Gedetineerde maakt kunst van tandpasta in zijn cel

Gedetineerde Leon van Es maakt op cel in de Dordtse bajes kunst van tandpasta, sigarettenas en zand van de luchtplaats. Het Gevangenismuseum exposeert de stukken. ,,Ik heb domme dingen gedaan, nu wil ik iets positiefs doen.''
Print

De Dordtse gedetineerde Leon van Es die vanwege een vermogensdelict zijn tijd uitzit in penitentaire Inrichting Dordrecht doodt de tijd door in zijn cel kunst te maken van tandpasta gemengd met sigarettenas, zand van de luchtplaats, brinta en ketjap. 

De stukken staan via een gevangenismaatje te koop op jailart.nl. Vijfduizend euro kosten de pareltjes van bajesafval die sinds kort ook te bezichtigen zijn in het Gevangenismuseum in Veenhuizen. Honderden mensen reageerden al op de expositie en schreven Leon een aanmoedigend briefje. 

Verveling
,,Een hele eer,'' zegt Leon die het liefst zou willen dat alle bezoekers van het museum na het zien van zijn expositie één euro aan het KWF schenken. Voor onderzoek naar kanker. ,,Zodat er iets positiefs  voortkomt uit mijn detentie.''

De Dordtse gedetineerde is er dag en nacht mee bezig als de celdeur op slot zit. ,,Ik ben gewoon creatief en uit verveling is dit ontstaan'', zegt Leon bij wie het in zijn cel niet naar zweetsokken stinkt, maar vooral naar mint van Prodent en Aquafresh. ,,Niemand wil bij hem op cel'', zegt zijn ex-gevangenismaatje Murad Celik. ,,Want de geur is niet te harden.''

,,Wat Leon maakt is zo gedetailleerd. Het is absoluut, absoluut mooi'', zegt Murad die zijn tijd er inmiddels op heeft zitten en zich nu thuis inspant om de bajeskunst in de schijnwerpers te zetten. Murad Celik raakte in de Dordtse gevangenis bevriend met Leon.

Eenmaal vrij besloot Celik zijn maat Leon te helpen. ,,Ik heb een simpel websitetje gemaakt. Justitie vindt het minder leuk, maar ze kunnen er niets tegen doen.''

Cement
Van Es werkte in de bajes als schilder toen het plan ontstond. Tandpasta die op de gevangenismuren zat, moest hij er afsteken en hij ontdekte toen dat het spul keihard is. ,,Het leek wel cement.'' Hij sloeg in zijn cel aan het verzamelen en mengde de oude tandpasta met sigarettenas en zand van de luchtplaats. Ook met theebladeren, vogelzand en koffiedroes wordt gebouwd en vermengd. ,,Ik zat in een warme cel waar het misschien wel 37 graden was. En ik dacht aan de Noordpool. 'Lekker koud daar'. Toen heb ik van tandpasta en papier een iglootje gemaakt. Het was mijn eerste werkstuk. Ik verbaasde me hoe goed het was gelukt. Vandaar uit is de kunst langzaam gaan groeien'', schrijft Leon op jailart.nl.

Volgens Leon is het monnikenwerk. Het kostte hem een paar maanden om in zijn cel het Huisje van Dordt te maken, en hij creëerde met tandpasta  meerdere Anton Pieck-achtige bouwsels geïnspireerd op het aardbevingsgebied in Groningen als gevolg van de NAM. 
Groninger Van Es maakte ook een tafereel van een omgekeerde kerk en een toren die hij twister noemde. Ze kosten 5000 euro. Ook verzamelde hij klaagbriefjes van medegevangenen die hij in een zelfgebouwde muur stopte. ,,Zo ontstond de Klaagmuur'', zegt Murad Celik. ,,Er zit echt een symboliek in.''

,,Ik ben van mezelf creatief, maar omdat crea wegbezuinigd is in de gevangenis, ben ik met tandpasta gaan experimenteren. Ik koop ze in de gevangeniswinkels, de tubes zijn 25 cent. Of ik vraag wat aan de bewaarders. Ik doe er positieve dingen mee en ze gunnen het me ook. Ik heb al veertig stukken gemaakt.''

Niets verkocht
Dertien maanden zit hij al vast en hij hoopt in maart weer een vrij man te zijn. Met de kunst wil hij zeker doorgaan. ,,Ik probeer maatschappelijk betrokken te blijven en heb met mijn kunst ook een boodschap. De drie projecten die ik maakte over de aardbevingen door de NAM in Groningen zijn om de Groningers een hart onder de riem te steken. Ja, ik ben een lul omdat ik domme dingen heb gedaan, maar ik ga nu iets positiefs doen.''

Tot op heden is er volgens Leon en Celik nog niets verkocht. ,,We hebben geprobeerd het naar de veiling te brengen. Maar wat voor kunst is het nu? De kunstwereld helpt niet mee om dat te duiden. En tot op de dag van vandaag weten we het zelf niet.'' 

De kunst is volgens de twee in ieder geval de prijs dubbel en dwars waard. Al hoeft Leon er echt niet de volle mep voor te hebben. ,,Het zijn een hoop centen, maar er zit ook in elk 200 uur werk.'' Het is niet zo dat ik een handeltje bedrijf, zegt Leon. ,,Iedereen zegt dat het ongelooflijk is wat ik heb gemaakt. Ik krijg veel respons. Ik heb nu een gebrekkig sociaal leven en die reacties zijn hartverwarmend.''

,,Ik heb een boodschap naar de samenleving toe. Ik heb er tekstkaartjes bij: Niet alles in het leven is zwart-wit, het is maar met wat voor kleur je wil kijken of Blijf positief kijken naar het leven.''

Gevangenis
De gedetineerde heeft inmiddels ook een tandpasta-kunstwerk aan zijn gevangenisdirecteur geschonken. Het pronkt nu in de bajes. ,,Dat projectje heet Oost west, thuis best. Ik heb een half afgebroken gevangenis gebouwd met in het midden een huisje. Ik zit hier vast, maar ik voel me ook thuis omdat ik zo gepassioneerd met mijn kunst bezig ben.''

Dat afdelingsmaten zijn cel mijden, vindt hij onbegrijpelijk. ,,Ze komen weleens langs en roepen dan: 'ik ga weer naar buiten, want mijn ogen prikken'. Ik ruik het eigenlijk niet meer. Tandpasta is toch juist hartstikke fris.''