Dit artikel is exclusief voor jou als abonnee van De Limburger te lezen
Plus-artikelen zijn exclusief voor abonnees van De Limburger. Verder lezen?

Waar is de boom van Beatrix?

De koningslinde in het stadspark, in 2013 geplant ter gelegnheid van de kroning van Willem-Alexander tot koning. Het hek is net teruggeplaatst. De varkensruggen moeten beschadiging voorkomen tijdens Koningsdag. Afbeelding: Johannes Timmermans

In 1898 besteeg Wilhelmina de troon. Dat moment werd in Maastricht gemarkeerd met het planten van een boom. Er volgden er nog heel wat. Het ontbreekt echter aan zichtbare informatie over de historie.

Lees ook: Waar zijn de oranjebomen in Maastricht gebleven?

Waar staat de Beatrixboom? Als zelfs de historicus die baas is in het gouvernement het niet weet, dan zegt dat wat.

Theo Bovens zou twee medewerkers vorige week hebben gevraagd om nu eindelijk eens te achterhalen waar in de omgeving van het oude provinciehuis in Maastricht de Koningin Beatrixboom staat, geplant vanwege haar troonsbestijging in 1980.

Kostuum
De stad had al een Beatrixboom. Bij het plantmoment waren de toenmalige notabelen in hun chicste kostuum aanwezig. Dat was in 1938, het geboortejaar van prinses Beatrix. De boom kreeg een plek in de grote lege ruimte tussen het Oranjeplein en Koningsplein.

Toepasselijker kon niet. Het probleem was dat die omgeving in de loop der decennia ten prooi viel aan de oprukkende auto en de A2 die nodig was om hem te laten rijden.

De Beatrixboom - een paardenkastanje - stond op een gegeven moment in de weg, zo wil het verhaal. En ineens was hij verdwenen. Ziek, zei de gemeente. Niks van waar, beweren omwonenden. Er komt echter een nieuwe, ongeveer op dezelfde plaats. Waarschijnlijk een tamme kastanje, laat de gemeente weten. Die is minder gevoelig voor ziekte. Beter verging het de Prinses Julianaboom op het Keizer Karelplein.

Gloriejaren
Geplant in 1909, haar geboortejaar. Het waren de gloriejaren van koningin Wilhelmina. Het planten van Oranjebomen raakte toen in zwang. Het huwelijk van Juliana en Bernard in 1937 was ook reden om een boom te planten. Een jaar later werd Beatrix geboren. Haar drie zussen Margriet, Irene en Marijke moesten tot na de oorlog wachten eer ook zij hun boom in Maastricht kregen. Het zijn inmiddels kloeke lindes bij het politie­bureau, maar geen mens weet ter ere van wie ze er staan.

Roest
Dat geldt ook voor de Julianaboom. Bijna 110 jaar oud inmiddels en keurig gesnoeid en in het blad. Hij stond oorspronkelijk op het Julianaplein, omheind door een smeedijzeren hekwerk dat inmiddels monumentale waarde heeft. Het is er niet aan af te zien, want roest heeft er bezit van genomen.

Meestal zijn er fietsen aan vastgekluisterd, maar sinds een attente omwonende maatregelen heeft genomen, valt die ergernis mee. Rond de stam ligt ook vaak zwerfvuil. Dat is nu ook minder, meldt hij met pretoogjes. De man weet in elk geval dat sprake is van een Oranjeboom met een verhaal. Van de 100 passanten hebben er 99 geen weet van.

Bij de Oranjebomen stonden oorspronkelijk bordjes met uitleg, weet stadshistoricus Toon Jenniskens. Ze verdwenen toen de Duitse bezetter het hier voor het zeggen kreeg. Alle uitingen in de openbare ruimte die verwezen naar het koningshuis moesten verdwijnen, inclusief straatnamen en de bordjes bij de Oranjebomen. Ze zijn tot op de dag van vandaag nooit teruggeplaatst, al beloofden meerdere wethouders dat wel te doen, vertelt Toon Jenniskens.

Het ergert hem hoe nonchalant de stad omgaat met haar historische band met de Oranjes. Hij was lid en vele jaren waarnemend voorzitter van het in 1949 opgerichte Oranjecomité Maastricht. Hij schreef ook het boekje Koninklijk Oranje in Maastricht, dat elke inwoner die een lintje krijgt, als presentje ontvangt (zie kader boven).

Magnolia
Volgend jaar bestaat het Oranjecomité zeventig jaar. Is er een mooier moment om dan weer bordjes te plaatsen bij de Oranjebomen, vraagt Jenniskens zich hardop af. Het stadsbestuur laat weten geen plannen in die richting te hebben. Moet particulier initiatief dan uitkomst bieden? Want het kan wel.

Dat bewijst erfgoedhotelier Camille Oostwegel in de openbare ruimte bij zijn Kruisherenhotel in hartje stad. Te midden van de buxusslinger staat een iel boompje, een magnolia grandiflora, in 2013 geplant als herinnering aan het feit dat koning Willem-Alexander en koningin Máxima dat jaar de nacht van 11 op 12 juni doorbrachten in het voormalige kloostercomplex en Maastrichts eerste en enige vijfsterrenhotel. Oostwegel liet het moment keurig vastleggen op een eenvoudig bordje bij de boom.

Menu
Op het terras van eetcafé La Bonne Femme staat het volgende onbekend exemplaar, ruim een halve eeuw oud. In 1967 geplant vanwege de geboorte van prins Willem-Alexander. De horecazaak spijkerde jarenlang het menu op de stam, die nu een bierreclame bevat.

Een meter of tweehonderd verderop, tussen de stadsomwalling en de trap naar de Hoge Brug, werd in 2013 de jongste Oranjeboom gepoot. In dat jaar volgde Willem-Alexander zijn moeder op als staatshoofd en dat leverde zijn boom een mooie plek op in het stadspark.

Omringd door een kunstzinnig verzilverd hekwerk, inclusief de kroningsdatum en vier kroontjes. Vorig jaar bleek het ineens verdwenen, waardoor het boompje bloot in de openbare ruimte kwam te staan, zonder verwijzing naar wie of wat dan ook.

Een streek van vandalen, ging door de stad. Het lag net een tikje anders. Tijdens de vrijmarkt op Koningsdag 2017 bleek een van de deel­nemers met zijn auto tegen het ijzerwerk te zijn gereden. De vernieling was zo aanzienlijk dat het terug moest naar het atelier van de maakster. Vrijdag keerde het terug op zijn plek, precies op tijd om de vijfde verjaardag van Willem-Alexanders troonsbestijging enig cachet te geven.

Een paar dagen na terugplaatsing lagen er ineens vier gele varkensruggen omheen, alsof het boompje en vernieuwd hekje beschermd moeten worden tegen nieuw onheil.

Dat is ook het geval, geeft de gemeente toe. Om herhaling van een kostbare aanrijding te voorkomen, is een tijdelijke betonnen verdedigingslinie aangebracht vanwege de verwachte drukte tijdens Koningsdag in het park. Na de feestdag komt er een opstaande rand omheen als extra afscherming. Ook om te voorkomen dat er fietsen aan het hek worden geklonken. Want het stond nog geen dag terug op zijn plek, of iemand had er al zijn rijwiel met een ketting aan vastgemaakt.