Drie winnaars van de Limburgse Archeologie Quiz

Print
Drie winnaars van de Limburgse Archeologie Quiz

Afbeelding: Limburgs Museum

Meer dan 150 mensen deden de afgelopen weken mee aan de Archeologiequiz in De Limburger en op DeLimburger.nl.

Uit de lezers die alle vragen correct beantwoordden, zijn Peter Vossen, Patrick Marx en Nelis Bougie als winnaars gekozen. Zij ontvangen een replica van een middeleeuws glas.

Bovendien mochten ze het afgelopen zaterdag opnemen tegen professionele archeologen in de Grote Archeologiequiz tijdens de tiende Limburgse ArcheologieDag in het Limburgs Museum in Venlo.

Het antwoord op vraag 7: Welke oorlogsvondst komt uit Gennep? 


Foto 1


Foto 2


Foto 3

Het antwoord op de laatste vraag is foto 2. Daarop stonden glazen drankflessen van Engelse militairen. Ze waren bijvangst tijdens een opgraving van een nederzetting uit de vijfde eeuw in Gennep. Op de andere foto’s stond een SS-bord, gevonden in Eindhoven, en zwaar verroest wapentuig uit de slag om Arnhem, gevonden bij de aanleg van een nieuwe woonwijk daar.

Het antwoord op de vraag van week 6:
Op welke van de drie foto's staat het oudste kasteel?



Foto 1


Foto 2


Foto 3

Het juiste antwoord is foto 1, dat is de Bolberg in Posterholt.

Op zoek naar veiligheid
Rond het jaar 1000 begon men verdedigingswerken aan te leggen tegen rovers en andere vormen van geweld. Verhogingen, omgeven door water, met soms op de top een kleine houten toren, boden bescherming. In tijden van de nood vond de plattelandsbevolking daar een veilig heenkomen. Een kleine vluchtburg, ook wel motte genoemd, uit die tijd is de Bolberg in het dal van de Vlootbeek bij Posterholt.

Door de tijd werden verdedigingswerken groter en hoger en meer in steen uitgevoerd. Het werden echte kastelen met een kasteelheer.

Na de introductie van het geweer en het kanon moesten ook de kastelen aangepast worden. De muren werden nog hoger en zwaarder en vaak was het gebouw omgeven door water. Dat was het geval met het kasteel van Montfort (foto 2). Na 1500 is de rol van de kastelen vrijwel uitgespeeld. Forten nemen de militaire taak over en de kastelen worden steeds meer landhuizen, zoals kasteel Arcen (foto 3).

Het antwoord op de vraag van week 5:
Op welke foto staat de Romein van Maasbracht? 


Foto 1


Foto 2


Foto 3

Het juiste antwoord is foto 2, dat is de Romein van Maasbracht.

Meer te vinden uit Romeinse tijd
Afbeeldingen van gezichten van mensen uit een ver verleden zijn een zeldzaamheid. Uit de prehistorie zijn ze op de vingers van een hand te tellen. Er zijn er meer uit de Romeinse tijd. De meeste kennen we van beeldhouwwerk op herdenkingsstenen en op grafmonumenten. Heel bijzonder zijn de gezichten die geschilderd waren op de muren van de villa van Maasbracht.

Na het vertrek van de Romeinen hebben de slopers de beschilderde stuc afgestoken en dat viel allemaal in de kelder. Bij het opgraven, bijna 2000 jaar later, werden die fresco’s weer ontdekt. Na zorgvuldig puzzelen bleek dat het een afbeelding van de eigenaar van de villa was die een uitbetaling deed. Verder waren er een klerk te zien, en spannende vechtscènes uit de arena met wilde dieren en natuurlijk gladiatoren.

Het gezicht op foto 1 is verborgen achter een helm. Het is een gladiator uit Maastricht. De derde foto is een liggende Romeinse op een bank. Ze is afgebeeld op de binnenzijde van de sarcofaag uit Simpelveld. 


Het antwoord op de vraag van week 4:
Op welke van de drie foto's is de kelder van de thermen in Heerlen te zien?



Foto 1


Foto 2


Foto 3

Het juiste antwoord is foto 1, dat is de kelder in Heerlen.

Resten van Romeinse gebouwen
In Limburg zijn nog veel resten van Romeinse gebouwen te vinden, maar alleen in de grond. Nadat de Romeinen vertrokken waren, werd de bovenbouw gesloopt om met het materiaal nieuwe gebouwen neer te zetten. 

Alleen de diepere kelders en funderingsmuren bleven soms bewaard. Een van de fraaiste en complete voorbeelden is het thermencomplex van Heerlen. In dit badhuis met koude en warme baden mochten de Romeinen graag vertoeven. In een stookkelder brandden vuren om de koperen waterketels te verwarmen. Tegelijkertijd werd de warme lucht gebruikt voor vloerverwarming. Het warme water liep via leidingen naar de verschillende baden en ruimten. Het thermencomplex is aangelegd in 120 na Christus en onderging in de tweehonderd jaar daarna enkele verbouwingen. 

De kelder op foto 2 is in 1913 ontdekt in de Romeinse villa van Vlengendaal bij Bocholtz. 

De kelder op foto 3 is van jongere datum, maar is wel de oudste kelder van Venlo. Die dateert uit 1300 en genoot enige tijd ten onrechte bekendheid als mikwe, een joods ritueel bad.

