou verstoren.

Niet akkoord
De grote dubbelsprong die Lubbers voor ogen had, lukte maar half. Nederland moest na het zwartemaandagfiasco noodgedwongen terugvallen op veel minder vergaande voorstellen van Luxemburg. Denemarken, Ierland en Groot-Brittannië gingen zelfs daar niet mee akkoord.

Triomfantelijk claimde Brit John Major de overwinning, maar volgens Van den Bos ten onrechte. ,,Maastricht was de afsluiting van een historisch proces, de bevestiging ook van de nieuwe wereld na de val van de Muur. Veel landen hadden meer gewild, maar ik denk dat Lubbers het maximale eruit heeft gehaald. Hij hoeft zich nergens voor te schamen." Ook oud-premier Eyskens aarzelt niet om te spreken van 'een historische top', die voor hem thuishoort 'in het rijtje van Rome (de oprichtingstop) en Lissabon'.

De snelle uitbreiding met uiteindelijk twaalf nieuwe lidstaten in 2004 was een gok waarvan nog steeds onduidelijk is of ze verantwoord was, voor verdere stappen naar één asielbeleid was een ongekende vluchtelingencrisis nodig. ,,Maar die", zegt Vos, ,,heeft Europa altijd nodig gehad om vooruit te komen. Wie afstand neemt van de hectiek van alledag, ziet dat de greep van de Unie nog elke dag versterkt. En Maastricht dus nog steeds stapje voor stapje verder wordt gerealiseerd."

Je las zojuist een gratis artikel


Niet alle artikelen zijn gratis, want zogeheten Plus-artikelen zijn alleen te lezen door abonnees. Zonder abonnees kunnen we namelijk geen betrouwbare regionale journalistiek maken. Je leest al onze artikelen vanaf €4,50 per maand.

Bekijk de aanbieding →