Huisarts vecht tegen eenzaamheid: ‘Ook jongeren vallen in een gat’

Print
Huisarts vecht tegen eenzaamheid: ‘Ook jongeren vallen in een gat’

De Venlose wijk Genooi. Afbeelding: De Limburger

Venlo - De Venlose wijk Genooi. Nergens in de regio Noord- en Midden-Limburg voelen zoveel mensen zich ernstig tot zeer ernstig eenzaam als daar. 23 procent, blijkt uit cijfers van de GGD. De huisartsen en de pastoor proberen er wat aan te doen.

Ilse Beekenkamp is al vijftien jaar huisarts in Genooi. De bewoners zijn ‘haar’ mensen geworden. "Dit is een lastige wijk. Mensen hebben hier geen kwalen, maar ze zijn ziek. Ik zie veel COPD, hoge percentages diabetes, psychiatrie en hart- en vaataandoeningen. We hebben hier verhoudingsgewijs veel chronisch-zieken."

Luisterend oor
De huisarts kent de eenzaamheidsproblematiek hier. Toch schrikt ze van het GGD-cijfer. Eén op de vier bewoners voelt zich ernstig tot zeer ernstig eenzaam, zo blijkt uit de Gezondheidsmonitor 2016. Wat merkt ze ervan op haar spreekuur?

"Er zijn maar weinig mensen die er spontaan mee komen: dokter, ik ben zo eenzaam. Je moet het weten, of horen via anderen. En er zijn klachten die erop kunnen wijzen: depressiviteit, somberte. Veel mensen komen ook met ‘onschuldige’ dingen zoals buik- of hoofdpijn. Vaak blijkt eenzaamheid dan de onderliggende oorzaak. Ze vertellen je over slapeloosheid, piekeren. Allemaal stress-symptomen. Vaak voel je ook dat ze het gewoon prettig vinden om even langs te komen, een praatje maken. Dat doe je niet als je een ander sociaal netwerk hebt. En van sommige mensen weet ik het ook: die hebben hier inderdaad kind noch kraai. Ik bied ze een luisterend oor."

Altijd terecht
Beekenkamp zit in haar spreekkamer in een pas begin januari in gebruik genomen nieuw complex, het gezondheidscentrum Praktijk van Noord. Alle eerstelijnszorg zit er onder één dak. Naast de huisartsen is er fysio- en podotherapie, een apotheek en verloskundigenpraktijk.

"We zijn bewust een laagdrempelige praktijk, patiënten kunnen altijd terecht. We hebben drie praktijkondersteuners GGZ, die houden zich onder andere bezig met eenzaamheid, stress- en crisissituaties."

Anti-depressiva
Ook het medicijngebruik is een indicator. Er worden in Genooi meer anti-depressiva geslikt dan in de andere wijken in Venlo. "Vaak is het een laatste middel om wél nog de deur uit te gaan en contact te maken. Zo gaat het. Mensen komen niet meer buiten, ze durven niet of ze hebben geen geld om ergens heen te gaan. Soms niet eens voor de boodschappen. Straatvrees, armoede, schulden. Laaggeletterdheid is hier ook een probleem. Niet kunnen lezen of schrijven, kan je al snel een gevoel van buitengesloten geven."

"Als ik moet schatten, denk ik dat één derde van mijn spreekuur is gevuld met eenzaamheid of eraan gelieerde klachten. Dat is fors. We roepen mensen ook op: durf erover te praten. Je moet ze helpen, zaken bespreekbaar maken om zo die drempel van hun schaamte verlagen. Ik hoor allerlei verhalen van patiënten. Soms letterlijk ‘het alleen op de wereld zijn’-gevoel. Het zijn met name ouderen, maar ook jongeren. Dat vind ik altijd wel schrikbarend, juist omdat zij nog helemaal aan het begin staan. Het zijn twintigers, net van school, die geen baan kunnen vinden. Ze vallen in een gat, vinden het lastig om de regie op hun eigen leven te pakken."

"Eenzame mensen zijn gevoeliger voor verslavingen. Als je altijd alleen bent, je ellendig voelt, dan zoek je troost. Dat kan zijn in drank, drugs of slecht, goedkoop en vet eten. De fysiotherapeuten hier zijn gestart met een beweeggroep. Positieve gezondheid. Samen sporten. Om mensen geen excuus te laten hebben om er niet aan mee te doen, worden ze door vrijwilligers thuis opgehaald."