Het antwoord op de vraag van week 3:
Op welke van de drie foto's is de Sierschijf van Helden te zien?



Foto 1 


Foto 2


Foto 3

Het juiste antwoord is foto 1, dat is de Sierschijf van Helden.

Een vondst met veel vragen
In de Peel, bij Helden, op de grens van Brabant en Limburg, werd even na 1800 een vergulde sierschijf ontdekt. Op de bijna 25 centimeter grote schijf is een man te zien die vecht met een leeuw. Daaromheen staan een ram, twee leeuwen, twee honden en de kop van een rund. De afbeelding en uitvoering maken duidelijk dat een zilversmid uit Thracië, een gebied op de grens van Bulgarije en Roemenië, de schijf moet hebben gemaakt in de tijd van de Kelten, enkele eeuwen voor het begin van onze jaartelling.

Hoe de schijf hier in het veen is gekomen, blijft giswerk. Het meest aannemelijk is dat het roofbuit is uit de Romeinse tijd. Militairen droegen toen zulke schijven op het borstpantser en paradeerden ermee bij officiële gelegenheden. Soms werden waardevolle voorwerpen geofferd in het veen. Dat is met deze schijf vermoedelijk ook gebeurd. Datzelfde geldt voor de beroemde gouden Peelhelm. Die werd honderd jaar later ontdekt, enkele kilometers verderop bij Helenaveen.

Op foto 2 zien we een bronzen schildknop (umbo) met een gezicht. Hij is gevonden in Blerick en stamt uit de Romeinse tijd.

Op foto 3 staat een met sierstenen ingelegde gouden mantelspeld. Die is gevonden bij de aanleg van de A73 op het Antoniusveld bij Venray en is bijna 1500 jaar oud.

Het antwoord op de vraag van week 2:
Wat is het oudste industriële monument van Limburg?



Foto 1 (Leo Verhart).


Foto 2 (Rob Paulissen).


Foto 3 (Limburgs Museum).

Het juiste antwoord is foto 1, de Mijn van Rijckholt.

Diep onder de grond
Limburg ligt vol met vuursteen. Daarvan maakten de mensen in een groot deel van de prehistorie hun werktuigen. De beste kwaliteit vuursteen vind je in mergel. Toen 6000 jaar geleden de vraag naar goede vuursteen groot werd, begon men ernaar te graven. In het Savelsbos bij Rijckholt liggen honderden oude vuursteenmijnschachten.

Via een smalle schacht daalden de mijnwerkers af. Op een diepte van 15 meter werden in kleine galerijen de vuursteenbrokken uitgehakt. Het was er schemerdonker en benauwd. Bovengronds werden de brokken vuursteen bewerkt tot ruwe bijlen en lange repen (klingen) vuursteen. Die gingen van hand tot hand en raakten zo honderden kilometers verspreid. In boerennederzettingen werden de bijlen geslepen en van de klingen werden messen en krabbers voor houtbewerking gemaakt. De vuursteenmijnen van Rijckholt zijn in de jaren zestig van de vorige eeuw door moderne mijnwerkers opgegraven en nu nog te bezoeken.

Fossa Eugeniana (foto 2)
De Fossa Eugeniana bij Venlo was een plan om een vaarverbinding te maken tussen de Maas en Rijn. Er werd vanaf 1626 maar enkele jaren aan gewerkt. Het is nooit afgemaakt.  

Servaasbrug (foto 3)
De St. Servaasbrug in Maastricht is gebouwd in de jaren 1280-1298. Zuidelijker lag een oudere, Romeinse brug die vanaf de tweede eeuw honderden jaren de Maas overspande. 

Het antwoord op de vraag van week 1:
Wat is de oudste tekening van Nederland?


1. De danser van Wanssum (foto: Rijksmuseum van Oudheden)


2. De steen van Linne (foto: Rijksmuseum van Oudheden)


3. De vis van Valkenburg (foto: Leo Verhart)

Het juiste antwoord is foto 2, de Steen van Linne.

Steen van Linne
De oudste tekening van Nederland staat op een steen en het zijn slechts een paar krassen. Het stelt een driehoek voor met daarin horizontale lijnen. De steen is gebruikt door jagers en verzamelaars om vuursteen mee te bewerken. Van de afgeslagen stukken vuursteen werden werktuigen gemaakt. Van die werktuigen weten we hoe oud ze zijn en zo kennen we ook de ouderdom van de steen met de tekening.

Die moet rond 12.000 jaar geleden zijn achtergelaten op het Linnerveld tussen St. Odiliënberg en Linne. De steen is gebroken zodat alleen maar het bovenste deel van de tekening bewaard is gebleven. Wat de tekening voorstelt is een raadsel. Het zou een tent uit die tijd kunnen voorstellen, misschien is het een seksueel symbool of een krabbel die gemaakt is bij het kampvuur toen iemand zich verveelde.

Danser van Wanssum
De andere twee tekeningen zijn minder oud. De danser van Wanssum is een van de weinige afbeeldingen van mensen die uit de prehistorie bekend zijn. Het drie centimeter grote steentje is gevonden op een akker waar werktuigen zijn opgeraapt die 9000 jaar oud zijn.

Vis van Valkenburg
Het steentje met de vis van Valkenburg is gevonden in een beek zonder andere vondsten erbij die iets over de ouderdom kunnen vertellen. We kennen ook geen vergelijkbare afbeeldingen. Archeologen weten dan ook niet hoe oud die tekening is.