Nepnieuws bestrijden met feiten, feiten en nog eens feiten

© Marco Jeurissen

Met het oprukkend populisme hebben nepnieuws en alternatieve feiten hun intrede gedaan. Rechters en journalisten worden voortdurend geschoffeerd. Het vertrouwen in instituties die van oudsher onze democratische waarden bewaken, staat hierdoor onder druk. Het is de hoogste tijd om op te staan, betoogt adjunct-hoofdredacteur Bjorn Oostra van De Limburger. „Het gaat om feiten, feiten en nog eens feiten.”

Björn Oostra

Twee dagen nadat de Amerikaanse president Donald Trump tijdens een persconferentie de frontale aanval op de media had geopend, haalde Geert Wilders hard uit naar de vrije pers in Nederland. In een tweet noemde de PVV-leider het RTL Nieuws ‘laaghartig tuig’. Een interview met zijn broer was hem zodanig in het verkeerde keelgat geschoten dat hij journalisten die hun werk doen, bij het grofvuil meent te kunnen zetten.

Natuurlijk mag Wilders vraagtekens zetten bij de handelwijze van het RTL Nieuws. Want waarom wel zijn broer interviewen en niet bijvoorbeeld de zus van Mark Rutte? En uiteraard moet RTL in het bijzonder en de Nederlandse journalistiek in het algemeen tegen een stootje kunnen.

Wilders slaat op zijn minst een deuk in het toch al broze vertrouwen in de journalistiek

Maar het twitterbericht waarin de PVV-voorman zijn ongenoegen wereldkundig maakte, gaat veel verder dan vraagtekens plaatsen of kritiek uiten. Hij diskwalificeert een gerenommeerd medium en noemt journalisten ‘infaam, gemeen, onedel, schandelijk, vuig’ (betekenis van laaghartig) en ‘geteisem, gajes, crapuul’ (betekenis van tuig). Hiermee slaat Wilders op zijn minst een deuk in het toch al broze vertrouwen in de journalistiek.

GevaarlijkHet ondermijnen van het vertrouwen in instituties waarop onze democratie is gebouwd - de politiek en de rechterlijke macht kregen het ook al te verduren middels kwalificaties als nepparlement en knettergek - is niet alleen verwerpelijk, maar ook gevaarlijk.

Want hoeveel mensen zijn het inmiddels met Wilders eens en vinden journalisten laaghartig tuig, onedel geteisem dat alleen maar onzin de wereld in slingert? Hoeveel mensen geloven de populistische mantra dat media per definitie niet deugen? Hoeveel mensen twijfelen aan de berichtgeving van het NOS Journaal, RTL Nieuws, de Volkskrant, NRC Handelsblad of De Limburger? En wat kunnen hiervan de consequenties zijn?

Gedegen onderzoek, duiding bij het nieuws en het presenteren van feiten, feiten en nog eens feiten dient het antwoord te zijn

Ik vrees in elk geval dat het vertrouwen in geloofwaardige, onafhankelijke journalistiek - absoluut noodzakelijk voor het goed functioneren van de democratie - door het optreden van Wilders nog verder onder druk is komen te staan. In een tijd dat nepnieuws zijn intrede heeft gedaan, de Amerikaanse president zich bedient van alternatieve feiten om de waarheid naar zijn hand te zetten, roeptoeters via sociale media met feitenvrije meningen discussies kapen, pookt de laaghartig tuig-tweet het vuurtje nog eens lekker op.

VeenbrandHet is de hoogste tijd dat deze veenbrand wordt geblust. Waar vooral populistische politici zich steeds vaker bedienen van leugens en op sociale media waarheden worden verkondigd die veelal nergens op gebaseerd zijn, moet de journalistiek - nadat we met z’n allen eerst goed in de spiegel hebben gekeken - in het geweer komen. Gedegen onderzoeksjournalistiek, duiding bij het nieuws en het presenteren van feiten, feiten en nog eens feiten dient het antwoord te zijn.

De redactie van De Limburger heeft de afgelopen maanden enkele journalistieke projecten opgetuigd, waarmee wij het tij trachten te keren. Het eerste resultaat hiervan treft u vanaf vrijdag aan in De Limburger. Dan start een vijfdelige reeks in de aanloop naar de verkiezingen van 15 maart waarin stellingen worden ontleed en feiten gepresenteerd.

Wat beweegt Limburg?Vertrekpunt van deze serie zijn vijf aannames die het goed doen in de kroeg en op sociale media. Zo is verslaggever Sjors van Beek aan de slag gegaan met de stelling: ‘Door immigratie wordt Nederland steeds minder Nederlands’. Paul Bots onderzoekt wat het waarheidsgehalte is van het idee dat Nederland steeds onveiliger wordt. Hans Goossen kijkt naar de these dat Nederland beter af is zonder Europa. En Jule Peeters probeert met zoveel mogelijk feiten vast te stellen in hoeverre jongeren zeker zijn van hun toekomst.

Een jaar lang belichten we een aantal grote maatschappelijke thema's

We trappen de serie af met een artikel van Serge Sekhuis. Hij heeft het beschikbare feitenmateriaal bestudeerd om richting te geven aan de discussie over de steeds duurdere zorg. Feiten. In het project ‘Wat beweegt Limburg?’, dat aansluitend aan de serie over de verkiezingen verschijnt, spelen ze opnieuw een cruciale rol.

Een jaar lang belichten we een aantal grote maatschappelijke thema’s. Eerst verzamelen we zoveel als mogelijk feiten. Hierbij werken we samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), maar roepen we ook nadrukkelijk de hulp in van onze lezers. U wordt als het ware al bij de start van een onderzoek naar bijvoorbeeld kinderarmoede in Limburg uitgedaagd om mee te denken en mee te helpen.

Afgewogen oordeelOnline zullen onze verslaggevers u op de hoogte houden van de vorderingen van hun onderzoek. U ziet een verhaal stapje voor stapje ontstaan, maar kunt zelf ook een bijdrage leveren. Pas als we alle feiten - in dit voorbeeld over kinderarmoede in Limburg - grondig hebben geanalyseerd, bepalen we op welke plek in de provincie we welke verhalen gaan maken.

We gaan praten met mensen om erachter te komen wat opgroeien in armoede voor kinderen nu precies betekent

Door alle beschikbare data te analyseren achterhalen we waar in Limburg de meeste kinderen in armoede leven. In die wijk gaan we vervolgens met de mensen praten om erachter te komen wat opgroeien in armoede voor kinderen nu precies betekent.

Is dit alles nu zoveel anders dan hoe we op dit moment te werk gaan? Uiteraard proberen wij altijd zorgvuldig te zijn. Maar in dit project gaan we een paar slagen dieper. Daarnaast krijgt u als lezer de mogelijkheid te participeren en geven wij bouwstenen die nodig zijn om een afgewogen oordeel te vellen. Want daar gaat het ons om: een afgewogen oordeel. Zodat de discussie in de kroeg en op sociale media gevoerd kan worden op basis van feiten. Dat is nu meer dan ooit noodzakelijk.

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee