Wat betekent het vonnis in de zaak-Wilders?

Print
Wat betekent het vonnis in de zaak-Wilders?

Afbeelding: ANP

PVV-lijsttrekker Geert Wilders is vandaag schuldig bevonden aan groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie. Wat betekent dit voor hem en andere politici? Wat betekent het voor u? We zetten de gevolgen van de uitspraak op een rij.

Wat is de essentie van de uitspraak?
Geert Wilders gaat vanaf nu door het leven als veroordeeld burger. Groepsbelediger, aanzetter tot discriminatie. De rechtbank is klip en klaar, maar doet er tegelijk alles aan om de indruk weg te nemen dat het hier gaat om een proefproces dat de maatstaf zal zijn voor de toekomst. Juist in het vonnis gaat het uitgebreid in op hoe specifiek de 'omstandigheden' waren. 

Dat déze uitspraken 'niet mochten', leidt niet tot 'beperking van de vrijheid van meningsuiting'. Met andere woorden: er is geen nieuwe streep in het zand gezet. Er mag ruimte zijn om 'de Staat' of een 'groot deel van de bevolking choqueren, kwetsen of verontrusten', maar er zijn 'beperkingen' ter bescherming van de 'rechten en vrijheden van anderen'. Lees: machthebbers kritiseren levert meer ruimte op, dan kritiek uiten op een minderheidsgroep in een samenleving. 

Bovendien pakken de rechters ruimte dat zij specifiek over Wilders oordelen. Ze noemen het een 'eigenlijk uitzonderlijke zaak'. Dat geeft hen ook de ruimte hem een veeg uit de pan geven over over zijn berichten via Twitter, waarin hij het had over een 'neprechtbank', en dat 'het vonnis al klaar lag'. ,,Een gekozen volksvertegenwoordiger en medewetgever onwaardig.''



Geen verschil tussen politici en burgers
Normatief is het vonnis wél als het gaat om politici tegenover burgers. Namelijk: er is geen principieel verschil. De wet geldt voor iedereen, ook een politicus staat daar niet 'boven'. 'Persoonlijke opvattingen of voorkeuren' spelen bovendien 'geen rol'.

De bouwstenen van het vonnis zullen stuk voor stuk wel weer bouwstenen vormen voor vonnissen in de toekomst -mits de veroordeling overeind blijft in hoger beroep uiteraard.

Zo spreekt de rechtbank zich nadrukkelijk uit over het begrip 'ras'. Wilders meende dat hij niet kon hebben gediscrimineerd, omdat hij met Marokkanen geen ras aanduidde, maar een nationaliteit. De rechtbank stelt nu zonder omhaal dat het de term minder 'beperkt' uitlegt. 'Nationale of etnische afstamming' valt ook onder verdragen waarin wordt gesteld dat je op ras niet mag discrimineren.

Verder is de straf opmerkelijk. Want waar de rechtbank claimt Wilders als burger te hebben veroordeeld, houdt zij in de straf er juist rekening mee dat hij als 'politicus' al gestraft is met een schuldigverklaring. Dat laat toch net een beetje ruimte voor Wilders om te kunnen zeggen dat hij wel degelijk als politicus terechtstond.


Rechters Elianne van Rens, Hendrik Steenhuis en Sijbrand Krans voorafgaand aan de uitspraak tegen Geert Wilders

Wat mag ú nog zeggen?
De rechters benadrukken dat er vooral níets is veranderd. De vrijheid van meningsuiting was al begrensd en die grens is niet verplaatst na gisteren. In het vonnis staat helder beschreven dat de uitspraken van Wilders al strafbaar waren, maar dat dit simpelweg nog niet was vastgesteld door een rechtbank. ,,Dit leidt niet tot een beperking van de vrijheid van meningsuiting,'' schrijven de rechters. 

Het weegt ook de context mee, dat het op televisie was bijvoorbeeld en dat Wilders het gebruikte om zijn achterban voor zich te winnen. Iedere uitspraak staat op zich, iedere omstandigheid weegt mee, wil de rechter daarmee zeggen. Opvallend is ook dat voor een doorsnee burger geen andere norm geldt als voor een politicus, benadrukt de rechtbank. ,,Er is niets veranderd,'' benadrukt een persrechter desgevraagd. ,,Er was een norm en die is vandaag gehandhaafd. Niets meer, niets minder.''   


