Defensie schoot ernstig tekort in zorgplicht POMS-personeel

Print
Defensie schoot ernstig tekort in zorgplicht POMS-personeel

De Prepositioned Organizational Materiel Storage site (POMS) van Defensie in Eygelshoven Afbeelding: ANP

Defensie is als werkgever op tal van punten tekortgeschoten in de bescherming van personeel op de zogeheten POMS-sites. Daar werd jarenlang gewerkt met kankerverwekkende chroom-6 verf, terwijl het ontbrak aan goede ventilatie en er te weinig gelaatsmaskers waren. Ook het toezicht en de registratie op het gebruik van giftige stoffen schoten tekort. Daarbij wisten de eigen bedrijfsartsen van Defensie niet dat mensen zulke ernstige gezondheidsrisico’s liepen.

Die harde conclusie trekt het RIVM in haar rapport over het gebruik van giftige stoffen op de POMS-depots in onder meer Brunssum en Eygelshoven, tussen 1984 en 2006. Het rapport wordt maandag officieel gepresenteerd, maar lekte vrijdagmiddag al uit.

Niet ingelicht
Volgens het RIVM voldeed het preventie- en zorgbeleid van Defensie niet aan de daarvoor geldende regels, zeker niet in de eerste jaren. De meeste POMS-medewerkers, zo bleek het RIVM uit gesprekken, waren indertijd niet op de hoogte van de risico’s die ze liepen. Ze waren niet actief ingelicht.

Toenmalig Defensieminister Jeanine Hennis gaf eind 2014 opdracht tot het RIVM-onderzoek na eerste berichten in De Limburger dat honderden oud-POMS-medewerkers zeiden ernstig ziek te geworden door onbeschermd schuren en slijpen aan met CARC-verf gegronde Amerikaanse tanks op de sites. Hun aandoeningen variëren van long-, maag- en darmkanker tot chronische vermoeidheid en ontstekingen die volgens experts duiden op aantasting van hun immuunsysteem.

Andere oorzaken
Het RIVM neemt overigens een slag om de arm wat betreft de directe relatie tussen die aandoeningen en de blootstelling aan chroom-6. ‘Doordat de meeste van deze ziekten ook andere oorzaken kunnen hebben, kan in veel gevallen niet met zekerheid worden vastgesteld dat ze bij deze mensen het gevolg zijn van hun werk op de sites’. Voor sommige klachten, zoals plots uitvallende tanden, heeft het RIVM geen wetenschappelijk bewijs gevonden. 

De mate waarin POMS-medewerkers in contact kwam met chroom-6-stof verschilt per functie. Het relatief grootste risico liepen mensen in de spuiterij, waar met notengrit de CARC-verflaag van tanks werd afgestraald. Ook zij waren, zeker in het begin, te weinig beschermd.

Diverse goed ingevoerde bronnen bevestigen tegenover deze krant dat Defensie maandag ook een collectieve tegemoetkomingsregeling zal presenteren voor de zieke oud-POMS-medewerkers. Hoe die er precies uit ziet en of die gepaard gaat met een schuldbekentenis is niet bekend. De bronnen trekken echter een parallel met indertijd de collectieve regeling voor asbestslachtoffers.

Coulanceregeling
Defensie kwam eerder, in 2015, met een coulanceregeling. Zieke POMS-medewerkers konden onder bepaalde voorwaarden aanspraak maken op een uitkering die in eerste instantie was bedoeld als een tegemoetkoming in de medische kosten die ze hadden gemaakt. Toen benadrukte Defensie nog dat die regeling niet mocht worden gezien als een schuldbekentenis.

Het RIVM-rapport dat maandag wordt gepresenteerd - voluit ‘gezondheidsonderzoek gebruik gevaarlijke stoffen bij Defensie: POMS-locaties, chroom6 en CARC’ - omvat ruim 1200 pagina’s. Het valt uiteen in een hoofdrapport en tien deelrapporten. Die behandelen separate onderwerpen als wat zit er precies in CARC-verf? Wat is chroom6? Welke ziektes zijn er met hoeveel zekerheid aan blootstelling te koppelen? Hoe was de medische zorg voor het personeel en hoe zit het met de juridische aansprakelijkheid van Defensie? Voor het onderzoek werd, onder meer, de hulp ingeroepen van TNO en de universiteiten van Utrecht en Maastricht.

Vier jaar
Aan het onderzoek is vier jaar gewerkt. Het traject werd begeleid door een onafhankelijke paritaire commissie onder leiding van PvdA’er Ruud Vreeman, die goed is ingevoerd in de wereld van de arbeidsomstandigheden. Anders dan voorheen door het kabinet gecommuniceerd, is door het RIVM nog niet gekeken naar het gebruik van CARC en chroom6-blootstelling bij de luchtmacht en de marine.