De zalm keert blijvend terug in Limburgse wateren

Print
De zalm keert blijvend terug in Limburgse wateren

Afbeelding: Istock

In mei werden op proef 24.000 zalmpjes uitgezet in de Geul. Recent vond een eerste monitoring plaats. Daaruit blijkt dat de zalm blijvend lijkt terug te keren naar zijn Zuid-Limburgse geboortegrond.

Er zal nog heel wat water door de Geul stromen eer de zalm weer zelf paait in Zuid-Limburg. Maar over pakweg tien jaar is het vrijwel zeker een feit.

Comeback
De comeback van de zalm na een afwezigheid van bijna een eeuw lijkt te lukken. Hoeveel van de 24.000 in mei uitgezette zalmpjes nog leven, valt moeilijk te zeggen. Tijdens een eerste monitoring door vrijwilligers van de Visstand Beheer Commissie Geul werden er in ieder geval zo’n vierhonderd teruggevonden. "Dat was meer dan we verwachtten”, zegt voorzitter Didier Lemmens van die beheercommissie, een samenwerkingsverband van elf hengelsportverenigingen langs de Geul met het waterschap, Limburgs Landschap en Natuurmonumenten. "We hebben gedurende twee dagen met een man of veertien op vier plekken in de Geul elektrisch afgevist. Zo’n vierhonderd gezonde zalmpjes hebben we gemeten en gewogen. Bovendien hebben we 180 visjes van tien tot zelfs twaalf centimeter groot voorzien van een tag, waardoor we signalen van die visjes kunnen opvangen als ze door een van de antennes zwemmen die wij op zes plekken in de Geul hebben geplaatst.”

Strontvliegen
Didier Lemmens (48) komt al sinds zijn twaalfde elke dag aan de Geul en kent het snelstromende meanderende riviertje op zijn duimpje. Herinnert zich nog hoe smerig de rivier was in de jaren tachtig van de vorige eeuw. "Toen waren strontvliegen de enige levende wezens rond de Geul. Nu zie ik het ijsvogeltje weer en is de beekforel teruggekeerd en begint er zelfs weer te paaien. En als de forel terug is, kun je ook aan de zalm gaan denken”, zegt Lemmens.

Hindernissen
De Atlantische zalm in dit geval. Het laatste exemplaar van deze tot ruim één meter grote slanke trekvis werd rond 1920 in de Geul nabij Meerssen gespot. Daarna werd de vervuiling te groot en kwamen er overal stuwen, turbines van elektriciteitscentrales en andere hindernissen. Die blokkeerden de zalm, zodat de paaiplaatsen stroomopwaarts in de riviertjes Swalm, Roer, Geul, Ourthe, Vesdre of Amblève onbereikbaar werden. Ook de vele watermolens in de Geul waren obstakels. Steeds meer van dit soort hindernissen zijn geruimd of in ieder geval passeerbaar gemaakt. Bijvoorbeeld door vistrappen. Daarnaast gaat een van de grootste obstakels, de Haringvlietluis, in 2018 op een kier. Daardoor kan de vis als hij op zoute Atlantische oceaan groot genoeg is geworden gemakkelijker via de Biesbosch en de zoete Maas terug naar de oude paaiplaatsen, waar de vrouwtjes hun kuit schieten en zo voor nageslacht zorgen.

Kwekerij
Vooralsnog wordt het nageslacht dat op de beken wordt uitgezet door de Belgische staatskwekerij in Erezee (Wallonië) opgekweekt van zalm uit de Loire en de Allier in Frankrijk. Het gaat om miljoenen zalmpjes. De Geul draait mee in dit Waalse project. "Voorheen zetten wij zelf volwassen forel zelf uit om die vervolgens als vissers weer te vangen. We wilden graag naar een natuurlijke visgemeenschap terug in de Geul. Eerst hebben we in 2013 een ecologisch onderzoek laten uitvoeren. Het resultaat daarvan was dat de kwaliteit van het water redelijk goed is. Een aantal soorten was nog in kleine populaties aanwezig. Zoals kopvoorn of sneep. De beekforel begon ook weer te paaien”, vertelt Lemmens enthousiast.

Voedsel
Dus kon de volgende stap gezet worden voor de comeback van de zalm: deelnemen aan het project Saumon 2000 van de Waalse overheid, begeleid door de Universiteit van Namen. "Zij gaan ons over een maand exact vertellen hoe groot het percentage overlevende zalmen van die 24.000 is. We zijn erg benieuwd. Wel weten we nu al dat er in de Geul veel voedsel zit. Dat blijkt uit de gemeten grootte van de door ons gevangen visjes. Normaal zouden die tachtig millimeter moeten zijn, deze waren gemiddeld ongeveer honderd millimeter groot.” Toch is er nog steeds sprake van vervuiling. Met name vanuit het Belgische deel van het 58 kilometer lange riviertje, dat bij Raeren ontspringt en bij Voulwames eindigt in de Maas. "In België lozen nog 7000 huishoudens hun riool rechtstreeks op de Geul. Daarnaast is er nog sprake van vervuiling met nitraten door de landbouw. Volgens de planning moet de Geul uiterlijk in 2027 het predicaat goed krijgen. En dan komt er misschien weer een nieuwe dreiging, want een mijnbedrijf heeft vergunning gevraagd om bij Kelmis proefboringen te doen om zink, goud en zilver te gaan delven.”

Je las zojuist een gratis artikel


Niet alle artikelen zijn gratis, want zogeheten Plus-artikelen zijn alleen te lezen door abonnees. Zonder abonnees kunnen we namelijk geen betrouwbare regionale journalistiek maken. Je leest al onze artikelen vanaf €4,50 per maand.

Bekijk de aanbieding →