Hoe groot is het probleem van de eenzaamheid in Limburg?

Print
Hoe eenzaam is Limburg? En wat doet eenzaamheid met een mens? De komende vier weken gaan we in het multimediaal project Wat Beweegt op zoek naar het antwoord op die vragen.

De Limburgse GGD’en verspreidden onlangs een persbericht. ‘Bijna de helft van alle volwassen Limburgers voelt zich eenzaam’ stond daarboven. En hun aantal groeit. Dat was schrikken: een half miljoen provinciegenoten zit alleen, kwijnt weg achter de geraniums en voelt zich ongelukkig. Het woord eenzaamheid heeft een negatieve lading en dit zijn de geijkte beelden die daarbij opkomen.

Optelsom
Gelukkig blijkt dat de realiteit én de cijfers genuanceerder liggen. Ja, gemiddeld 46,2 procent van alle Limburgers (19 jaar of ouder) voelt zich in zekere mate eenzaam; maar het is een optelsom. Een som waar, juist vanwege die sterke beeldvorming, niet alle deskundigen gelukkig mee zijn.

De GGD-data komen uit de Gezondheidsmonitor 2016, een om de vier jaar uitgevoerd bevolkingsonderzoek onder 61.000 Limburgers. De monitor stelt vragen over allerlei facetten van gezondheid. Uit de antwoorden op vragen over eenzaamheid filterde de GGD dat 35 procent van alle respondenten zich matig of wel eens eenzaam voelt. Nog eens 11,3 procent wordt als ernstig of zeer ernstig eenzaam gekwalificeerd.

Verslavingen
Vooral deze laatste categorie baart échte zorgen. Zeker als die eenzaamheid van lange duur is. Want: structurele eenzaamheid kan leiden tot gezondheidsschade. Slapeloosheid, stress, obesitas, hart- en vaatziekten en ultimo: vroegtijdige sterfte. Wie eenzaam is, blijkt gevoeliger te zijn voor verslavingen en depressiviteit. Ook is er een duidelijk verband tussen eenzaamheid en suïcide. Eenzaamheid is net zo slecht als roken, zo concludeerden Amerikaanse onderzoekers recent.

"Eenzaamheid is het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde relaties", definieerde socioloog Jenny de Jong-Gierveld. De door haar bedachte ‘eenzaamheidsschaal’ van elf stellingen geldt als standaardmodel bij het meten van het gevoel. Er wordt onderscheid gemaakt tussen sociale en emotionele eenzaamheid.

Eenzaamheid is, juist omdat het een gevoel is, lastig te meten. Een gevoel immers kan, in theorie, van dag tot dag verschillen. Het antwoord op de vraag of iemand zich  eenzaam voelt, zal anders zijn als je het vraagt op zijn verjaardag of juist in de week nadat zijn partner is overleden.

 

Vul hier een omschrijving van de foto in.

Legio onderzoeken
In een eerste zoektocht in het kader van het Wat Beweegt-project naar hoe groot nu precies het ‘probleem’ van eenzaamheid in Limburg is, valt op dat er behalve de GGD-cijfers nog legio onderzoeken én uitkomsten zijn. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) komt met een landelijk percentage van (slechts) 4 procent ernstig eenzamen (550.000 Nederlanders van 15 jaar en ouder). Het CBS enquêteerde 7.500 mensen. Het Sociaal Cultureel Planbureau en TNS Nipo komen met weer andere cijfers en percentages.

De trends zijn wel in alle onderzoeken hetzelfde. Mannen voelen zich vaker eenzaam dan vrouwen. In de stad voelen meer mensen zich eenzaam dan op het platteland, al worden de verschillen kleiner. Hoger opgeleiden zijn minder vaak eenzaam dan lager opgeleiden en in achterstandswijken ligt het percentage eenzamen over het algemeen hoger dan in sociaal-economisch betere buurten.

Ernstige eenzaamheid
In Zuid-Limburg voelen meer mensen zich eenzaam dan in Noord- en Midden-Limburg (47,8 versus 44,1 procent). Ook de ernstige tot zeer ernstige eenzaamheid piekt hoger in het zuiden: 12,6 tegen 10,1 procent in Noord- en Midden-Limburg. De Limburgse cijfers wijken overigens niet substantieel veel af van de landelijke, met uitzondering van de piek van 12,6 procent. Die zien we verder alleen in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam.

Eenzaamheid is niet alleen iets van ouderen in een verpleeghuis. Het is van alle leeftijden. Het is een gevoel dat ons allemaal wel eens bij de keel grijpt, of we het nou willen toegeven of niet. Ja, eenzaamheid is nog altijd een taboe. Vooral onder jongeren; want die zouden midden in het leven staand met al hun vrienden op sociale media toch niet eenzaam moeten zijn. Denken we. Maar ze zijn het wel. Vaker zelfs nog dan veertigers, vijftigers en zestigers, claimen onderzoekers. Benieuwd hoe dat komt? Blijf ons volgen.  

Risico
Eenzaam is iets anders dan alleen zijn. ‘Ik vind het heerlijk om af en toe alleen te zijn’, hoor je vaak. Sommigen kiezen er bewust voor om alleen te zijn. Even - bij wijze van bezinning - of langer. Het aantal single-huishoudens is de laatste jaren sterk gegroeid. Dat op zich brengt weer en risico met zich mee, want statistisch gezien zijn alleenwonenden vaker eenzaam dan samenwoners. Andere mensen voelen zich juist in een relatie erg eenzaam; want niet gehoord of gerespecteerd.

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid lanceerde vorige week zijn ‘actieplan’ in de strijd tegen de eenzaamheid. Het onderwerp staat meer dan ooit politiek op de kaart. Ook in Limburg zijn allerlei initiatieven, - particulier of onder regie van gemeenten - om de eenzame medemens ‘onder de arm te nemen’. Samen een gezellig dagje weg. Dingen die de zin van de eenzame even verzetten. De vraag is of het een structurele oplossing biedt. Ook naar het antwoord op die vraag gaan we komende weken op zoek. Hopelijk met uw input. 

Bent u benieuwd naar het precieze percentage eenzamen in uw eigen gemeente? Klik hier

Reageren? serge.sekhuis@delimburger.nl

Terug naar Wat beweegt Limburg