Advocaat Maarten 't Sas naast de lege stoel van Geert Wilders

Wat mogen politici nog zeggen?
Streep door de rekening van Wilders, maar de rechters zijn helder: ,,Dit is géén politiek proces, want ook een democratisch verkozen volksvertegenwoordiger zoals de verdachte staat niet boven de wet.'' En vilein: het gaat slechts om déze specifieke uitspraken. ,,Niet meer en niets minder.''

Zelfs als Wilders als politicus uitspraken doet, gelden de grenzen van het recht. Daarmee volgen de rechters de lijn die is uitgezet door het Europese Hof, het hoogste gerechtsorgaan in Europa. Die geven politici niet per se meer ruimte tot krasse uitspraken om bijvoorbeeld problemen in de maatschappij aan te kaarten. Wél als het gaat om het 'gezag, of het beleid van machthebbers' te kritiseren, maar niet als het gaat om 'minderheidsgroepen'. Op de gewraakte verkiezingsavond deed Wilders zijn uitspraken bovendien 'doordacht' en op 'opruiende wijze'. ,,Het is niet van belang dat hij na de speech context gaf, de boodschap had zijn werk gedaan.'' 

Bovendien had Wilders, zegt de Haagse rechtbank, ook andere mogelijkheden dan 'minder, minder' te laten scanderen om de problemen met criminele Marokkanen te benoemen. Overigens, dat er nu geen straf is opgelegd, wil volgens de persrechter niet zeggen dat hij 'ongestraft blijft' als hij in de toekomst weer uitspraken doet. ,,Iedere zaak staat in principe op zichzelf.'' Moeten andere politici dus meer dan eerder op hun tellen passen? Nee, ook voor politici geldt volgens de rechtbank dat slechts de grenzen die er waren zijn bewaakt.



Wat betekent dit voor Wilders?   
De mediastrategie van de PVV-leider heeft vanaf dag één geen ruimte voor vragen gelaten. De boodschap: Zie hoe ik als voorvechter van het vrije woord, van de vrijheid van meningsuiting wordt weggezet als misdadiger. En dat terwijl ik de ware vertegenwoordiger ben van wat Nederland vindt. Het martelaarschap in optima forma.   

Het eerste Twitterbericht dat Wilders zelf gisteren verstuurde, lag ook geheel in die lijn. ,,Drie PVV-hatende rechters verklaren Marokkanen tot ras en veroordelen mij en half Nederland. Knettergek.'' Om vervolgens premier Mark Rutte in de daaropvolgende berichten te betrekken. Was de campagne voor de PVV richting de verkiezingen in maart niet al begonnen, dan was dit het startsein geweest.   

Op het Binnenhof wordt gevreesd hoe Wilders de kaart van zijn veroordeling te pas en te onpas zal trekken. Nu al herhaalt hij steevast hoe 'de elite' hem 'monddood' wil maken. Deze rechtszaak heeft hem nu al waar ongelofelijke hoeveelheid media-aandacht opgeleverd. Hooguit is de tijd naar maart te lang om de spanningsboog vast te houden, maar als de campagne zich toespitst op de identiteit van Nederland of etnische spanningen kan Wilders nog vaak memoreren aan zijn veroordeling.   

De gunstige peilingen voor de PVV behielden bovendien een stijgende lijn, ook juist tijdens het proces. Volgens Wilders uiteraard steunbewijs dat 'de gewone Nederlander' zich achter hem blijft scharen.   

Hooguit levert de veroordeling zorgen op voor zijn bewegingsvrijheid als politicus. Als hij naar Israel of de Verenigde Staten wil reizen om bijvoorbeeld geld binnen te halen voor de PVV bij politieke vrienden, moet ook Wilders beschikken over visa. Zeker bij personen die veroordeeld zijn voor 'hate crimes' wordt geval per geval beoordeeld.