Discriminatie komt in soorten, zegt Chinese schrijfster Lulu Wang

Print
Schrijfster Lulu Wang is vanaf nu de bedenkster van de term ‘smaakvolle discriminatie’. Het is de soort discriminatie waar ze zelf tegenaan loopt.

"Smaakvolle, exquise discriminatie, dat is als mensen zich verwonderen dat ik als Chinese zo origineel met de Nederlandse taal kan omgaan. Taal uit de pen van Lulu, dat is dús foute taal. Die verwondering dat een Chinees zo succesvol kan zijn, dat is geen doodgewone, laagdrempelige discriminatie maar een superbe vorm daarvan", zegt de 57-jarige in China geboren schrijfster.

Vertaler
Twaalf jaar woonde ze in Maastricht, vanaf haar aankomst in Nederland (1986) tot haar verhuizing naar Den Haag. Ze kwam als 25-jarige die nog nooit buiten China was geweest voor een baan aan het instituut voor Tolk en Vertaler in Maastricht. In 1997 publiceerde ze de roman ‘Het Lelietheater’. Het werd een bestseller – waarna Lulu professioneel schrijfster werd.

Ze is terug in Maastricht voor de promotie van haar net verschenen nieuwste boek ‘Nederwonderland’, observaties over de Nederlandse identiteit. Kort voor haar komst mailt een Chinese in Noord-Limburg die anoniem wil blijven aan De Limburger. Of de krant tijdens dit project Allochtonen in Limburg niet ook eens aandacht wil schenken aan gevoelens van discriminatie onder Nederlandse Chinezen. Ze lijden erg onder de grapjes over spleetogen en ‘splaakgeblek’ maar ze zullen de mond niet open doen. Misschien, oppert de Chinese, wil Lulu Wang er wél over spreken.

'Niet alleen van blanken'
Dat wil Lulu wel. Alleen pakt het anders uit dan de Noord-Limburgse mailster wellicht bedoelde. "Discriminatie onder Chinezen? Ik heb er niet zo’n last van", begint Lulu. "Wat me wél opviel toen ik net in Nederland was: discriminatie binnen bevolkingsgroepen onderling. Afrikanen over Afrikanen bijvoorbeeld, dat is echt haat en nijd. Racisme is niet alleen iets van blanken."

Neem Chinezen onder elkaar. "Ze maken opmerkingen dat ze beter zijn dan de ander omdat ze eerder naar Nederland zijn gekomen. Of ze zeggen denigrerend dat je binnen China toch maar uit een arm gebied komt. Dat is pure discriminatie op basis van je afkomst."

Bevoorrecht
Maar misschien, zegt Lulu, is zijzelf niet maatgevend voor wat er speelt. "Misschien weiger ik discriminatie van anderen richting de Chinezen als een probleem te zien. Misschien sta ik er boven. Ik ben namelijk bevoorrecht omdat ik goed ben opgeleid. Dan weet je welke manieren er zijn om je positie te verbeteren." Ofwel: ze weet hoe ze zich moet ontworstelen aan eventuele vormen van achterstelling. "Nederland biedt me de mogelijkheid om geaccepteerd te worden."

Maar toch. Even later zegt ze: "Ik ben een succesvolle auteur. Ik denk dat als ik blond haar en blauwe ogen had, ik minder op de korrel zou zijn genomen. Als ík met woorden speel, schrijven de recensenten dat ik de taal verkracht. Als Simon Carmiggelt met taal speelt, is het geniaal."

Maaiveld
Nederland, gaat ze verder, is een ‘land voor de gewone man, niet voor uitschieters’. "Niet boven het maaiveld, u kent het gezegde. In een groter land als Frankrijk of Engeland mag je wél groter worden, in Nederland niet. Zeker niet als je allochtoon bent. Nederland is klein hè. Een grote boom neemt veel licht weg. In een grote tuin kun je een boom planten, in een klein tuintje niet."

Ze peinst hardop waarom ze door recensenten soms zo extreem hard is aangepakt. "Harder nog dan Gerard Reve. Voorheen zei ik altijd: ik denk dat het komt omdat geen auteur zó snel zo succesvol was als ik. Het woord discriminatie wilde ik nooit gebruiken. Maar nu denk ik dat het wel degelijk discriminatie was. Meteen na mijn eerste boek ben ik de grond in geboord. Terwijl, als je onder gewone mensen vraagt: wie is je meest geliefde auteur, zeggen ze Lulu. Maar ja… het volk kiest niet hè, dat doet de elite."

Pantser
Ze zegt dat ze er geen last van heeft gehad. "Het deed wel pijn, maar ik heb een manier gevonden om er mee om te gaan. Ik heb een pantser gekweekt waarmee ik de weke delen bescherm. Maar anderen hebben er wél last van, en daarom gebruik ik nu, voor het eerst, in een interview ook hardop dat woord discriminatie. Ik wil die mensen helpen die zichzelf minder goed kunnen beschermen".

De oplossing is volgens de schrijfster niet om Nederlanders nu te bekritiseren wegens racisme. "Ik heb een veel plezantere oplossing. Namelijk: het ene oor in, het andere uit. Als je je er niets van aantrekt als je wordt uitgescholden, is de lol er van af en dan stopt het vanzelf. Dus ik hoor het en ik laat het los. Als je gelooft in eigen kunnen ben je veel sterker. Als je goed bent kom je vanzelf bovendrijven, ondanks tegenwerking".

Tank
Het brengt haar nog een keer op de harde aanpak door literatuurcritici. Ze rept zelfs van ‘een hetze, een heksenjacht’. De vraag is: wordt ze zo bekritiseerd omdat ze Chinese is, of omdat ze - volgens die critici - gewoon een slecht boek heeft geschreven? "Als het dat laatste was, zou ik worden genegeerd", luidt Lulu’s antwoord. "Maar ik ben te groot om te negeren. Een taalverkrachter kun je negeren, een succesvol auteur niet. Die gaat door, als een tank. De kritiek heeft me alleen maar sterker gemaakt, een beter mens. En ik ben er betere boeken door gaan schrijven".

Ooit kreeg Lulu een prijs voor de ‘slechtste seksscène’. Het inspireerde haar tot het schrijven van haar huidige boek ‘Nederwonderland’. "Ik ging mezelf afvragen: hoe kan het dat een Chinees een bepaalde scène heel mooi vindt terwijl een Nederlander dat de slechtste scène ooit vindt?" Ze ging op zoek naar ‘de’ Nederlandse identiteit. "Het boek is een hommage aan de Nederlandse cultuur. Zelfs ik als Chinees vindt dat Nederlanders daar trots op moeten zijn en die met man en macht moeten beschermen. Dus geen Engels aan de eigen universiteiten en zo."

Gast
Ze noemt zichzelf gast in Nederland. "Ja, ik ben allochtoon, ik ben hier te gast, ik moet me aanpassen aan de Nederlandse cultuur, niet andersom. Als gast breng je bloemen mee. Ik voel me bijna verplicht om iets moois te brengen aan Nederland, iets bij te dragen aan deze maatschappij."

Dat doet ze door Nederlanders te helpen naar zichzelf kijken. "Wij hebben allemaal een spiegel nodig. Ik ben uw spiegel", zegt Lulu.

Isolatie
Ze noemt zichzelf ook een bruggenbouwer. "Het grootste probleem van de Chinese gemeenschap hier is dat ze weinig contact hebben met andere bevolkingsgroepen. Dat komt omdat het cultuurverschil té groot is. De Chinese beschaving is zó oud, Chinezen hebben zóveel cultureel zelfvertrouwen". Wat Nederlanders misschien iets te weinig hebben, hebben Chinezen misschien iets te veel, analyseert Lulu. "Maar de Chinezen moeten dus meer naar buiten treden, contact zoeken met andere werelden".

Want de Chinese splendid isolation werkt op den duur tegen de nieuwe generaties Chinezen in Nederland, denkt Lulu. "Je kunt wel doen alsof je apart leeft van de rest, maar je kinderen hebben er toch last van. De oudere Chinezen accepteren het wel als ze zelf geïsoleerd leven, maar hun kinderen gaan naar gemengde scholen. En komen huilend thuis omdat ze daar worden behandeld als buitenstaanders. Dat probleem zullen de ouders toch moeten tackelen. Hun kinderen kénnen de Chinese cultuur niet eens, het zijn gewoon Nederlanders".

En ja, ze heeft verschil gemerkt tussen wonen in Maastricht en wonen in Den Haag. "Die laatste stad is veel meer een smeltkroes. En hoe meer je elkaar kent, hoe meer je met elkaar te maken hebt en aan elkaar went, hoe minder vooroordelen. Maastricht is nog niet super gewend aan allochtonen. Het is nog klein en rein", besluit ze met een glimlach.

Terug naar Wat beweegt Limburg