BoekÓs Boaksum naast de bijbel

Print
BoekÓs Boaksum naast de bijbel
Bijna niemand in het dorp is nog in staat om te schrijven in het oud-Baexems. Om het eigen dialect niet verloren te laten gaan, maakte de carnavalsvereniging een woordenboek. -Boaksum, daar begint het al mee.Waar over het algemeen in het Limburgs dialect de'a' voor een andere klinker komt, is dat bij ons net andersom. Of bijvoorbeeld ig, dig of mig. Op andere plekken wordt dat op de Duitse manier geschreven, maar niet in Baexem." Huub Ronckers heeft het er elk jaar maar druk mee.Wanneer de deadline voor de carnavalskrant van de Plekploasters nadert, kan de 69-jarige aan de slag om alle aangeleverde kopij, veelal in slecht dialect of zelfs in het Nederlands, om te zetten in het Baexems.Waar het vroeger nog wat eenvoudig redigeerwerk betrof, zit Ronkers nu avond aan avond te vertalen.

Verwaterd

Hij is een van de weinigen in het dorp die het lokale schrift, dat volgens Ronckers toch behoorlijk afwijkt van dat van Haelen of Heythuysen, nog meester is. Dat weet ook Marcel Fraiquin, voorzitter van de carnavalsvereniging. -Het dialect werd vroeger van generatie op generatie overgebracht. Maar door nieuwe aanwas van mensen uit andere streken is het verwaterd. Vroeger was de gemeenschap hechter. De verste reis die mijn opa en oma ooit maakten, ging naar drie dorpen verderop. Nu vliegen we de hele wereld over. De whatsapptaal die de jongeren tegenwoordig gebruiken, draagt ook niet bepaald bij aan het behoud van het traditionele dialect." Verklaringen te over, maar de voorzitter is er veel aan gelegen dat het taaltje toch behouden blijft. -Een dialect draagt bij aan de cohesie binnen een gemeenschap, het is wat mensen bindt. Stel je voor dat we allemaal dezelfde taal zouden spreken. De eigen cultuur maakt het verschil." Daarom besloten De Plekploasters, die niet toevallig dit jaar ook het 4x11 jubileum van hun carnavalskrant vieren, een eigen Baexems woordenboek uit te brengen. In huize Ronckers was zoon Gregor al een poosje bezig om, geholpen door zijn vader, de spellingsregels van het plaatselijke dialect op papier te zetten. Met plezier namen de twee ook de woordenlijsten voor hun rekening. -Het hele huis hing vol papiertjes met woorden die me plotseling te binnen schoten en die niet mochten missen in het boek", zegt Gregor Ronckers. -Veel voorkomende woorden.

Oamzeiksel

Maar ook juist de ouderwetse Baexemse uitdrukkingen die niet veel meer gebruikt worden zoals intrintj (bijna, red.) of oamzeiksel (mier, red.)." Het resultaat is het ruim honderd pagina's tellende naslagwerkÓs Boaksums dat de vereniging in een oplage van zeshonderd stuks heeft laten drukken. Vertalingen zijn er zowel van het Nederlands naar het dialect als andersom. Deze week gaat de raad van elf alle deuren langs in het dorp. De verwachtingen voor de verkoop zijn hooggespannen. -Links op het nachtkastje de bijbel, rechts het Baexems woordenboek", lacht Gregor. Als het aan de makers ligt, is het woordenboek slechts het begin.Nu het naslagwerk er ligt, zijn er al volop plannen voor het volgende seizoen. Vader en zoon Ronckers hebben de smaak te pakken en zijn bezig met een inventarisatie van typisch Baexemse spreekwoorden.Fraiquin speelt met het idee om een taalspel uit te brengen. -Of het groot dictee der Baexemse taal. Dat lijkt me ook wel wat."   Door Jule Peeters