Toekomst
Beekenkamp kent de prognoses voor de toekomst. De vergrijzing zet door. "Zeker hier in de wijk. Veel jongeren trekken weg, er is geen werk, en de ouderen blijven achter. Een groep die niet goed voor zichzelf kan opkomen. Ik zie dat ze door de politiek en ontwikkelingen als de individualisering nog meer naar de rand geduwd worden. Dat baart zorgen. Anderzijds weet ik na vijftien jaar dat dit een hele sterke wijk is. Dus ik heb ook vertrouwen dat het uiteindelijk wel goed komt."

Pastoor Tjeu Kunnen
Hoe anders was het in Genooi toen Tjeu Kunnen er in 1981 als pastoor begon. "Veel mensen zaten voor hun huis met elkaar te kletsen. Ze hadden een goede band samen. Men ving elkaar op. Het is een achterstandswijk, maar er was grote gemeenschapszin. Dat is nu allemaal veel minder, merk ik." 

Met die mindere gemeenschapszin is ook de eenzaamheid gegroeid, zo weet de pastoor. "Mensen zijn meer op zichzelf, hebben minder contact met elkaar." Hij schrikt niet van het GGD-cijfer, 23 procent ernstig eenzame mensen in zijn wijk. "Juist daarom hebben we enkele jaren geleden de werkgroep Venlo-Noord opgericht. Zeven keer per jaar organiseren we een verwenochtend. Om mensen achter de geraniums weg te krijgen, want ook wij kennen de stille eenzamen niet. Het is een succes. In het begin waren we met dertig man, nu al met honderd. Er is een stukje bezinning, we eten samen, maar het is bovenal gezellig. We nodigen mensen ook uit om naar de Witte Kerk hiernaast te komen, het buurtcentrum. Daar is vier keer per week open inloop met allerlei activiteiten, ook voor ouderen. Ze kunnen er wat drinken, een praatje maken, kaarten of gewoon de krant lezen. Het maakt niet uit wat je doet, als je maar komt."

Leegloop
Pastoor Tjeu Kunnen zit in zijn pastorie voor een kast vol theologische boeken. Pal naast de pastorie staat de Nicolaaskerk, waar hij de heilige missen leidt. Ook hier is de toeloop afgelopen jaren gekelderd. "Ik mag blij zijn als er op zondagmorgen dertig mensen in de kerk zitten." Voelt hij zichzelf wel eens eenzaam, in die steeds leger wordende kerk? "Ik haal erg veel voldoening uit mijn werk. Als ik iemand die eenzaam is probeer te steunen en voel dat het hem of haar goed doet, dan doet dat ook mij goed. Ik hoor wel eens: pastoor, ik zit alle dagen alleen, kwam er maar eens iemand. Dat is triest. Ons project wil mensen juist leren: blijf niet bij de pakken neer zitten, word actief, ga ergens heen."

De Nicolaaskerk, ontworpen door architect Joost van der Grinten, is sinds vorig jaar officieel rijksmonument. Maar de vraag is hoe lang hij nog als zodanig in gebruik blijft. "De kerk staat op de nominatie om aan de eredienst te worden onttrokken. Zodra ik stop hier, gaat ie dicht", aldus de 81-jarige pastoor. "Ik wacht op een goed aanbod van iemand die er een andere bestemming aan wil geven, al gaan we niet zomaar overal mee akkoord.” Het gebouw staat in de steigers. Om de stormschade te herstellen van februari. „Toen is een deel van het dak afgewaaid."

Prachtig plan
Burenplicht Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid lanceerde vorige week een actieplan tegen de groeiende eenzaamheid. Hij riep mensen op wat meer om te kijken naar hun directe buren. "Een prachtig plan, ik ben benieuwd hoe hij het verder uitwerkt. Maar raar is het eigenlijk wel dat je mensen moet oproepen tot burenplicht en aandacht voor de ander. Dat we kennelijk zo langs elkaar heen leven dat, zoals laatst in Kerkrade, iemand ongemerkt vier weken dood in huis kan liggen."

Ondersteunen
Terug naar de leegloop van ‘zijn’ kerk. Kunnen heeft er een duidelijke mening over. "Ik weiger te geloven dat het aan de mensen ligt. Eerder aan het instituut, dat is te ver weg gegroeid van de mensen, spreekt een taal die ze niet meer begrijpen en durft mensen niet te ondersteunen in de problemen die er zijn. Ik denk dat het instituut te veel met zichzelf bezig is en met de officiële leer. Ik hoop dat wij een nieuwe bisschop krijgen die wel ziet dat je tussen de mensen moet staan, dat je samen kerk bent. We hebben een charismatisch figuur nodig die de moed heeft om te zeggen: we gaan het anders doen. Nieuw elan. Nee, ik zou binnen ons eigen bisdom geen enkele kandidaat kunnen noemen."

Terug naar Wat beweegt Limburg