Ook jongeren kampen met eenzaamheid, 3 tot 10 procent zelfs chronisch

Print
Ook jongeren kampen met eenzaamheid, 3 tot 10 procent zelfs chronisch

Afbeelding: iStock

Bij het thema eenzaamheid denken de meeste mensen automatisch aan ouderen. Onterecht. Eenzaamheid is minstens net zo’n groot probleem onder jongeren. Een probleem dat serieuzere aandacht verdient, aldus Gerine Lodder, gedragswetenschapper en onderzoekster aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Eenzaamheid is van alle leeftijden. Het gevoel van eenzaamheid kan iedereen treffen. Het slaat vooral toe op momenten van veranderingen in je leven. Zo steekt het bij ouderen de kop op als er dierbare naasten om hen heen wegvallen, als hun sociale wereld steeds kleiner wordt. En ze daarbij zelf minder mobiel worden, dus minder in staat om die contacten te onderhouden.

Puberteit
Ook jongeren gaan in hun eigen levensfase door allerlei veranderingen, weet Lodder. "In hun puberteit zijn ze veel meer bezig met sociale relaties, identiteitsvorming: hoe lig ik in de groep? Je wilt er bij horen. Dat is op die leeftijd heel belangrijk. Niemand wijkt graag af. Door die focus op de sociale omgeving, kunnen gevoelens van eenzaamheid zich melden."

En er zijn meer veranderingen in het leven van jongeren. Heel praktisch ook. Ze gaan van hun vertrouwde lagere school naar de ‘grote’ middelbare school en, weer later, naar de universiteit of een andere vervolgopleiding. Of hun eerste betaalde baan. Steeds weer komen ze in een nieuwe omgeving, waar ze zichzelf moeten bewijzen, beoordeeld worden. Waar ze nieuwe vrienden moeten maken, bij een groep willen passen. Jongeren die daar minder handig in zijn, bijvoorbeeld omdat ze minder sociaal begaafd zijn of zelfs op hun leeftijd al een rugzakje met zich meedragen, lopen het risico om te worden buitengesloten of gepest. Met alle mogelijke eenzaamheidsgevoelens tot gevolg.

Functioneel
Gerine Lodder maakt onderscheid tussen functionele en problematische eenzaamheid. "Als je die switch maakt van de middelbare school in je dorp naar de universiteit in de grote stad, dan is het normaal om je tijdelijk eenzaam te voelen. Dat is een signaalfunctie van je lichaam. Dat gevoel heb je nodig, om je aan te zetten tot het aangaan van nieuwe relaties, nieuwe vrienden zoeken. Sommige jongeren slagen daar niet in. Die zijn niet tijdelijk eenzaam, maar blijven dat maanden, soms zelfs jaren. Dat is ernstig. Dat is problematische eenzaamheid."

De Groningse haalt een studie aan uit 2015 naar eenzaamheid onder jongeren. De marges zijn ruim, maar minstens 3 en misschien wel 10 procent van onze jongeren in de leeftijd van 12 tot 25 jaar voelt zich chronisch eenzaam, blijkt daaruit. Volgens de Groningse onderzoekster zijn er, verschillende eenzaamheidsstudies naast elkaar leggend, heel duidelijk twee pieken te zien qua leeftijdsgroepen. Bij 85-plussers en, inderdaad, bij jongeren tot 25 jaar.

Gezondheidsproblemen
"We moeten meer tijd investeren om jongeren in die leeftijd te helpen met hun gevoelens van eenzaamheid", pleit Lodder. "Chronische eenzaamheid kan tot ernstige gezondheidsproblemen leiden: depressies, gebrek aan zelfvertrouwen. Maar ook lichamelijke klachten als slaaptekort en gevoeligere stressreacties. En sociale gevolgen, zoals schooluitval. Als we onze jongeren nu de instrumenten reiken om er iets aan te doen, kunnen we misschien voorkomen dat ze zich in hun latere leven ongelukkig en eenzaam blijven voelen."

Minstens 3 procent van onze jongeren is chronisch eenzaam. Dat is schrikken. Vooral omdat je het niet verwacht. Omdat het voor jongeren zelf geen open gespreksonderwerp is. Niemand die het graag toegeeft, niemand wil een ‘loser’ zijn. "Ons stereotiepe beeld van eenzaamheid blijft toch dat eenzame vrouwtje, alleen achter de geraniums. Sociaal isolement en eenzaamheid, die begrippen worden nogal eens met elkaar verward. Die kranige oude dame is dan wel alleen, ze hoeft daarmee nog niet eenzaam te zijn. En die jongere, die op het schoolplein wordt omringd door leeftijdgenoten is zelden alleen, maar kan zich wel degelijk ernstig eenzaam voelen."

Lodder: "Ook voor jongeren is het begrip ‘eenzaamheid’ het stereotiepe beeld van die oudere. Voor jongeren geldt: toegeven dat je eenzaam bent, is eigenlijk toegeven dat wat je voelt niet past bij je levensfase. Zo hoor je je niet te voelen, kennelijk. Voor ouderen is het veel normaler, want maatschappelijk meer geaccepteerd, om het gewoon toe te geven."

Nodig om te groeien
Eric Schoenmakers is docent toegepaste gerontologie aan de Fontys Hogeschool in Eindhoven. Hij deed de afgelopen jaren veel onderzoek naar eenzaamheid, onder meer ook bij jongeren, en onderschrijft Lodders bevindingen. "Als er één fase is in je leven waarin er veel verandert, dan is het de puberteit. Je lichaam gaat zich ontwikkelen, je gaat je afzetten tegen je ouders. Je gaat naar een andere school, je vrienden veranderen. Je probeert je plek in de wereld te vinden, als het ware. Dat gaat niet zonder pijn. Maar dat gevoel, ook die eenzaamheid, heb je nodig om te groeien. De meeste jongeren rollen er uiteindelijk goed door, maar inderdaad, niet iedereen."

Pesten
Het wordt kinderen op school niet altijd makkelijk gemaakt. Het is een harde wereld, waar je al snel buiten de boot (dreigt) te vallen. De kans om mikpunt te worden van pesterijen is groot, want de aanleiding enorm divers: je bent te dik, of juist te dun. Je hebt een te dikke bril, sproeten of een rare naam: je kunt zomaar prooi van de ‘populaire’, sociaal gehaaidere klasgenoten worden.

"Ja, kinderen doen elkaar wat aan op school. Pesten is daar echt de uitwas van. Vreselijk als het je treft, dat kan een fikse deuk in je ego opleveren. Maar: weet dat ook de populaire jongens en meisjes zich wel eens eenzaam voelen. Ook zij twijfelen soms aan zichzelf. Dat soort gevoelens, ze horen in zekere zin bij het leven", aldus Schoenmakers.

Wapen
Goede sociale vaardigheden zijn een goed wapen tegen (dreigende) eenzaamheidsgevoelens, aldus  beide onderzoekers. Niet iedereen echter is daar even rijk mee bedeeld. Kinderen die worden gepest staan sowieso al op achterstand, net als kinderen die door een handicap of een ziekte minder toegang hebben tot leeftijdgenoten. Ook zijn er jongeren die het thuis niet fijn hebben, van wie de ouders constant ruziën of in een scheiding liggen. Vanuit die, of een andere negatieve ervaring kunnen kinderen een negatief beeld van zichzelf, hun relaties en omgeving ontwikkelen. "Ook een negatief gedachtenpatroon kan leiden tot een gevoel van eenzaamheid, en is als zodanig een risicofactor", aldus Lodder.

Zo helpt het ook niet om sociaal  minder vaardige kinderen bijvoorbeeld op scouting te doen, zodat ze daar nieuwe vrienden maken, denkt de gedragswetenschapper. "Daarmee pak je het kernprobleem namelijk niet aan. Bij jongeren met een negatief zelfbeeld helpt cognitieve gedragstherapie, een psycholoog leert ze dan op een andere manier naar de wereld om hen heen te kijken."

Tedx
Gerine Lodder hield vorig jaar een TEDx-lezing over haar eenzaamheidsonderzoek bij jongeren. De lezing, die hieronder is terug te zien, begint met een persoonlijke ontboezeming. Ja, ook zij zelf voelde zich een tijdje eenzaam toen ze op haar nieuwe middelbare school kwam. Voor Eric Schoenmakers geldt precies hetzelfde. De beide onderzoekers willen maar zeggen: het gebeurt ons allemaal.

Praten
Het onderwerp eenzaamheid moet uit de schaamte-zone worden gehaald. "Eenzaamheid zit in je hoofd. Dus moeten we vooral praten met de jongeren. Om te horen wat er in hun hoofd zit. En dat is moeilijk, juist vanwege dat taboe. Als ik, als onderzoekster, het al lastig vindt om hier voor deze volle zaal te erkennen dat ik me op school eenzaam heb gevoeld, hoe moet dat voor een jongen of meisje zijn die nu vijftien jaar is?", zo horen we Lodder tijdens haar TEDx-lezing zeggen. Respect. "Het moet normaler worden om over eenzaamheid te praten", vervolgt ze. "Net zo makkelijk als bijvoorbeeld over hun rapport. Vraag je kind niet alleen ‘hoe gaat op school?, maar vraag: ‘hoe gaat het met je vrienden?’. Vraag het ze en je komt er achter of ze eenzaam zijn. Moedig ze aan, maak het bespreekbaar."

..