De teloorgang van de roker: de sigaret wordt verbannen

© iStock

Roken in de wachtrij in pretparken is er vanaf zaterdag niet meer bij. De actie is onderdeel van een reeks maatregelen tegen het roken. Beleid om de sigaret te verbannen klinkt anno 2017 best logisch, maar nog niet eens zo gek lang geleden zag het er heel anders uit.

AD/Chris Klomp

Jongeren kijken tegenwoordig niet meer op van rookverboden op schoolpleinen, vliegvelden, in kroegen en pretparken. Zelfs op diverse stranden in de wereld is de sigaret verboden waar.

OndenkbaarDat was ruim vijftig jaar geleden nog volledig ondenkbaar. Vaders gaven hun kroost onbeschaamd de fles met een peukje in de mondhoek. In vliegtuigen, restaurants en bussen kwam de blauwe rook je tegemoet en de visite kreeg in vele huishoudens op zondag gewoon een glas met verse peuken aangeboden.

Hoewel de gevaren van roken al veel langer bekend zijn, duurt het tot 2 november 1972 voor de Nederlandse tabaksfabrikant Niemeijer in een telex aan de pers een opvallend standpunt inneemt. "Dat het roken van sigaretten schadelijk kan zijn, is een feit dat langzamerhand wel tot alle consumenten is doorgedrongen. Het is struisvogelpolitiek van de industrie daar nog langer omheen te draaien."

StrijdEen jaar later verschijnen er stippen op de pakjes om aan te geven hoeveel nicotine er in de sigaretten zit. De echte strijd tegen het roken begon in Nederland echter pas in 1990 voorzichtig op gang te komen. Toen werd via de Tabakswet bepaald dat in gebouwen van de overheid niet meer mocht worden gerookt op plekken die bedoeld waren voor gemeenschappelijk gebruik.

Vijf jaar later volgt een verbod op roken in vliegtuigen. Een stap die KLM noopte om een stoppen-met-roken-cursus aan te bieden aan personeel dat verslaafd was.

WerkplekVanaf 2004 volgde het andere personenvervoer, zoals taxi’s, bussen en treinen. Uiteindelijk werd het zelfs verboden om op het perron, in de openlucht, te roken. Dat kan alleen nog bij speciale rookzuilen. Ook vanaf 2004 kreeg heel Nederland het recht op een rookvrije werkplek.

De overheid maakte lange tijd een uitzondering voor kleine kroegen, maar na een uitspraak van de Hoge Raad in 2014 werd alsnog een algeheel rookverbod ingevoerd voor de horeca. Alleen in goed geventileerde en afgescheiden rookruimtes mag nog een sigaretje worden opgestoken.

VerbannenHet rookverbod in de horeca krijgt steeds vaker navolging in andere sectoren. Met name plekken waar veel kinderen samenkomen, veranderen in rap tempo in rookvrije zones. In 2020 mag er op geen enkel schoolplein meer gerookt worden. Steeds meer restaurants kiezen ervoor om de sigaret te verbannen van hun terrassen. Sinds deze week dus gevolgd door de pretparken.

Niemand kan in de toekomst kijken, maar de vraag is of het allemaal zal draaien om nog meer verboden. De bank Citigroup bracht een aantal jaren geleden een opvallend advies uit aan de beleggers: de rokersmarkt zal compleet instorten. In België en Nederland heeft de tabaksindustrie volgens de bank nog 35 jaar toekomst.

In Frankrijk zou roken vanaf 2118 een zeldzaamheid zijn en in Duitsland pas vanaf 2280. Op dit moment is het echter nog niet zo ver en is er een andere trend zichtbaar: organisaties die er zelf voor kiezen om de sigaret in de ban te doen.

MaatschappijVolgens de Alliantie Nederland Rookvrij!, een samenwerkingsverband van publieke en private organisaties, is het uiteindelijk de maatschappij zelf die een rookvrije omgeving moet en zal gaan garanderen. "Het woord verbod is eigenlijk niet wat wij in gedachten hebben", stelt woordvoerder Alice Kroeze.

"Wat we zien, is dat verschillende maatschappelijke organisaties, zoals nu de pretparken, zelf besluiten om het roken op hun locatie niet meer toe te staan. Om de kinderen te beschermen. Het komt dus niet meer van de overheid, maar uit de maatschappij zelf. Die beweging is gaande en daar verwachten we nog veel meer van. Steeds meer sportclubs, speeltuinen, pretparken, recreatieterreinen en terrassen die zelf overgaan tot rookvrij."

PositiefKroeze stelt dat het goed is als de motivatie voor een rookvrije omgeving uit de samenleving zelf komt. "Steeds meer partijen merken dat het een positieve reactie geeft bij hun klantenkring. Het heet dan geen verbod, maar rookvrij. Met de nadruk op positiviteit, om de klanten te beschermen. De parken die het doen, doen het ook als onderdeel van hun marketingstrategie. Omdat ze weten dat mensen het prettig vinden als kinderen worden beschermd. Wij vinden het ook belangrijk dat organisaties het zelf doen en niet omdat het van hogerhand opgelegd moet worden.”

Die gedachte voert de Alliantie ook door voor het roken in je eigen huis. "Wij stimuleren het dat kinderen rookvrij op kunnen groeien. Dus ook thuis. Zien roken, doet roken. In die zin willen wij ouders ook motiveren om hun kinderen een rookvrije toekomst te gunnen. Uiteindelijk willen de mensen in de maatschappij het zelf niet meer. Op deze manie doen we het echt samen.”

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee