Hoe lossen we de files op? Hot item in verkiezingstijd

© ANP

Helpt rekeningrijden files te bestrijden of is het een ordinaire belasting voor mensen die de spits niet kunnen mijden? Door de verkiezingen is het ooit zo verguisde rekeningrijden opnieuw een hot item.

Peet Vogels

Waar hebben we het over?Twee maatregelen lopen door elkaar. Je hebt de platte kilometerheffing en de gedifferentieerde kilometerheffing, ofwel spitsheffing. Bij de platte heffing wordt een vast bedrag per gereden kilometer geheven. Bij de spitsheffing betaalt iemand meer op drukke wegen en tijdens de spits.

De grote vraag is: werkt het?Vervoerseconomen zeggen dat een spitsheffing bijdraagt aan het oplossen van de file. Tijdens de spits is ruimte op de weg schaars en schaarse goederen zijn duur. In Zweden zijn er goede ervaringen mee opgedaan. Je kunt automobilisten ook belonen om de spits te mijden. Bij een experiment in Nederland met spitsmijden bleek dat een beloning van 3 of 4 euro al tot enorme gedragsveranderingen leidde.

Is belonen beter dan straffen?Een cadeautje krijgen is altijd fijner dan betalen. Maar belonen kost geld, heffen levert de overheid geld op. Het Centraal Plan Bureau (CPB) berekende dat een spitsheffing van 11 cent per kilometer zorgt voor 10 procent minder verkeer in de spits.

Dat is toch een extra belasting?Dat zeggen de tegenstanders ook. Maar voor zakelijk verkeer kan het ook winst opleveren. De transportkosten dalen als vrachtwagens niet in de file staan en de monteur kan meer klanten bedienen als er geen files zijn. En hoe sneller de lift of machine weer werkt, hoe groter de winst bij de klant.

Niemand staat voor zijn lol tweemaal per dag in de file. Maar het idee is dat je door de spitsheffing je gedrag aanpast en daardoor zorgt voor minder files. Vervoerseconoom Erik Verhoef legt dat uit aan de hand van de spits bij het Coenplein bij Amsterdam. Het knelpunt kan maximaal 4.000 auto's per uur verwerken. De spits ontstaat omdat er aan de voorkant te veel auto's tegelijk voor het Coenplein komen. Mensen weten dat er file staat en gaan daarom eerder van huis. Als je nu zorgt dat door de spitsheffing er elk uur 4.000 auto's bij het Coenplein komen is er geen file, kan iedereen doorrijden en is uiteindelijk iedereen sneller op zijn werk.

Ok, maar wie draait er op voor de spitsheffing?Dat is de grote vraag. Bij de kilometerheffing is er sprake van een verschuiving. Nu betaal je voor het bezit van de auto en voor het gebruik. Bij de kilometerheffing betaal je alleen voor het gebruik. Wegenbelasting en de bpm, de aanschafbelasting, kunnen dan verdwijnen. Wie weinig rijdt zal er op vooruitgaan, wie veel rijdt, gaat meer betalen.

Bij de spitsheffing is het een andere vraag. Door de prijsprikkel moeten mensen hun gedrag aanpassen. Bij zakelijk verkeer zal de werkgever genegen zijn de kosten te betalen. Tijdwinst is voor hem geldwinst. Forenzen moeten het met hun baas uitvechten. Verhoef pleit er voor de spitsheffing ook weer terug te sluizen naar de automobilist via lagere belastingen of een vorm van belonen en betalen.

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal