Hulp voor eenzame en steeds drukkere student

Print

Foto ter illustratie. Afbeelding: iStock

Eenzaamheid kan toeslaan bij grote veranderingen in je leven. Ook bij jongeren. Bijvoorbeeld als ze gaan studeren.

In een grote, vreemde stad wachten vele uitdagingen. Nieuwe vrienden maken, voor het eerst op kamers en een nieuwe, zelfstandiger manier van leren. Dat lukt niet iedereen zomaar meteen. We spraken erover met Carmen Chezzi en haar collega-studentenpsychologen van de Universiteit Maastricht. 

Hoe vaak gaat het in jullie gesprekken met studenten over eenzaamheid en isolement: het gevoel dat de student zich buiten de groep ziet geplaatst, moeite heeft met nieuwe vrienden maken of zich anderszins niet op zijn gemak voelt?
“Wij ervaren in onze gesprekken dat het erg belangrijk is voor studenten om zich deel te voelen van een community. Het lukt velen om een nieuw sociaal netwerk op te bouwen. Maar het kost ze meestal meer moeite dan voorheen. Op de middelbare school heb je immers vaak nog met eenzelfde groep les en hier niet. Het vraagt op een universiteit ook om meer eigen initiatief. Behalve nieuwe vrienden maken, gaat het ook om zelfredzaamheid in alledaagse situaties, omgaan met nieuwe studieverwachtingen en jezelf weten te organiseren. Wanneer iemand vroeger werd gepest of moeilijk anderen vertrouwt, kan dit het proces bemoeilijken. Ook de internationale setting van onze universiteit zorgt ervoor dat veel studenten een compleet nieuwe start moeten maken. Ze zitten in een levensfase waarin veel verandert, gebeurt en wordt verwacht. Een netwerk van vrienden of familie om je heen kan helpen om er op een positieve manier mee om te gaan. We praten er vaak over en er zijn allerlei organisaties die zich inzetten voor de sociale integratie van studenten, zoals de studenten-  en de studieverenigingen. De meeste studenten redden zich dan ook prima.”

Ook als het niet zo door de student zelf wordt benoemd, op welke signalen zijn jullie als psychologen alert waar het gaat om het thema eenzaamheid? Welke symptomen kunnen concreet een aanleiding zijn om te vermoeden dat (een gevoel van) eenzaamheid het (onderliggend) probleem is?
“Wanneer een student aangeeft dat het leven niet soepel verloopt, als hij of zij bijvoorbeeld last heeft van somberheid of angsten, is dat genoeg reden om te vragen naar sociale integratie en gevoelens van verbondenheid of eenzaamheid. De student wordt er vaker naar gevraagd, om een beeld te krijgen van diens aanpassing naar de nieuwe leefomgeving.”

Welke concrete hulp kunnen jullie als psychologen aanreiken om te helpen dat probleem op te lossen?
“Wij kennen de diverse organisaties die studenten helpen een eigen plek te vinden binnen de grote UM-community. Ook bieden wij preventief onze hulp aan. Zo bereiken we veel studenten en helpen we hen om te gaan met kleine(re) problemen, om te voorkomen dat die groter worden. De ervaring is dat peers (medestudenten) elkaar op een laagdrempelige, leuke manier kunnen helpen. Door die peers extra vaardigheden te leren kunnen zij op een veerkrachtige, assertieve manier een extra steun zijn voor de ander. Naast het Peer support-project zit ook het aanbod van e-health in de lift. Ten slotte bieden we als studenten-psychologen ook groepstrainingen aan. Denk bijvoorbeeld aan assertiviteitstrainingen of een workshop stressmanagement.”

Hoe erg is het eigenlijk om je af en toe eenzaam te voelen? Het kan - stellen onderzoekers - ook een heel natuurlijk signaal van je lichaam zijn: onderneem actie, zoek sociale contact. Hoe zien jullie dat?
“Je af en toe eenzaam voelen, is inherent aan het leven. Het kan echter wel een probleem worden als dit gevoel erg intens is of langdurig aanhoudt. Hierdoor kan je mentale klachten ontwikkelen, jezelf isoleren en je eigen geluk in de weg staan. Belangrijk is inderdaad dat je actie onderneemt om een oplossing te zoeken. We streven ernaar dat studenten goed geïnformeerd zijn, weten waar ze hulp kunnen vinden.”

Als gevoelens van eenzaamheid langer aanhouden kan dit ernstige gevolgen hebben voor je gezondheid. Ook op jonge leeftijd al. Aan de UM zou dat ultimo kunnen betekenen dat studenten thuis blijven of zelfs afhaken. Heeft u een idee hoe vaak dit ook daadwerkelijk gebeurt?
“Nee, daar hebben we geen cijfers over.”

Zijn er buiten het spreekuur van de studentenpsychologen andere initiatieven aan de UM in relatie tot (de bestrijding van) eenzaamheid?
“Een mooi voorbeeld is de Well-Being Week, die mede wordt georganiseerd door de psychologen. Doel is het vergroten van het bewustzijn rond well-being, het promoten van het belang van een goede fysieke en mentale gezondheid bij studenten. Dat doen we met workshops, lezingen en activiteiten. Daarnaast biedt de universiteit diverse sociale activiteiten via onder andere het studentenpastoraat InnBetween en is er een programma dat zich richt op het ondersteunen van nieuwe studenten door studenten die hier al studeren; het International Student Ambassador Programme.”

Wat is het meest besproken onderwerp in jullie gesprekken met studenten?
“Studenten komen met uiteenlopende problemen. Het varieert van faalangst, spanningsklachten en een gevoel van somberheid tot een negatief zelfbeeld. Dit kunnen problemen zijn die als oorzaak of gevolg van eenzaamheid optreden. Ons team bestaat uit zes psychologen, allemaal parttimers. We richten ons op kortdurende hulp. Als er meer of langer hulp nodig is, verwijzen we door naar de huisarts.”

Melden eerstejaars studenten zich vaker bij de studentenpsycholoog dan ouderejaars?
“Daar hebben we geen cijfers over, maar we merken wel dat de overgang naar het studentenleven veel vraagt van een jongvolwassene. Ze moeten omgaan met een aantal nieuwe uitdagingen: voor het eerst op zichzelf wonen, soms in een nieuwe stad of zelfs ver van huis. Menig student moet zijn weg vinden in een ander onderwijssysteem of cultuur. Daarnaast moeten ze leren omgaan met een hoge workload en  bouwen ze een nieuw sociaal netwerk op.”

Het aantal buitenlandse studenten aan de UM groeit. Je zou je kunnen voorstellen dat zij - meer dan Nederlandse studenten - moeite hebben om hun draai te vinden in Maastricht. En dat dit gevoelens van eenzaamheid met zich meebrengt, waarover ze met jullie komen praten. Is dat zo?  
“Internationale studenten hebben inderdaad enkele extra factoren die stress verhogend kunnen zijn. Ze kunnen bijvoorbeeld niet zo snel en gemakkelijk naar huis als het even moeilijk gaat. Via de telefoon of skype proberen ze dat wel te compenseren, maar vaak zien we dat nét wanneer ze wat steun uit hun thuisomgeving kunnen gebruiken, ze hen in plaats daarvan sparen om ze niet tot last te zijn of ‘onnodig’ ongerust te maken, wat vervolgens het gevoel van eenzaamheid versterkt. Het klinkt logisch, maar om zeker te weten of dit ook zo is, gaan we binnenkort een vragenlijst aanbieden aan alle studenten.”

Vorig jaar bleek uit onderzoek van het Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP) en het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) dat de behoefte aan psychische hulp onder studenten groeit. De onderzoekers wijzen op een groeiende prestatiedruk en keuzestress. Het aantal studenten dat hulp zoekt, groeide van 6,5% in 2010 tot 9,4% in 2015. Vorige week kwam daar het nieuws bij dat studenten bovengemiddeld vaak burn-out raken.  
“Prestatiedruk en keuzestress zijn zeker factoren waardoor studenten hulp zoeken. Wij hebben geen objectieve cijfers over het aantal studenten dat hulp zoekt. Niet iedere student zoekt immers hulp bij de studentenpsycholoog. Sommige zoeken die direct elders. Wat wij wel zien is dat opvang voor psychische klachten een faciliteit is die onmisbaar is op een universiteit.”

Maken jullie als psychologen je zorgen over de groeiende (prestatie)druk op studenten?
“Prestatiedruk is zeker een punt van zorg. Wij proberen studenten via preventieve en curatieve zorg zoveel mogelijk tools te bieden om op een gezonde manier met deze druk om te gaan.”  

Welke gezondheidsrisico’s, op korte zowel als langere termijn, kan dat voor studenten meebrengen?
“Te lang teveel druk is voor niemand goed. Je kunt er overspannings- of burn-outklachten door krijgen en stemmingsproblemen. Soms verwaarlozen studenten ook hun gezondheid. Bijvoorbeeld door niet gezond te eten omdat er geen tijd is voor een goede maaltijd, ’s nachts doorstuderen om de deadline te halen of gewoon geen tijd voor ontspanning nemen. Dit zal de weerstand van de student uiteraard geen goed doen, waardoor ook fysiek ziek worden eerder op de loer ligt. Onze hulp focust dan ook op steun aan studenten bij het zelf leren oplossen van problemen die inherent zijn aan het leven.”

Terug naar Wat beweegt Limburg